Een satellietfoto van de olietanker Adrian Darya I in de buurt van de Syrische havenstad Tartus.

Reconstructie Adrian Darya I

Hoe de olietanker Adrian Darya I na een lange odyssee zijn bestemming bereikte

Een satellietfoto van de olietanker Adrian Darya I in de buurt van de Syrische havenstad Tartus. Beeld AFP

De olietanker Adrian Darya I (voorheen Grace I), sinds juli het boegbeeld van Amerikaans-Iraanse spanningen, heeft na een zomer van omzwervingen eindelijk zijn bestemming bereikt: Syrië. Waarom komt Iran in deze odyssee als winnaar uit de bus?

1. Geënterd in Gibraltar

In de vroege ochtend van 4 juli bestormen Britse mariniers de olietanker Grace I, die op dat moment voor de kust vaart van Gibraltar, het quasi-Britse staatje op de uiterste zuidpunt van Europa. Er zijn ‘redelijke gronden’ om aan te nemen dat de olietanker de 2,1 miljoen vaten Iraanse ruwe olie aan boord wil verhandelen aan een raffinaderij in Syrië die onderworpen is aan Europese sancties, stellen de autoriteiten in Gibraltar.

Juridisch is het een merkwaardig verhaal. Volgens Europese regels is de aankoop en import van Syrische olie weliswaar verboden, maar de verkoop van olie aan Syrië – waar de Grace I van wordt beschuldigd – is in beginsel toegestaan. De dag voor de bestorming heeft Gibraltar daarom de wet aangepast om het schip toch aan de ketting te kunnen leggen. Wat is hier aan de hand? Spanje, het buurland van Gibraltar, stelt dat het verzoek om de olietanker te bestormen afkomstig is van de Verenigde Staten. Slechts enkele dagen eerder is het nucleaire akkoord tussen de VS en Iran geklapt.

De VS hebben de Grace I al tijden in het vizier. Agenten van de FBI legden vast hoe de reuzentanker in april 2019 op het Iraanse eiland Kharg werd volgetankt met ruwe olie, en daarna met een boog rond het Afrikaanse continent richting Europa voer. Volgens de FBI is de tanker via allerlei frontorganisaties in handen van de Iraanse Revolutionaire Garde, een elite-eenheid van het Iraanse leger die sinds april 2019 op de Amerikaanse terrorismelijst staat. Iran is een trouwe bondgenoot van het Assad-regime in Syrië.

2. Iran slaat terug

Op 19 juli slaat de Iraanse Revolutionaire Garde terug. In de Straat van Hormuz, een drukbevaren zeeroute tussen Iran en Oman, enteren speedboten van het Iraanse elitekorps, geholpen door een helikopter, de Britse tanker Stena Impero. Vanwege een aanvaring met een Iraanse vissersboot, luidt het officiële verhaal van Iraanse havenautoriteiten. De wereld weet: een diplomatiek steekspel is begonnen.

Al weken eerder, nog voor het incident met beide tankers, heeft Amerika bij Europese bondgenoten een militaire missie bepleit in de Straat van Hormuz. Op dat verzoek is afhoudend gereageerd: de Europese en Amerikaanse belangen inzake Iran lopen niet synchroon. Nu overweegt Groot-Brittannië een eigen militaire missie. De Stena Impero, met 23 bemanningsleden aan boord, wordt aan de ketting gelegd in de Iraanse haven van Bandar Abbas. De Iraanse staatstelevisie verspreidt een propagandafilmpje van de zeelieden. Zeven zijn inmiddels vrijgelaten. Onderhandelingen over de vrijlating van het schip en de rest van de bemanning zijn nog steeds gaande.

3. Onderweg naar Griekenland

Op 16 augustus oordeelt de rechter in Gibraltar dat er onvoldoende aanwijzingen zijn dat de Grace I Europese sancties overtreedt. Dit gebeurt nadat de regeringsleider van Gibraltar een verzekering van Iran heeft ontvangen dat het schip zich na vrijlating niet zal inlaten met verboden zaken. Na zes weken mag de olietanker eindelijk Gibraltar verlaten.

Maar de Grace I vaart er niet gelijk vandoor. Op 18 augustus verandert het schip van naam: de olietanker heet vanaf nu de Adrian Darya 1, onder Iraanse vlag. Ook wordt een nieuwe bemanning ingevlogen. De grote vraag is: waar gaat de olietanker naartoe? De haven van Kalamata in Griekenland, is het officiële verhaal. Onduidelijk is hoe de reusachtige olietanker voor anker kan gaan in deze kleine Griekse haven.

Route van de Iraanse olietanker Adrian Darya 1. Beeld de Volkskrant

4. De VS waarschuwen nog eenmaal

Terwijl de Adrian Darya via Spanje en Italië de Griekse kust bereikt, zetten de VS alles op alles om de olietanker te stoppen. Een openbaar aanklager in Washington laat bij een Amerikaanse rechter beslag leggen op het schip en alle olie aan boord. Als dat niets uithaalt, wordt bemanning van de olietanker, in elk geval deels afkomstig uit India, persoonlijk onder druk gezet. De dreigementen leiden tot een zoveelste diplomatieke rel in deze saga, ditmaal tussen India en de Verenigde Staten.

Op 26 augustus stuurt de Amerikaanse Iran-gezant Brian Hook een persoonlijke e-mail aan de kapitein van de olietanker, de Indiase Akhilesh Kumar. ‘Ik schrijf u met goed nieuws’, begint het epistel, dat uitlekt aan de Financial Times. Hook belooft de kapitein miljoenen dollars als hij het schip naar een haven stuurt waar het kan worden overgedaan aan de Amerikaanse autoriteiten. ‘Kiest u niet voor deze gemakkelijke weg, dan zal uw leven veel moeilijker worden.’

5. Tartus, Syrië: bestemming bereikt

Op 23 augustus verandert de Adrian Darya van bestemming: het wordt niet Griekenland, maar Mersin in Turkije, dicht bij de Syrische grens. Maar ook in Turkije zal het schip niet arriveren. In de laatste dagen van augustus maakt de olietanker vreemde manoeuvres in de oostelijke Middellandse Zee, voor de kust van Cyprus. De laatste positie op de openbare gps is ter hoogte van de grens tussen Libanon en Syrië.

Op 7 september twittert John Bolton, nationale veiligheidsadviseur van de Amerikaanse president Trump, satellietbeelden van de olietanker in de haven van Tartus, Syrië. ‘Teheran denkt dat het belangrijker is om het moorddadige Assad-regime te steunen dan om te leveren aan haar eigen bevolking.’

Zondag komt het Iraanse staatspersbureau IRNA met nieuws. ‘De Adrian Darya-olietanker is eindelijk voor anker aan de kust van de Middellandse Zee en heeft zijn lading gelost’, stelt Abbas Moussavi van het Iraanse ministerie van buitenlandse zaken. Daarmee is gebeurd wat de VS en Groot-Brittannië juist probeerden te voorkomen: 2,1 miljoen vaten Iraanse ruwe olie zijn in handen gevallen van de Syrische regering van president Assad, die hier weken mee vooruit kan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden