Hoe de schoolrevolutie van Maurice de Hond ging haperen

Van de 46 Steve Jobsscholen die Nederland kende, zijn er 25 met de methode gestopt. Heikel punt is de wijze waarop voorvechter Maurice de Hond het concept commercieel uitbaat.

Leerlingen van de Master Steve JobsSchool in Sneek aan het werk op hun tablet tijdens de eerste schooldag.Beeld anp

De afhakers

Als een nachtkaars ging ze uit, de samenwerking tussen de Sterrenschool in Apeldoorn en Maurice de Hond. 'Te dogmatisch, te sturend, te commercieel, te duur', zegt directeur Hans van der Most over het pakket aan software en scholing dat hij zo'n twee jaar geleden moest afnemen van De Hond als hij met diens bedrijf in zee was gegaan. 'We moesten dingen kopen die we niet wilden, we moesten werken op een manier die in ons gebouw helemaal niet mogelijk is.'

Hoewel de school vanaf het allereerste begin van Onderwijs voor een Nieuwe Tijd (O4NT) in 2012 werkte in de geest van De Honds methode en meedeed aan vrijblijvende kennisdeling, zette Van der Most in 2015 geen handtekening onder een definitief contract. 'Ik vroeg nog: help me met kijken hoe we jullie methode wél helemaal kunnen invoeren, maar we hebben nooit meer iets van De Hond gehoord.' (Volgens De Hond was het juist heel lastig om met Van der Most afspraken te maken.)

De Sterrenschool (170 leerlingen) is niet de enige school die lang opliep met De Hond, maar afhaakte toen hij zijn O4NT-concept commercieel begon aan te bieden met zijn bedrijf sCoolsuite. 25 scholen stopten. Vooral vanwege de hoge kosten die De Hond rekent, blijkt uit een inventarisatie van de Volkskrant. Bij de Sterrenschool liepen de bedragen op richting 20 duizend euro, aldus Van der Most. 'Ik begrijp niet hoe andere scholen het doen', zegt directeur Ina Klinkenberg van de Rolpaal in Blokzijl.

De Hond vertrok, maar de iPads op veel scholen zijn gebleven. De Rolpaal, maar ook de Prins Constantijnschool in Leeuwarden en de Beatrixschool in Steenwijk zijn verdergegaan met een vorm van gepersonaliseerd onderwijs, met de tablet als belangrijkste hulpmiddel. Dat heeft ook de Master Steve Jobsschool in Sneek gedaan, die de naam op de gevel liet staan. 'Maurice heeft niet het alleenrecht op Steve Jobs', zegt Tinie Sterenborg, directeur passend onderwijs bij scholenkoepel Odyssee.

(Tekst gaat verder onder foto).

De kosten

De kosten voor het nieuwe onderwijs verschilt per school en hangt ook af van individuele afspraken. Deelnemende scholen betalen een maandbedrag van 9 euro per kind, zodat een doorsnee school van 200 leerlingen elk jaar ruim 20 duizend euro betaalt. Voor training van docenten is een school circa 4.000 euro kwijt, bedragen die kunnen oplopen als een school meer advies inkoopt. Voor de aanschaf van iPads moeten de scholen ook eenmalig betalen. En soms zijn ook nog dure verbouwingen aan het schoolgebouw nodig.

Initiatiefnemer Maurice de Hond met leerlingen op de Master Steve Jobs School in Sneek tijdens de eerste schooldag.Beeld anp

Een bijzondere afhaker is Tijl Rood, die met De Hond het O4NT-concept bedacht en nog altijd bestuurslid is van de stichting O4NT. Toch neemt de directeur van de school De Verwondering in Monnickendam geen pakketten af bij De Honds bedrijf sCoolsuite. 'In plaats van de planningssoftware voor gepersonaliseerd onderwijs die De Hond aanbiedt, pas ik gratis en goedkope software van Google en Microsoft zo aan dat ze bruikbaar zijn voor ons', zegt Rood. 'De onderwijsprogramma's voor de iPad neem ik af bij losse bedrijven.' Ook de Sterrenschool in Apeldoorn heeft alleen componenten van De Honds onderwijsmethode overgenomen. Taal en lezen gebeurt veelal op papier. Rekenen gebeurt, naast het handelend rekenen, meestal op het eigen niveau van de leerling op de iPad.

De Hond vindt dat scholen zoals die in Apeldoorn lang niet ver genoeg gaan met hun gepersonaliseerde onderwijs. 'Iedereen mag geïnspireerd zijn door ons, iedereen mag zeggen: we gebruiken alleen deze en deze onderdelen. Ik laat het, maar dan doe je niet wat wij voor ogen hebben.' De Hond noemt zijn onderwijsmethode 'geen grabbelton': het werkt volgens hem niet als een school wel een stilteplein heeft ingericht, 'maar niet met een persoonlijk ontwikkelingsplan komt, niet iedere zes weken met ouders praat en niet het idee van klassen loslaat.'

Meer lezen?

Het ging hem om de 'social impact' van zijn methode Onderwijs voor een Nieuwe Tijd. Nu dat in Nederland niet aanslaat, richt De Hond zijn pijlen op het buitenland. Lees hier het interview met Maurice Hond.

Directeur Van der Most kiest alleen de dingen die zijn school in Apeldoorn aankan. De school is 50 weken per jaar open, zoals De Hond het graag ziet, maar workshops met vijftien leerlingen uit de groepen 1 tot en met 4 zijn er niet. 'Daar hebben we het gebouw gewoon niet voor', zegt hij. De lesprogramma's voor de iPad zoekt hij op internet zelf bij elkaar.

Van der Most is blij dat de school het op zijn manier doet. 'Nog los van het geld: in 2013 (toen de eerste Steve Jobsscholen begonnen, red.) waren we er gewoon nog niet klaar voor. Op veel vragen kregen we ook geen antwoord, veel was nog onduidelijk.' Maar, zegt hij ook: 'Ik wil De Hond en O4NT hier niet afbranden. We zitten in dezelfde denkstand. Ze hebben ons aan het denken gezet over hoe we onze methode zelf, en volgens ons eigen tempo, konden veranderen.'

De methode De Hond

Doel van de Onderwijs voor een Nieuwe Tijd-methode (O4NT) is de talenten van kinderen zo goed mogelijk te ontwikkelen en hen voor te bereiden op het leven in de 21ste eeuw. Met behulp van nieuwe technieken en een anders georganiseerde school krijgen de kinderen zo veel mogelijk les op hun eigen niveau. Op O4NT-scholen zijn geen klaslokalen meer waar kinderen de hele dag op basis van hun leeftijd bij elkaar zitten. Kinderen bezoeken gedurende de dag verschillende 'workshops' waar zij door een vakdocent (binnen het concept aangeduid als 'coach') samen met kinderen van gelijk niveau les krijgen in bijvoorbeeld spelling of rekenen. Ook is er een 'stilteplein' waar leerlingen samenkomen om zwijgend en zelfstandig opdrachten te maken. In samenspraak met ouders en leerlingen maken de 'coaches' op regelmatige basis een nieuw rooster voor de workshops van elk kind.

De blijvers

Het is dat Benjamin Pel niet in Heemskerk woont. Ander zou hij zijn eigen kinderen zonder twijfel inschrijven bij De Ark (120 leerlingen), de school waar hij zelf directeur is. Zeker sinds Pel en zijn team in oktober 2016 met hulp van het bedrijf van Maurice de Hond zijn overgestapt naar O4NT-onderwijs, zijn ze razend enthousiast.

'We probeerden op school al langer het oude systeem te doorbreken van 'leerstof-jaarklassen' waarin van alle kinderen van dezelfde leeftijd wordt verwacht dat ze dezelfde stof tot zich nemen', zegt de schooldirecteur. Zo'n uniform onderwijsprogramma doet onrecht aan de grote verschillen tussen kinderen, vinden de docenten op De Ark. Pel: 'Het liefst bedien je iedereen op zijn eigen niveau.'

Dat lukt op De Ark al behoorlijk goed. Op het 'stilteplein' in de centrale hal, zijn dagelijks tientallen leerlingen onder leiding van een onderwijsassistent zwijgend bezig met hun eigen opdrachten. Lang niet iedereen doet dat met de iPad, er wordt ook nog ouderwets met potloden in werkboeken gekrabbeld. De leraren zijn in de omliggende klassen bezig met 'workshops' aan aandachtig oplettende groepjes van ongeveer veertien kinderen. De leeftijden lopen uiteen, maar de leerlingen zitten zo'n beetje op hetzelfde niveau.

De Ark is een van de veertien Nederlandse Steve Jobsscholen die naar volle tevredenheid werken volgens het systeem van De Hond. Alie Haersma, directeur van De Regenboog in Dokkum, begon in 2016 met het O4NT en spreekt van haar 'droomschool'. In Amsterdam-Zuidoost is haar collega Romina Ferrari van obs De Ster (120 leerlingen) al even enthousiast. Juist voor haar multiculturele basisschool is gepersonaliseerd leren van grote waarde, vindt zij. 'Bij veel van mijn leerlingen wordt thuis geen Nederlands gesproken, daardoor loopt het niveau waarop we les kunnen geven binnen een klas enorm uiteen.'

Kenmerk van al deze succesvolle scholen is dat ze uitgebreid de tijd hebben genomen voordat ze overstapten op O4NT. Zo experimenteert De Ark al jaren met educatieve software. Na de keuze voor O4NT hebben de leerkrachten zich met behulp van De Hond negen maanden voorbereid op de overgang.

De methode is best duur, erkennen de gebruikers: 9 euro per maand per kind. De kosten voor cursussen om met iPads te werken, komen daarbovenop. Het schoolbestuur van De Ark wilde het pionierswerk van directeur Pel graag betalen. De Ster heeft dankzij de relatief lastige leerlingpopulatie - kinderen met een leerachterstand - sowieso wat meer geld te besteden. Bij basisschool De Grondtoon (180 leerlingen) in Bunschoten, sinds begin dit jaar overgestapt op O4NT, betalen ouders een extra bijdrage om de iPads te kunnen huren.

De schooldirecteuren twijfelen niet over het nut van de investeringen. Pel: 'Dankzij de software kunnen we voor meer dan honderd kinderen individuele roosters te maken. Probeer dat maar eens met pen en papier, dan word je gek.'

Ferrari denkt dat het de afgelopen jaren vooral is misgegaan bij scholen die te snel en met te weinig voorbereiding op de bagagedrager van De Hond zijn gesprongen. 'Je moet er als team volledig achterstaan.'

Ze merkt ook om zich heen dat De Hond als immer energieke zendeling van de technologische vooruitgang weerstand oproept. 'Die heb ik zelf ook wel een beetje, als ik eerlijk ben, maar ik heb goede ervaringen met zijn bedrijf. En misschien moet heb je ook wel zo iemand nodig om in het starre Nederlandse onderwijs iets voor elkaar te krijgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden