Hoe de Marlboro Man een medicijnman werd

Eens was het de Marlboro Man van de tabaksindustrie die mensen verslaafd maakte. Maar die rol is nu overgenomen door antidepressiva....

Het is sjiek om het druk te hebben. De vraag ‘Hoe gaat het?’ hoort te worden gevolgd door een variant op: ‘Goed hoor, het is alleen wel een beetje druk’. Dit antwoord hoort met een mengeling van nauwverholen trots en oprechte bezorgdheid te worden uitgesproken. Hoe gaat het op je werk? Druk, met al die nieuwe projecten. Hoe is het thuis? Druk, met al die kids. Hoe gaat het op de club? Druk, met al die vergaderingen.

Ondertussen zou je er doodziek van worden, al die drukte. Veel mensen worden dat 'dan ook: zij raken depressief. Soms heet dat een burn-out, soms heet het overspannen, soms heet het dat iemand ‘in een moeilijke levensfase’ zit. Maar geloof me: zulke mensen zijn in meer of mindere mate depressief. Dit denken ook de huisartsen, waar de drukbezette moderne mens terechtkomt met zijn of haar vage klachten (‘Ik ben zo moe en ik slaap zo slecht’). Tenminste, dit kun je afleiden uit het feit dat deze huisartsen en hun gespecialiseerde vrienden, de psychiaters, ongelooflijk veel anti-depressieve medicatie voorschrijven.

Want het is vreselijk, maar niet het allerergste, dat een miljoen mensen in Nederland antidepressiva slikken. Verbijsterend – een horrorscenario, maar nog niet het allerergste – is het dat mensen die hulp behoeven deze niet ontvangen en in plaats daarvan verslaafd worden gemaakt aan drugs.

De farmaceutische industrie heeft de plaats ingenomen van de tabaksbedrijven als het gaat om goedkope, gemakkelijk verkrijgbare genotsmiddelen.

Maar ook dat is niet het ergste. Het allerergste is dat niemand iets doet aan de ziekte die depressie heet.

Depressie is een rotziekte. Je wilt niks en je kunt niks en om je heen stort alles in. Je eet niet, je drinkt niet, je hebt geen seks. Je kunt niet slapen, geen mensen om je heen verdragen. Je denkt aan de dood en je schrikt omdat die gedachte je niet bang maakt.

Tot overmaat van ramp vertellen doktoren dat je hersenen ziek zijn, daarmee je gevoel versterkend dat je machteloos slachtoffer bent van een mysterie, zoals wanneer een onzichtbaar virus langzaam je immuunsysteem opvreet. Omdat je ziek bent, word je afhankelijk van de dokters en wat doen zij? Zij schrijven je een verslavend pepmiddel voor waarvan de werking niet is aangetoond, maar waarop hele volksstammen helemaal blind varen. De Marlboro Man is niet meer, hij is vervangen door de Medicine Man.

Om volledig te zijn moet ik ook het failliet van de psychologie inzake de behandeling van depressie vermelden. Goed, cognitieve gedragstherapie werkt aantoonbaar beter dan medicatie, zeker sinds de uitvinding van mindfulness trainingen – een hit onder therapeuten én patiënten.

Maar we moeten ons geen zand in de ogen laten strooien door de juichende berichten die de introductie van een nieuwe behandeling altijd omlijsten. Het voornaamste resultaat van cognitieve gedragstherapie is dat niet 80, maar 60 procent van de behandelde patiënten na enige tijd ‘terugvalt’ (dus: weer depressief wordt). Hoe werkzaam is dát?

‘Tja, de patiënt was niet werkelijk gemotiveerd voor de behandeling’, zegt de therapeut dan. Alsof motivatiegebrek niet net de kern van deze ziekte is.

Hoe nu verder? Er zijn een paar mensen met hersencellen die het doen, zoals professor Dehue, die in haar boek over ‘de depressie-epidemie’ constateert dat depressie samenhangt met de druk die wij tegenwoordig allemaal voelen om het goed te doen. We hebben allen de plicht om professioneel, sociaal en individueel het beste uit onszelf te halen. De mens is toch maakbaar? Nou, doe er dan wat aan! Als het leven je niet lukt, dan is dat vooral je eigen schuld.

Mensen doen er dan ook jarenlang alles aan om te presteren. En heel lang kunnen zij de druk hanteren die drukte op alle fronten met zich meebrengt – totdat het lijntje breekt.

Het woord depressie is goed gekozen: de-pressie; weg-van-de-druk. Mensen met een depressie voelen dat ze geen kant op kunnen om aan de prestatiedruk te ontsnappen en worden ziek. Als je ziek bent, hoef je even niet te presteren. Depressie is een uitlaatklep voor mensen die gevangen zitten in een leven dat zij niet begrijpen, niet willen of niet aankunnen.

De weg naar herstel is pijnlijk, omdat deze mensen hun leven anders moeten inrichten. De druk moet van de ketel. Zij zullen alleen minder druk ervaren als ze minder druk worden. En dat te aanvaarden is een lastig proces.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden