Hoe de 'stille oorlog' in Irak plots nieuws was

Het gebeurde op een snelweg door de doorgaans doodstille woestijn van Zuid-Irak. Beter gezegd: daar gebeurde het net niet. Met een groep journalisten waren we in Uhr, de vermeende geboorteplaats van Abraham waar de paus over anderhalve maand een bezoek hoopt te brengen....

Plotseling werd het monotone verhaal van onze gids over dynastieën zesduizend jaar voor Christus, Sammaraanse hoofdsteden en uitvindingen, ruw onderbroken door gegrom uit de hemel. Amerikaanse en Engelse gevechtsvliegtuigen kwamen hoog over vliegen, kort daarna gevolgd door doffe explosies ergens achter de horizon. Verheugd staken de radio-journalisten in onze groep hun microfoons de lucht in; mooi materiaal voor hun reportages.

Het geluid van langsscherende vliegtuigen en inslaande raketten hield aan, maar wende snel. Na nog wat gesnuffel tussen de ruïnes aanvaardden we tevreden de rit terug naar Bagdad.

Daar wachtte ons de verrassing. Geallieerde vliegtuigen bleken een raket te hebben afgevuurd op een plek op de snelweg die wij nog geen kwartier eerder waren gepasseerd. Waarschijnlijk hadden we nooit van de aanval gehoord als in de auto die het klaarblijkelijke doel van de aanval was, gewone Irakezen hadden gezeten. Maar de passagiers waren twee Zweedse journalisten, en dus was het nieuws dat zelfs The New York Times haalde.

De bom liet een meters diepe en brede krater achter, op veertig meter afstand van de auto. Als de piloot zijn of haar rode knopje een flits van een seconde had ingedrukt, was het prijs geweest. Nu blies de explosie 'slechts' de voor- en achterruit uit de auto. Dat werd dus een bloedbad, veroorzaakt door gelukkig hoofdzakelijk oppervlakkige snijwonden.

De heren hadden de schrik goed te pakken. Dezelfde dag nog verlieten ze Irak, maar niet voordat ze aan iedereen die het horen wilde hadden bezworen dat er in de wijde omtrek geen militair object, radar of afweergeschut was te bekennen. Dat gedeelte van hun verhaal haalde weer niet The New York Times.

'De stille oorlog' wordt het genoemd, de dagelijkse bombardementen van Amerikaanse en Engelse vliegtuigen in de 'no-fly zones' van Noord- en Zuid-Irak. De zones werden kort na de Golfoorlog ingesteld om de opstandige Koerden in het noorden en sji'ieten in het zuiden te beschermen tegen Saddam Husseins luchtmacht.

Sinds de Amerikaanse-Engelse bombardementen van Desert Fox van december vorig jaar, erkent Hussein de zones niet meer. Volgens de VS probeert hij sindsdien de vliegtuigen neer te halen en bombardeert de geallieerde luchtmacht in reactie daarop Iraakse luchtafweer-installaties. In de afgelopen negen maanden zijn zodoende al drie keer meer raketten afgevuurd dan tijdens 'Desert Fox' in december - terwijl die bombardementen tot enorme internationale protesten leidden.

De Iraakse versie van de gebeurtenissen in de no-fly zones luidt dat de geallieerde vliegtuigen helemaal niet schieten uit zelfverdediging, en dat ze in hun onnauwkeurigheid regelmatig burgers treffen. Zoals die bom van 250 kilo in Noord-Irak op de 60-jarige schapenhoeder Ayub Sultan, zijn zoon Ahmed (36) en diens kinderen Luqman (13), Ahmed (12), Murtada (11) en Sultan (6). Of die raket op een woonwijk in het zuidelijke Basra, waar drie huizenblokken plus inwoners onder de grond verdwenen. Een dokter in Basra vertelt dat veel Iraakse kinderen, onder wie zijn dochtertje, door het luchtalarm, de explosies en de stress op de gezichten van hun ouders, opnieuw incontinent zijn geworden.

Zou deze oorlog even stil gevoerd kunnen worden als Irak in het voormalig Joegoslavië lag? Een troost, hoewel zeer schraal, is voor de Irakezen dat na 'Kosovo' hun beweringen dat de Amerikaanse 'smart-bombs' helemaal niet zo nauwkeurig zijn, niet meteen als propaganda van tafel worden geveegd.

Maar voor het overige zitten de Koerden en sji'ieten in een dodelijke klem; aan de ene kant Saddam Husseins meedogenloze politiek om geregeld luchtafweergeschut en radarinstallaties in woonwijken te plaatsen. En aan de andere kant de onnauwkeurigheid van de geallieerde bombardementen - een rechtstreeks gevolg van de enorme (en dus veilige) hoogte van waaruit de Amerikaanse en Engelse piloten hun bommen laten vallen. Want een dode Amerikaan, Engelsman of andere westerling: dat is pas erg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden