Hoe de zaak 'Burgers tegen Plasterk' het kabinet dwong kleur te bekennen

Het was zeker geen toeval dat de Kamerbrief over de 1,8 miljoen door Nederland onderschepte gegevens gisterochtend openbaar werd gemaakt. De landsadvocaat zou het nieuws 's middags openbaren in zijn verweerschrift in de zaak 'Burgers tegen Plasterk'. Een reconstructie.

Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Ronald Plasterk. Beeld anp

Op 6 november sprak de Tweede Kamer met minister Plasterk (Binnenlandse Zaken) tijdens een overleg over de AIVD uitgebreid over de 1,8 miljoen gegevens die in handen van de NSA waren gekomen. Plasterk betoogde daar andermaal dat Nederland de gegevens niet aan de NSA had verstrekt. 'Ik heb al eerder gezegd dat Nederland dat niet heeft gedaan.'

Nog tijdens het overleg kwam een opmerkelijk bericht naar buiten; een groep burgers en belangenorganisaties, verenigd als 'Burgers tegen Plasterk', daagde Plasterk voor de rechter vanwege het 'witwassen van informatie'. Door inlichtingen aan te nemen van de NSA zou Nederland informatie krijgen 'die de dienst zelf in Nederland niet mag verzamelen', aldus advocaat en initiatiefnemer Christiaan Alberdingk Thijm. De groep eiste ook dat burgers wier telefoongesprekken waren onderschept persoonlijk bericht zouden krijgen van de AIVD.

Rotsvast vertrouwen
Plasterk leek niet bezorgd te zijn over de zaak. Hij zei 'dat we moeten afwachten of dit allemaal ontvankelijk wordt verklaard'. 'Ik heb een rotsvast vertrouwen dat onze inlichtingendiensten zich aan de wettelijke kaders houden.' Toch leidde deze zaak ertoe dat Plasterk gisteren moest toegeven dat hij fout zat over de 1,8 miljoen gegevens.

Volgens de wet kreeg de landsadvocaat na het openen van de zaak op 27 november, zes weken de tijd om te reageren op de dagvaarding. Dat werden er uiteindelijk tien, omdat er eenmaal vier weken uitstel werd gevraagd. De nieuwe deadline voor de landsadvocaat werd woensdag 5 februari.

Advocaat Christiaan Alberdingk Thijm in gesprek met cliënten. Beeld anp

Bureaucratisch gevecht
De medewerkers van het bureau Brandeis, het kantoor van Alberdingk Thijm, verwachtten een korte en bondige reactie van de landsadvocaat, waarin hij zou ontkennen dat Nederland inlichtingen deelt met de NSA. Het werd een veertig pagina's tellend document waarin de landsadvocaat openbaarde dat Nederland de 1,8 miljoen gegevens zelf had onderschept. Op pagina 31 schrijft hij: 'In werkelijkheid gaat het hierbij niet om gesprekken, maar om metadata, die door de Staat in het kader van de internationale samenwerking rechtmatig zijn verkregen en rechtmatig aan andere landen zijn verstrekt.'

Aangezien de landsadvocaat had besloten dit politiek explosieve materiaal in zijn verweerschrift mee te nemen, zat er voor de bewindslieden niets anders op dan de Kamer zelf maar te informeren. Volgens NRC Handelsblad kwam hiermee een einde aan een maandenlang 'bureaucratisch gevecht' over 'de manier waarop de feiten naar buiten zouden worden gebracht'. Minister Hennis zei zelf 's middags hierover tegen de NOS: 'Er is inmiddels sprake van een rechtszaak waarin genoemde informatie ter tafel zou komen. En als je het daar meldt moet je het ook in het publieke debat doen.'

'Eerste overwinning'
Alberdingk Thijm vroeg daarop toestemming aan de Landsadvocaat om de 'conclusie van antwoord' openbaar te maken, aangezien het stuk de directe aanleiding was voor de Kamerbrief. De landsadvocaat maakte hier geen bezwaar tegen. Gisteravond bij Nieuwsuur sprak Alberdingk Thijm van 'een eerste overwinning'. 'Het is bijzondere informatie die dankzij onze procedure in de openbaarheid is gekomen.'

Voor de zomer, waarschijnlijk in juli, zal er een zitting komen waarbij beide partijen aan het woord komen. Daarbij ligt de focus van Burgers tegen Plasterk niet zozeer op de 1,8 miljoen gegevens, maar op het principe van uitwisseling van gegevens met buitenlandse diensten die onrechtmatig verkregen zijn. Het nieuws van gisteren was een verrassende bijvangst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden