Hoe de kerk met hulp van de commercie het hoofd boven water houdt

Olaf Tempelman bericht tot aan de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart vanuit Vught over de stand van het land. In aflevering 8: de commercie redt de gezichtsbepalende kerk.

Willem Schellekens in de nu nog lege Petruskerk. Beeld Marcel van den Bergh/ de Volkskrant

Open een deur achter een gordijn in een gloednieuw horeca-etablissement: ineens stap je een wereld binnen waarin stemgeluid lang weergalmt en wasem van adem opstijgt richting heiligen in olieverf uit de late 19de eeuw. Bijna 125 jaar keken die heiligen neer op de kruinen van vele generaties Vughtenaren. De laatste jaren zagen ze een grote leegte.

De tijd van het kabinet-Rutte II was er een van windmolens en 130-borden, maar óók van flink wat oude deuren die voorgoed in het slot vielen. In deze periode sloten in Nederland elke week twee kerken: zo hard ging het niet eerder in een halve eeuw ontkerkelijking in Nederland.

Ontkerkelijking is een Europees fenomeen, kerksluiting is Nederlands. Ten zuiden van Nederland blijven katholieke kerken doorgaans open ondanks afwezige gelovigen. In Scandinavië blijven amper bezochte protestantse kerken óók open: kerken daar zijn staatskerken en deel van de 'nationale identiteit'. Nederland is, of was, een land van co-existerend protestantisme en katholicisme - geen enkele kerk is een nationale kerk met staatssteun. Hun gebouwen vormden wel vaak het hart van Nederlandse steden en dorpen - dit cement was tevens cement van gemeenschappen. Het is lastig géén verband te zien tussen verdwijnend gemeenschapsgevoel en sluitende kerken.

De Petruskerk is met afstand het meest gezichtsbepalende gebouw van Vught. Deze kerk werd medio 1880 in het hart van het centrum opgetrokken in neoromaanse stijl. In 2005 werd deze kerk, zoals dat heet in rooms-katholieke terminologie, 'aan de eredienst onttrokken'. Steeds vaker daalden stukken steen neer op de hoofden van de steeds schaarsere gelovigen. De parochie had geen middelen voor restauratie en week uit naar een kleinere kerk uit 1923 buiten het centrum; geld uit verkoop van grond in hartje Vught kon die parochie goed gebruiken. Voor het meest zichtbare gebouw van Vught dreigde nu sloop.

Gealarmeerde Vughtenaren verenigden zich in 2008 in de Stichting Behoud Petruskerk: zonder dít bouwwerk, riepen zij, oogt Vught niet meer als Vught. Er kwam subsidie van het Rijk voor restauratie. Er kwam een plan om van de Petruskerk een 'Vughtse cultuurtempel' te maken. Helaas: er waren partijen die afhaakten, er ontstonden financiële problemen, er dreigde opnieuw afbraak. De Vughtse SP vatte deze onverkwikkelijke episode samen onder de titel: 'Petruskerk: soap of sloop?'

Willem Schellekens is een van de zeven Vughtse ondernemers die in 2010 de handen ineensloegen in de zogenoemde DePetrus BV. Kerkgaand waren die zeven niet. Ze hadden wel allemaal een band met de Petruskerk - al was het maar omdat hun ouders hier zondags zaten, hier trouwden of hier werden uitgeluid.

DePetrus BV kwam met een nieuw reddingsplan waarin de commercie een rol kreeg. Zo kan het dat we op een koude ochtend de Petruskerk betreden via een nieuw tegen de kerk aangebouwd horeca-etablissement dat toepasselijk naar de naam Hemels luistert.

Standplaats Vught

In de aanloop naar de verkiezingen peilt Olaf Tempelman de stemming in het land. Dat doet hij vanuit een microversie van Nederland: Vught. Lees hier de vorige aflevering terug.

Bij Hemels is het warm, in de Petruskerk is het nog koud, maar er komt binnenkort vloerverwarming, vertelt Willem Schellekens. Hij opent de deur naar een gloednieuw toiletblok aan de andere kant van de kerk. Via een gangetje kom je zo bij een andere commerciële partner van DePetrus BV: een firma van belastingadviseurs. Ideaal voor wie wil dat er zegen rust op zijn belastingaangifte, zou je bijna zeggen.

Aan de voorkant van de kerk worden nog twee ruimtes in gereedheid gebracht voor commercieel gebruik. In de ruimte links van de voorgevel stonden vroeger de kisten met overledenen voor hun uitvaartdienst begon. Mocht daar bijvoorbeeld een jeanszaak komen, dan passen Vughtenaren spijkerbroeken op de plek waar hun opa's en oma's wachtten op hun laatste reis.

Dat de 'commerciële ingrediënten' van dit reddingsplan niet bij iedereen goed zouden vallen, viel te verwachten. Critici riepen ook dat 'snelle jongens' een slaatje probeerden te slaan uit een gesloten kerk. Willem Schellekens corrigeert dat graag: 'DePetrus BV heeft geen winstoogmerk. Wij verdienen er geen cent aan. Het gaat ons puur en alleen om het behoud van de kerk, voor nu en voor over honderd jaar.'

De meeste Vughtenaren, alsmede de gemeente en de parochie, zijn de bv inmiddels erkentelijk. De ruimte van de oude kerk zelf krijgt een niet-commerciële herbestemming. Als de restauratie eind dit jaar is voltooid - inclusief een inlegvloer, een lift en vloerverwarming - zullen hier de Vughtse bibliotheek, het Vughts historisch museum, de Wereldwinkel en de Stichting Anders Bezig Zijn hun intrek nemen.

Je kunt zeggen dat die alle vier een zekere bindende of maatschappelijke functie hebben in het Nederland van nu. 'Dáár gaat het uiteindelijk om', zegt Willem Schellekens: 'Dat een gebouw dat zo'n belangrijke functie vervulde voor de Vughtse gemeenschap dat opnieuw gaat doen, zij het in een seculiere context.'

DePetrus BV ziet in de toekomst in deze kerk ook opvoeringen van de Matteüspassie en sinterklaasvieringen plaatsvinden. Feesten en partijen liggen niet in de lijn der verwachting. Een van de voorwaarden van het bisdom voor herbestemming was dat de kerk niet het toneel zou worden van door alcohol gefaciliteerd rumoer. Met andere woorden: geen bedrijfsfeesten met Frans Bauer, wel bijvoorbeeld herdenkingsevenementen met strijkkwartetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden