Hoe de lerarenfluisteraar docenten bij de les houdt

Zonde dat al mijn kennis en ervaring na mijn pensioen in de vuilnisbak belandt, dacht oud-docente Co Snel (68). Daarom begon ze samen met een vriendin een livecoachingsbedrijf voor leraren die vastlopen. 'Pas als je jezelf op beeld terugziet, weet je écht hoe je voor de klas staat.'

Co Snel tijdens een livecoachingsessie.Beeld Aurélie Geurts

Het begin van de les is het belangrijkst, weet Co Snel (68). 'Komt een docent gestrest binnen en start hij meteen met de lesstof, dan weet je dat de klas afhaakt. Als hij voorovergebogen lesgeeft, idem.' Snel strekt haar schouders naar achteren en tilt haar kin op. 'Je bent als docent ook een gastheer en presentator. Je moet een verhaal overbrengen.'

De van oorsprong dramadocent weet waarover ze het heeft. Snel heeft alle hoeken en gaten van het onderwijs gezien: van basisschool tot mbo, van roc tot hogeschool. De laatste jaren richtte ze zich, naast lesgeven, op het begeleiden en ondersteunen van beginnende hbo-docenten.

Toen kwam de pensioenleeftijd in zicht. Wat ontzettend jammer, dacht Snel, dat alle kennis en ervaring van oudere docenten zoals ik in de vuilnisbak belandt. Kan dat niet anders?

Samen met een onderwijsvriendin begon ze anderhalf jaar geleden het bedrijf Hagen & Snel. Door middel van videoregistratie en livecoaching met een oortje -noem het lerarenfluisteren - begeleiden ze docenten in het voortgezet en hoger onderwijs die vastlopen én gaat hun eigen kennis en ervaring niet verloren.

De markt voor zulke livebegeleiding is klein; er zijn hooguit drie Nederlandse bedrijven die hetzelfde doen. Als nieuwe speler op de markt moeten de oud-docenten het vooral van mond-tot-mondreclame hebben.

Confronterend

Gewapend met een videocamera neemt Snel tijdens een coachingsklus haar intrek in een ruimte dicht bij het lokaal waar de docent in kwestie lesgeeft, om vervolgens met behulp van de videoregistratie nauwlettend in de gaten te houden hoe de docent voor de klas staat. Een kwartier van het begin van de les, dat is de basisopname, die Snel samen met de docent bekijkt.

Soms is dat voor een docent behoorlijk confronterend. 'Pas als je jezelf op beeld terugziet, weet je écht hoe je voor de klas staat', zegt Snel. 'Eén leraar die wij begeleidden, was geschokt toen hij de beelden bekeek. Nu wij hem vanuit de achterkant van het lokaal hadden gefilmd, zag hij voor het eerst dat de leerlingen op de achterste rij totaal geen aandacht aan hem besteedden. Hij had er net zo goed niet kunnen zijn.'

Coaching voelt in het begin niet altijd even makkelijk voor een docent. Het initiatief voor de begeleiding die Snel biedt, komt namelijk meestal van een directie, die van leerlingen signalen heeft opgevangen dat lessen niet zo lekker verlopen.

Vaak gaat het om docenten met veel vakkennis, die al langere tijd op een school rondlopen, maar door de hoge werkdruk niet op de hoogte zijn van de nieuwste didactische inzichten. Hun klassen zijn onrustig. Leerlingen houden zich tijdens de les met veel dingen bezig, behalve met de lesstof.


Na de eerste opname stelt Snel samen met de docent een plan op. Wat wil hij zélf veranderen aan zijn manier van lesgeven en hoe zou hij dat kunnen bereiken? De docent experimenteert met de tips van Snel. Vervolgens komt de oud-docent voor een tweede keer langs op locatie en kan het echte 'lerarenfluisteren' beginnen.


Tijdens gemiddeld drie livecoachingsessies - de duur van de begeleiding verschilt per geval - installeert Snel haar camera om de les live te kunnen volgen. Deze keren geeft ze de docent via een zendertje in zijn oor rechtstreeks instructies die ze van tevoren hebben doorgesproken. 'Maak contact. Nu doorvragen. Positief blijven.'

'Door live-feedback merken docenten onmiddellijk hoe de klas anders op hen reageert'Beeld Aurélie Geurts

Kleine gedragswijzigingen

'Het maakt veel verschil dat de docent de feedback bij onze vorm van coaching al tijdens het lesgeven ontvangt', zegt Snel. 'Zo kunnen zij onze tips meteen toepassen en merken ze onmiddellijk hoe de klas anders op hen reageert.'

Soms kunnen kleine gedragswijzigingen al voor een andere sfeer in het lokaal zorgen. Wie kent het niet, zo'n ijzige stilte, die valt nadat een leraar een vraag stelt? En de opluchting van de docent wanneer tóch iemand zijn vinger opsteekt.

'Stop daarmee', zegt Snel. 'Geef leerlingen eerst een denkpauze en wijs dan één iemand aan. Zo doen alle leerlingen mee, in plaats van die ene die zijn vinger opsteekt.'

Een andere belangrijke les: gedrag lokt gedrag uit. Wie met een chagrijnig gezicht de klas binnenkomt, zal geen blije en geduldige leerlingen in het lokaal aantreffen. En, zegt Snel, leg duidelijk uit wat je gaat doen in een les. 'Als leerlingen geen idee hebben waarmee ze bezig zijn en waarom, is hun telefoon al snel interessanter.'

In het jaar dat ze nu bezig zijn, heeft Snel samen met haar compagnon acht docenten intensief begeleid. De aanvankelijke weerstand die sommigen aan het begin van het traject ervaren, neemt vaak snel af als ze door de ondersteuning van Snel leren begrijpen hoe ze het gedrag van hun leerlingen kunnen beïnvloeden.

'Daarbij is een voordeel dat ik al wat ouder ben en niet als jong broekie iemand anders ga vertellen hoe hij zijn werk beter kan doen', zegt Snel. 'Omdat mijn compagnon en ik veel onderwijservaring hebben, worden onze tips makkelijk geaccepteerd.'

En - niet onbelangrijk - ze werken. 'Na afloop van de begeleiding hoor ik vaak van docenten dat ze meer ontspannen voor de klas staan en een beter contact met leerlingen hebben', zegt Snel. 'Een docent kreeg ineens veel betere studentbeoordelingen. Heerlijk, dat leerlingen tevredener zijn. En dan die vrolijkheid bij de docent: héé, het werkt!'

Tips voor (beginnende) docenten

1. Heet de leerlingen welkom. Of je ze nu de hand schudt bij de ingang van het lokaal of goedemorgen wenst: maak je leerlingen duidelijk dat ze welkom zijn.

2. Zorg voor een helder begin van de les. Start niet meteen met de lesstof, maar leg eerst uit wat het plan voor de les is. Zo weten de leerlingen wat er van hen wordt verwacht.

3. Leg uit waarom je de les geeft. Wat hebben leerlingen eraan dat ze deze les meekrijgen? Waar haakt de les bij aan? Hebben ze al voorkennis?

4. Zorg voor een open houding en ga voor de klas staan. Staan zorgt voor overwicht en komt actiever over dan achter een tafel zitten.

5. Een rustige klas is niet per definitie een oplettende klas. Snel: 'Soms denken leraren: als het maar stil is, gaat het goed. Maar een rumoerige klas die over de les discussieert, kan ook actief met de lesstof bezig zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden