Hoe de oudste en koppigste pastoor van Nederland stand hield - tot nu

Wat een koppige dorpspastoor nog betekende in een stervende kerk.

De oudste nog actieve pastoor van Nederland is 95. Zeven jaar lang vertikte hij het te vertrekken toen dat eigenlijk al moest. Maar afgelopen zondag zei hij het toch, op het altaar: 'Ik ga.'

Beeld de Volkskrant

Ik zit in de vintage pastorie van Braamt, een dorp van 800 inwoners, waar de Achterhoek mooi glooit. Ga maar bij mijn rechteroor zitten, zei pastoor Rinke de Vreeze. Op tafel staan anjers en een étagère met chocolaatjes. 'Vroeger was er ook altijd muziek.'

De laatste winkel sloot hier een paar jaar geleden. In zijn kerkje, de Onze Lieve Vrouwe van Altijddurende Bijstand, zaten zondag nog een man of zeventig. Dat is veel: in dorpen rondom komen er hooguit twaalf.

Ze moesten in 2011 al in een grotere parochie fuseren: dertien katholieke kerkjes, alle andere pastoors waren toen al weg. Het pastoraal werk en het bisdom Utrecht probeerden ook hem, de allerlaatste eigenheimer, naar het rusthuis te sturen. 'Ik ga niet', zei Rinke de Vreeze toen. 'Want als ik ophoud, dan gaat het hier dicht.'

En nu gaat hij toch. Door de griep, zegt Lenie Visser (64). 'Vorige week dachten we even dat het afgelopen was, de pastoor zelf ook.' Voorlopig slapen Lenie en haar man Gerrie Buiting (76) voor de zekerheid ook in de pastorie. Gerrie is de koster. Ik vroeg Lenie hoe ik haar nou eens zou noemen. Vroeger zei je huishoudster, maar zij is meer.

Lenie: 'Een uit de hand gelopen hobby?' Ze lacht. 'Iedereen noemt me Lenie van de pastoor.' Hij zegt Lenie. Zij zegt pastoor.

Lenie was 28 toen ze in de pastorie begon, het was beter dan de textielfabriek. Deze pastoor zat toen nog als missionaris in Ghana. Dertig jaar heeft hij dat gedaan, daar word je ook eigenzinnig van, en dan is hij ook nog een Fries.

Lenies eerste pastoor lag op een dag opeens dood in de gang. Rinke de Vreeze viel daarna een half jaar in, maar ging terug naar Ghana. Er kwam een nieuwe pastoor en toen die er acht jaar later mee wilde ophouden kwam Rinke de Vreeze net weer uit Ghana terug, omdat zijn ogen te slecht werden. Hij was al 68. 'Dan kun je mooi hier komen', zei Lenie.

Ik vraag Lenie naar het verschil tussen haar drie pastoors. Rinke de Vreeze zegt: 'Nu moet je wel het hele verhaal van die eerste vertellen.' En tegen mij: 'Die ligt in een praalgraf maar maakte zich schuldig aan misbruik, verschrikkelijk.'

Rinke de Vreeze hoorde het later van een slachtoffer zelf. Lenie, die nooit iets had gemerkt, is ook met hem gaan praten: 'Het gebeurde niet op de pastorie. Mij verweet die jongen het niet.'

De pastorie werd met de komst van Rinke de Vreeze weer gezellig. Je mocht door de achterdeur binnenkomen en een pilsje pakken ('De pastoor was dat ook gewend in Ghana'). Het jongerenkoor dat op zijn gat lag, zegt Lenie, kwam er weer helemaal bovenop: 'Ze hoefden niet meer zo op de liturgie te letten de hele tijd. Deze pastoor zei: Maak er samen maar wat moois van.'

Net toen de katholieke kerk weer een strenge topdown organisatie werd, zeg ik, uh-oh. De pastoor: 'Nou en of.'

Lenie, vertederd: 'Hij draagt ook geen boordje, hè. Wij hebben hier geknokt om van die priesters met zo'n boordje af te komen. Maar nu dragen de jongeren ze toch weer.'

'Ik ga niet', zei Rinke de Vreeze daarom, bij de fusie van 2011. Ook het dorp kwam in opstand. Er was al een touringcar gehuurd om met alle actievoerders een petitie naar het aartsbisschoppelijk paleis op de Utrechtse Maliebaan te brengen. Toen belde de vicaris: vooruit dan maar. 'Die zei: u bent wél verantwoordelijk voor de teloorgang van het dorp en u neemt dat maar mee in uw graf!', zegt Rinke de Vreeze. 'En ik antwoordde: Maar IK heb niemand misbruikt.'

Koster Gerrie slaat hier even op tafel. Ha!

Zeven jaar verlenging. Maar vier maanden geleden besloot de parochie dat in mei zes kerken alsnog helemaal moeten sluiten, ook die van hem. 'Zes tegelijk!', zegt Rinke de Vreeze. Hij wil dat niet meer meemaken en vertrekt binnenkort dan toch naar een rusthuis voor missionarissen in Limburg.

Deze pastoor heeft van zijn eigen spaargeld twee kerkklokken voor Braamt gekocht. En goede klokken hebben namen, dus de grote zware klok van Rinke de Vreeze heet Martinus, naar zijn vader. En de kleine lichte, die heet Helena: zijn moeder.

Het geluid van hun zware en lichte stem als hij vroeger angstig wakker werd, zegt de pastoor. Die troost. Zoiets wilde hij ook voor dit dorp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden