Hoe de minister twee dagen aan de drank ging vanwege een straaljager

Ook de aanschaf van de F-16, voorganger van de JSF, ging bij de PvdA niet zonder gewetens-nood. Oud-minister Vredeling ging er letterlijk voor op de loop. Ernst Bakker (D66) was erbij.

Het is niet voor het eerst dat het piept en kraakt in de PvdA over de aanschaf van een nieuw gevechtsvliegtuig voor de luchtmacht. En in zeker opzicht heeft de tegenstribbelende woordvoerster Angelien Eijsink die woensdag na twaalf uur vergaderen akkoord ging met de aanschaf van de JSF, een voorganger.


Bijna veertig jaar geleden, op vrijdag 30 mei 1975, moest het contract worden getekend voor de aanschaf van de F-16. Het werd het contract van de eeuw genoemd, er was op dat moment een bedrag van 2,2 miljard gulden mee gemoeid. PvdA-minister van Defensie Henk Vredeling liep ervoor weg, letterlijk. Er kon niet getekend worden, de minister was zoek en zou dat een nacht en een dag lang blijven.


Vredeling was aan het stappen, met een klein clubje Haagse bekenden. Voor het eerst vertelt een van hen het verhaal. Ernst Bakker, voormalig burgemeester van Hilversum, voormalig wethouder van Amsterdam, voormalig Tweede Kamerlid, was destijds algemeen fractiemedewerker van D66.


'Ik stap op donderdagavond, ik denk om een uur of zeven, nog even Nieuwspoort binnen', zegt hij. 'Ik denk: één pilsje. Op de hoek van de bar zit Vredeling, met een stel journalisten. Ik ga erbij staan, drink een glas. 'Nog een rondje?', vraagt iemand. 'Nee', zeg ik, 'ik ga naar huis, naar Amsterdam.' Zegt Henk Vredeling: 'Kan ik niet mee?' 'In die oude eend van mij?', vraag ik. Henk kan het niet schelen.'


Makreel

Er werd besloten dat ze met z'n vieren naar Amsterdam zouden gaan, de minister, Bakker en twee journalisten, van Het Vrije Volk en het ANP. En wel in de auto van de minister; diens chauffeur reed. Bakker: 'Een van de obers van Nieuwspoort verkocht vaak vis, onder de toonbank. We kregen een pakketje gerookte makreel mee.


'Die nacht zijn we overal in Amsterdam geweest. We begonnen in kunstenaarssociëteit De Kring aan het Leidseplein waar Henk met cabaretier Jaap van der Merwe nog ruzie zat te maken over de Tweede Wereldoorlog, we zijn op een woonboot geweest en ik weet nog dat we 's morgens vroeg terecht kwamen in een café aan de Rozengracht, tegenover de Westerkerk.'


Ze gingen naar Alphen aan de Rijn, ontbijten bij het gezin van een van de journalisten en van daaruit naar Leiden. Bakker: 'We waren tijdloos. Wat zouden we gaan doen?' Ze gingen naar Minerva, de sociëteit van het corps.


Bakker: 'Daar zat de kroegcommissie aan het eigen tafeltje, echte corpsballen. Vonden het prachtig dat een minister langskwam. Meteen volop bier. We zaten lekker te lullen, Henk was reuzegezellig, komt een hele stoet dames binnen. Het was Moederdag, de eerstejaars lieten Leiden aan hun moeders zien. Toevallig was de vrouw van een generaal erbij. Vlak daarvoor had Vredeling nog de uitspraak gedaan 'als een generaal dreigt met ontslag dan heeft hij het al'. Ik vermoed dat die mevrouw naar het ministerie heeft gebeld of naar haar man.'


Snackbar

Ernst Bakker wist op dat moment niet dat Vredeling die ochtend het F-16-contract had moeten tekenen. Vanaf half tien zat op het ministerie een heel gezelschap klaar: de Amerikaanse ambassadeur, generaals, hoge ambtenaren en een stel persfotografen. De minister verscheen niet en niemand kon vertellen waar hij was.


De chauffeur van de minister mocht op een gegeven moment gaan slapen. Hij zou een verse chauffeur sturen. Voordat hij ging bond Vredeling hem op het hart aan niemand in Den Haag te vertellen waar hij uithing.


Via de kamer van een studente ('alles in het nette, hoor') belandde het clubje stappers in een snackbar in Leiden. Een balletje gehakt en een pijpje pils. Opeens zag men Gerard Peijnenburg, de secretaris-generaal, de hoogste ambtenaar van het departement, voorbij komen. Hij was waarschijnlijk getipt via de generaalsvrouw. Bakker: 'Vredeling zei: 'Die is zeker op weg naar het Legermuseum.' Hij was ogenschijnlijk volkomen laconiek.


'Wat ik in één keer zag was zijn weerzin. Zijn weerzin tegen het wereldje van de militairen.'


Trauma

De aanschaf van de F-16 was binnen de PvdA zeer omstreden, meer nog dan nu het geval is met de JSF. Het congres van de partij sprak uit dat Nederland moest afzien van de F-16. Maar Vredeling vond dat het toestel er moest komen en maakte zich beroemd met zijn opmerking dat 'congressen geen vliegtuigen kopen'. Toch was Vredeling een gevoelige man in de politiek.


Bakker: 'Henk had een trauma overgehouden aan de oorlog. En die straaljagers hadden natuurlijk wel te maken met oorlog. Het was niet toevallig, denk ik, dat hij zoek was toen er getekend moest worden. Het groeide bij hem, de afkeer, en toen het moment echt aanstaande was moest hij er niet aan denken dat hij daar zou staan voor de fotografen, met generaals om zich heen, allemaal trots op de aanschaf van een gevechtsvliegtuig.'


In de snackbar in Leiden vertelde Vredeling zijn metgezellen dat hij die ochtend de komst van de F-16 met zijn handtekening had moeten bezegelen. Bakker: 'Ik schrok me dood, ik zei: Henk, dat kan niet waar zijn! We moeten naar Den Haag, zei ik.'


Het was aan het eind van de vrijdagmiddag. Bakker was in slaap gevallen in de auto die door een nieuwe chauffeur werd gereden. 'Ik word wakker geschud', vertelt hij, 'er zit niemand meer in de auto, ik heb geen idee waar Vredeling is. Ik zie dat we op het Plein zijn, schuin tegenover het ministerie van Defensie. Ik kijk in de ogen van Peijnenburg die op een keurige manier tegen mij zegt: meneer Bakker, weet u waar de minister is? Dan wordt Peijnenburg weggeduwd, een kwaaie Bram Stemerdink, de staatssecretaris, verschijnt vanachter diens rug en hij roept: waar is verdomme Henk? Joop (den Uyl, de premier) móet het weten.'


Bakker liep naar de vertrekken van de D66-fractie aan het Binnenhof. Hij viel opnieuw in slaap. 'Hoelang dat geduurd heeft weet ik niet. Ik word wakker doordat iemand aan mijn jasje trekt. Het is de chauffeur van Vredeling. Die zegt: de minister vraagt of u meegaat naar Amsterdam.'


Het F-16-contract is alsnog getekend. Door de minister van Defensie. Hij was met de laatst overgebleven Mohikaan, de redacteur van het ANP, neergestreken op de burelen van het persbureau aan de Parkstraat. Hij belde zijn persoonlijk adjudant; of deze de papieren naar het ANP-kantoor kon brengen. Daar tekende Henk Vredeling het contract van de eeuw.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden