Analyse Oeganda

Hoe de oude macht van Oeganda zich bedreigd kan voelen door een popzanger

Zanger-parlementariër Bobi Wine is donderdag van de ene naar de andere rechtbank gesleurd. De dertiger wordt steeds populairder onder jonge Oegandezen en bedreigt daarmee de positie van president Museveni. Kan hij vanachter tralies de massa’s in beweging krijgen?

Bobi Wine (midden) Beeld AFP

Als de Yoweri Museveni van 1986 de Yoweri Museveni van nu zou ontmoeten, dan zouden ze elkaar neerschieten. Dat is een geliefde uitspraak van George Kanyeihamba, een gepensioneerde opperrechter met grote zorgen over de koers van Oeganda. Museveni werd in 1986 geroemd: als rebellenleider had hij een einde gemaakt aan jaren van repressie en bloedvergieten. Maar als president is Museveni zich steeds meer gaan bedienen van het soort praktijken waartegen hij ooit in verzet kwam.

De vergelijking is actueel nu het bewind van Museveni hardhandig optreedt tegen Bobi Wine, zoals de artiestennaam luidt van de populaire zanger-politicus Robert Kyagulanyi. Deze uitdagende nieuwkomer in het Oegandese parlement wordt vervolgd voor verraad en is na zijn arrestatie vorige week mishandeld. De lokale cartoonist Kwiz Era heeft een tekening gemaakt waarop Museveni in de spiegel kijkt. Wat hij daar ziet? Bobi Wine, met gebalde vuist, als iemand die in verzet komt tegen de onderdrukker. Zoals Yoweri Museveni dat in een vorig leven zelf deed.

Doodgeschoten chauffeur

Het harde optreden tegen Bobi Wine laat zien dat de regering-Museveni hem beschouwt als een serieus te nemen bedreiging. Zulk optreden, met inzet van politie en leger op straat, is in het quasi-gemilitariseerde Oeganda gereserveerd voor vooraanstaande politieke opponenten. Bobi Wine blijft tot 30 augustus in hechtenis, waarna hij voor een rechtbank moet verschijnen samen met zo’n dertig andere aangeklaagden. Zij zijn beschuldigd van het aanzetten tot geweld bij een tussentijdse verkiezing vorige week in het verre noorden van Oeganda, toen de wagen van de daar aanwezige Museveni zou zijn bekogeld met stenen. De chauffeur van Bobi Wine werd vervolgens doodgeschoten.

Oegandezen beschouwen de vervolging van Bobi Wine als een slap voorwendsel, bedoeld om hem uit te schakelen. De regering-Museveni lijkt ook wel reden te hebben om zich zorgen te maken over de politieke aantrekkingskracht die er van Bobi Wine uitgaat. Sinds hij in juli vorig jaar als onafhankelijke kandidaat plaatsnam in het parlement, hebben medestanders van Bobi Wine drie tussentijdse verkiezingen voor een parlementszetel gewonnen. Hun zeges ondermijnen het idee van Museveni’s partij NRM als de dominante kracht in de Oegandese politiek.

Vlees en aardappelen

Bobi Wine heeft daarbij een natuurlijke trend aan zijn zijde: die van de demografie. Oeganda heeft een van de jeugdigste populaties ter wereld. Meer dan de helft van de bijna 40 miljoen Oegandezen was nog niet eens geboren toen Museveni in 1986 zegevierend tevoorschijn kwam uit de bush. De ‘bushwar’ blijft voor Museveni zelf het fundament van zijn legitimiteit, maar voor jongeren is de vroegere strijd een ‘historische voetnoot’, schrijft columnist Daniel Kalinaki van de krant Daily Monitor. Oegandese jongeren maken zich drukker over banen. Over ‘vlees en aardappelen’ voor op hun bord, zoals columnist Kalinaki het uitdrukt.

Museveni blijft zijn oude plaat verder grijs draaien. In reactie op straatrellen na de arrestatie van Bobi Wine beriep hij zich zoals altijd op de stelling dat hij als enige de stabiliteit in Oeganda kan waarborgen. In een verklaring noemde Museveni de Oegandese jongeren ‘kleinkinderen’ die zich niet moeten laten manipuleren door ‘verwarde mensen’ zoals Bobi Wine. Met zijn hooghartige uitlatingen onderstreept de 74-jarige Museveni onbedoeld het enorme contrast tussen hemzelf en de 36-jarige Bobi Wine, die als muzikant heeft laten zien dat hij aanvoelt wat er speelt onder de jeugd met zijn songs over werkloosheid en wanbestuur.

Femi Kuti

Bobi Wine trok in de afgelopen maanden ook de aandacht met protestacties tegen een nieuwe belasting op het gebruik van sociale media in Oeganda. En hij verzette zich tegen een grondwetswijziging die Museveni in staat stelt om nog vele jaren president te blijven. De bekendheid van Bobi Wine zal er voorts toe hebben bijgedragen dat er nu internationaal campagne wordt gevoerd voor zijn vrijlating. In buurland Kenia zijn mensen de straat opgegaan. Tientallen artiesten van Afrika tot Europa steunen hem. Een van hen is Femi Kuti, zoon van de legendarische Afrobeat-artiest Fela Kuti die zich in de vorige eeuw uitsprak tegen politieke onderdrukking in Nigeria.

Zulke betrokkenheid is er nooit geweest met de man die tot voor kort het bekendste gezicht was van Oeganda’s oppositie. Kizza Besigye, de voormalige lijfarts van Museveni tijdens de bushwar van de jaren tachtig, voert zelf al jaren straatprotesten aan tegen Museveni, soms met gevaar voor eigen leven. Besigye roept nu ook om de vrijlating van Bobi Wine, waarbij de partij van de 62-jarige Besigye trouwens wel aanhang dreigt te verliezen aan de ‘buitenstaander’ Bobi Wine. Oeganda’s reeds bestaande oppositie gaat gebukt onder het gegeven dat zij geen fundamentele verandering heeft weten te brengen. Ze wordt tot op zekere hoogte gezien als onderdeel van de ‘gevestigde politiek’.

Kizza Besigye werd donderdag ook weer eens gearresteerd. Hij wilde zijn door de politie omsingelde huis verlaten, gekleed in het rood, de politieke kleur van Bobi Wine. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.