Hoe de 'integere' Henry Keizer plots een probleem werd

Opkomst en ondergang van een VVD-voorzitter

Henry Keizer was een voorzitter naar Mark Ruttes hart: een man die problemen wegpoetste. Totdat de crematoriummiljonair zelf een probleem werd. Over een VVD-voorzitter met vijanden en een partij die geen vragen stelde.

Henry Keizer was populair bij de VVD: bulder lach, zegelring en een mooie auto. Dat zei meer dan een CV met gaten. Foto Jacqueline de Haas / HH

Henry Keizer had de machtigste partij van het land achter zich staan. Premier Mark Rutte noemde hem een integer man. Henk Kamp had 'groot vertrouwen'. Halbe Zijlstra bleef loyaal. Annemarie Jorritsma sprak recent nog van 'een fantastische voorzitter'.

Nu is de fantastische voorzitter weg.

De storm over zijn omstreden zakendeal uit 2012 wilde maar niet gaan liggen; het gejammer over de 'schade voor de partij' zwol aan. De loyaliteit aan Keizer zou weleens tijdelijk kunnen zijn, voorspelde een VVD'er vorige week al, met een verwijzing naar de beruchte steunbetuiging die de VVD-minister Gijs van Aardenne ooit vlak voor zijn aftreden kreeg. 'Gijs, vandaag staan we allemaal om je heen.'

Voor Keizer wacht nu ook de politieke mist. Er zullen nog enkele woorden van medeleven klinken, maar daarna zullen weinig VVD'ers nog spreken over de zelfverzekerde zakenman die zich tot voor kort in zijn Mercedes met chauffeur liet afzetten bij het Torentje van Mark Rutte. Wat blijft, zijn de foto's van de premier en Keizer, gierend op de eerste rij van het VVD-partijcongres.

Toch was de afgetreden praeses veel meer dan een passant. Hij was volgens critici ook de man die de controledrift van de politieke top van de VVD faciliteerde. Een slim manoeuvrerende bestuurder die probleempjes wegpoetste, een manager van de strak geleide campagnemachine die de VVD is geworden.

Het leverde de zakenman machtige vrienden op, maar die hadden niet door dat Keizer ook vijanden had. Binnen de partij, maar vooral ook daarbuiten, in de taxi- en uitvaartbranche waaruit de selfmade miljonair voortkwam.

Er waren de afgelopen weken weinig telefoontjes nodig om mensen aan de lijn te krijgen die hun gal spuwden over de bungelende VVD'er. Wat bovenal doorklonk was de verbazing dat de VVD Keizer op het schild had gehesen. 'Ik viel letterlijk van mijn stoel toen ik hem opeens als voorzitter van de VVD zag', zei een ex-medewerker. Een andere ex-collega: 'Ik dacht alleen maar: hoe is het mogelijk?'

Ondernemer Robert de Vos, die dertig jaar geleden al met Keizer samenwerkte, was minder verrast door het politieke succes van zijn voormalige collega. 'In het dagelijkse contact is het gewoon een aimabele man. Daarin is hij heel knap. Iedereen die met hem te maken krijgt, is gecharmeerd. Pas na verloop van tijd zie je dat er ook een andere kant is.'

Die 'andere kant' kwam volgens Keizers tegenstanders aan het licht bij de omstreden deal uit 2012 die Follow the Money eind april onthulde. De ex-VVD-voorzitter kocht vijf jaar geleden een internationaal uitvaartbedrijf dat voor 100 procent in handen was van de in 1874 opgerichte Koninklijke Vereniging voor Facultatieve Crematie. Keizer betaalde minder dan de boekwaarde en had bovendien meerdere petten op. Hij was niet alleen de koper, maar adviseerde ook de verkoper. Een kwestie van handig manoeuvreren of misleiding van een ingedutte vereniging? (Zie kader onderaan de pagina.)

Consultant

De vraag die de affaire ook op riep: wie was eigenlijk die man die nu al jaren het oor van de premier had?

De weg die Keizer aflegde - eerst binnen de crematoriumwereld en daarna naar de top van de VVD - was in elk geval lang en mistig. Voormalige collega's herinneren zich nu nog hoe hij in de jaren negentig plotseling overkwam uit de VS. Keizer werd toen bij de Facultatieve aangesteld als extern consultant om te helpen bij het opzetten van een nieuwe uitvaartorganisatie.

Het aantrekken van de onbekende consultant uit New York was een idee van Robert de Vos, die onder andere de leiding had over twee crematoria van de Facultatieve. In het verleden had hij Keizer ontmoet toen de Amsterdammer het overledenentransport verzorgde voor uitvaartcoöperatie PC Hooft.

Keizer had daarnaast een bedrijfje dat auto's met chauffeurs verhuurde aan zakenmannen en hoogwaardigheidsbekleders. Unique sellingpoint: de chauffeurs hadden allemaal een speciale opleiding gevolgd bij Interseco, een beveiligingsbedrijf dat was opgericht door voormalige beveiligers van Freddy Heineken.

Het bedrijf liep uitstekend, aldus Hans Boshuizen, destijds zakenpartner van Keizer. 'We deden een paar ton guldens omzet in een jaar.' Maar na één jaar stopte hun samenwerking alweer. Boshuizen cryptisch: 'Als een bedrijf goed loopt en je stopt er na een jaar mee, dan kun je zelf wel bedenken waarom.'

Boshuizen trad uiteindelijk in dienst bij de man die de zaak van hem en Keizer overnam. 'We hebben het bedrijf verder uitgebouwd en alles volgens de regels gedaan.' Verder heeft hij geen zin meer om over het verleden te praten.

Rob Banen wil evenmin iets zeggen over de man van wie hij in 1993 het taxibedrijf kocht. 'Ik heb nog steeds prima contact met hem, af en toe. Van de week nog. Toen heb ik ook gezegd dat er journalisten bij me aankloppen.'

Keizer vertrok na de verkoop van zijn bedrijf in 1993 met vrouw en kind naar Amerika. Daar werkte hij als consultant 'op Manhattan in New York City', zoals op zijn summiere cv staat. Niet meer te achterhalen is voor wie hij als consultant optrad. Heel lang duurde het avontuur in elk geval niet. Toen De Vos hem in 1995 benaderde voor een klus bij de Facultatieve, hapte Keizer toe.

In Den Haag maakte hij meteen indruk op de directie. Andere medewerkers waren juist argwanend. De adviseur uit Amerika was joviaal en had grote verhalen, maar waarom kwam zo'n succesvolle man voor een paar duizend gulden klussen bij een weinig dynamische uitvaartclub?

Keizer trad uiteindelijk in dienst. Zeker is dat hij in die tijd vijanden maakte. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het conflict dat hij had met de directeur van de verzekeringspoot van de Facultatieve. Die diende destijds bij de raad van commissarissen een klacht in, bevestigen meerdere bronnen. Volgens de betreffende directeur liet Keizers echtgenote zich grote bedragen betalen voor advieswerk dat weinig voorstelde.

De zaak leidde tot niks. Uiteindelijk vertrok de verzekeringsman met een schikking. Een terugkerend fenomeen zeggen meerdere bronnen: Keizers tegenstanders werden vaak weinig zachtzinnig naar de uitgang geduwd. 'Henry Keizer is een man die denkt in termen van macht', zegt zijn 'ontdekker' De Vos, die in 1996 zelf opstapte bij De Facultatieve.

Allesbepalend

Keizer slaagde er snel in om een leidinggevende functie te krijgen, volgens ex-collega's omdat hij zich heel behendig wist op te werpen als vertrouweling van de toenmalige bestuursvoorzitter. Hij groeide uit tot de allesbepalende figuur binnen de commerciële tak van de Facultatieve.

Van de aandeelhouder, de Koninklijke Vereniging, had hij weinig te vrezen. Het aantal actieve leden liep razendsnel terug. De mensen die nog kwamen, waren op leeftijd. Onder medewerkers werd meewarig gesproken over 'de aandeelhouders', die vooral geïnteresseerd leken in het presentiegeld en de borrel na afloop van de jaarvergadering. 'We waren oppermachtig, maar hadden niks te vertellen,' erkent één ex-bestuurslid van de vereniging nu. 'Keizer bepaalde alles.'

De nieuwe aanwas bij de vergrijsde vereniging was beperkt en kwam deels uit het circuit van Keizer. Een van hen was Loek Hermans, ex-minister en politieke meesternetwerker. De man die later ook Keizer zou verwelkomen in de partijtop van de VVD.

Hermans kreeg bij de Facultatieve meerdere petten op. Samen met VVD-senator Anne-Wil Duthler zat hij in de raad van commissarissen die toezicht hield op de zakelijke tak. Binnen de vereniging - de 100 procent aandeelhouder - nam hij plaats in de ledenraad, het gremium dat uiteindelijk toestemming gaf om de zaak onder de boekwaarde te verkopen aan Keizer en compagnons.

Lees verder

Keizer stopt per direct als VVD-voorzitter om controverse rond zakendeal
'Het was geen gemakkelijk besluit, omdat ik met hart en ziel aan onze partij verknocht ben.'

De VVD en integriteitskwesties: toeval of partijcultuur?
De VVD haalt de laatste jaren vaker dan andere partijen het nieuws met integriteitskwesties. Toeval of partijcultuur?

De VVD sloop zo in Keizers bedrijf en Keizer sloop in de VVD. De crematoriummanager liet zich in die tijd zien bij een club van liberale ondernemers in Den Haag. Ook bij de machtige Kamercentrale Den Haag, de afdeling van Mark Rutte, werd de joviale zakenman een vertrouwd gezicht.

Net als bij de Facultatieve werkten de omstandigheden mee aan Keizers opmars. Ook bij de VVD kraakt de verenigingstructuur. Net als de meeste andere partijen leunen de liberalen op een steeds smallere basis. Het ledenaantal loopt gestaag terug, het aantal kundige vrijwilligers ook.

Keizer was een welkome uitzondering, een succesvolle ondernemer die tijd genoeg had voor de partij. Hij schopte het in 2010 tot voorzitter van de Kamercentrale Den Haag, ook omdat zijn enige tegenstander weinig indruk maakte. In 2014 werd hij voorgedragen als landelijk voorzitter. Opnieuw was er geen indrukwekkende concurrentie.

Keizer was een populaire figuur: bulderlach, zegelring, pochet en een mooie auto. Dat zei meer dan een cv met gaten. In de VVD ging het verhaal dat Keizer het bedrijf van zijn vader had uitgebouwd tot een multinational, al is niet meer precies te achterhalen waar dat vandaan kwam. Ook de media dachten genoeg te weten. 'Keizer is het archetype van een ondernemer uit de VVD-oude stijl, die met een aardappel in de keel spreekt, zoals ooit de Wassenaarse burgemeester Molly Geertsema,' schreef NRC Handelsblad bij zijn aantreden.

In de luwte groeide Keizer uit tot een vertrouweling van Rutte, de langst zittende partijleider sinds Pieter Oud. Een leider ook die de teugels graag strak in handen heeft. Niet voor niets laat Rutte bij de vergaderingen van de Tweede Kamerfractie zijn persoonlijk assistent - tot voor kort Sophie Hermans en nu haar zus Caroliene Hermans - aanschuiven. Een Kamerlid dat kritiek wil uiten, weet dat Rutte per sms direct op de hoogte kan worden gesteld.

Keizer 'stroomlijnde' de VVD van Rutte nog verder. Hij voerde een structuurwijziging door waarmee de ooit machtige Kamercentrales opgingen in zeven partijregio's. Volgens medestanders was dat nodig als aanpassing aan de moderne tijd. Volgens tegenstanders had de politieke top zo de macht naar zich toe getrokken.

'Dat centralisme en dirigisme past niet bij de VVD', foeterde de Maastrichtse wethouder John Aarts in NRC Handelsblad. 'Het is zo strijdig met ons liberale dna.' Inmiddels wil Aarts niet meer praten over de reorganisatie waarmee uiteindelijk ruim 80 procent van de leden instemde.

Groeiende status

In de partijtop groeide de status van de behendig opererende Keizer. Hij leidde het wekelijkse topberaad - het zogenoemde bewindspersonenoverleg op donderdag - en nam deel aan de zogenoemde 'Goult-sessies' die Rutte gebruikt om samen met klein groepje vertrouwelingen de strategie te bepalen.

Tegenmachten in de partij hadden het zwaar. Het bestuur onder leiding van Keizer slaagde er bijvoorbeeld in om het onafhankelijke wetenschappelijk bureau, de Teldersstichting, meer onder controle te krijgen - een langgekoesterde wens van de partijtop die zich groen en geel kon ergeren aan de eigenzinnige en vaak slecht getimede rapporten van de denktank.

Keizer was als partijvoorzitter tevens lid van het curatorium van de Teldersstichting, maar bronnen rond het wetenschappelijk bureau herinneren zich de crematieondernemer allesbehalve als een medestander. 'Ook binnen de VVD had hij meerdere petten op', zegt een betrokkene. 'En de ene pet vond hij net iets belangrijker dan de andere pet.'

Het partijbestuur kwam in 2014 met het voorstel om de eigengereide denktank te laten intrekken in het hoofdkantoor. Dat leidde meteen tot verzet. De toenmalige penningmeester van de Teldersstichting, hoogleraar Theo de Vries, had principiële bezwaren. 'Een onderzoeksbureau moet niet in hetzelfde gebouw zitten als de partij', zegt De Vries desgevraagd. 'Dan ben je je onafhankelijkheid kwijt.'

Ook de directeur van de Teldersstichting, Patrick van Schie, verzette zich om die reden. Er was bovendien nog een veel krachtiger argument tegen de wens van het hoofdbestuur: een verhuizing was financieel nadelig voor de Teldersstichting, die huurvrij gevestigd was in een eigen 'appartement' aan de Koninginnegracht in Den Haag. Waarom zou je tienduizenden euro's huur gaan betalen als je nu minder kwijt bent aan onderhoudskosten?

Uiteindelijk stemde toch een meerderheid van het curatorium samen met Keizer in met de verhuizing. Critici weten dat aan de 'kadaverdiscipline' en angst om tegen 'de partijlijn' in te gaan.

De Teldersstichting betaalt inmiddels zo'n 34 duizend euro huur aan de partij, een bedrag dat ieder jaar oploopt. Directeur Patrick van Schie houdt zich op de vlakte. 'Ik was tegen, maar heb me uiteindelijk neergelegd bij de verhuizing.' Ex-penningmeester De Vries heeft zijn lidmaatschap van de VVD opgezegd, al heeft dat volgens hem niet te maken met het conflict over de verhuizing.

Keizer leek juist voorbestemd om nog jaren door te gaan als sterke man achter de schermen. Zijn herbenoeming had vandaag een formaliteit moeten zijn, maar uiteindelijk werd 'een prima deal' (dixit Keizer) uit het verleden hem fataal. Het bleek een probleempje dat zelfs Keizer niet kon wegpoetsen.

Zijn uiteindelijke vertrek is volgens Mark Rutte 'een moedig besluit in belang van de partij'. 'Persoonlijk heb ik de afgelopen jaren met veel plezier met Henry samengewerkt.'

De zoektocht naar een nieuwe Henry Keizer is begonnen.

De deal: nog veel losse eindjes

Keizer kocht in 2012 ver onder de boekwaarde zijn crematorium- en uitvaartimperium. De verkopende partij was de Koninklijke Vereniging voor Facultatieve Crematie waar Keizer adviseur was. Hij zat zo aan beide kanten van de tafel: bij de kopers én de verkopers.

Het leidde tot een lucratieve deal: de huisaccount schatte de waarde van de zakelijke poot van de vereniging op 31,5 miljoen euro, Keizer en zijn compagnons betaalden 12,5 miljoen.

Keizer houdt vol dat er niemand benadeeld is, maar er zijn nog steeds losse eindjes. Weliswaar hebben in 2012 drie accountants gekeken naar de marktwaarde van het bedrijf, maar onduidelijk is op basis van welke gegevens. Keizer controleerde de informatiestroom. Zo onthulde RTL Z dat de verzekeringspoot niet is meegenomen in de waardebepaling, hoewel die kort na verkoop wel werd doorverkocht aan ASR.

Een vijfkoppige ledenraad van de vereniging gaf toestemming voor de deal. Grote pleitbezorger was VVD-coryfee Loek Hermans. 'Een verkoop aan het management biedt de meeste positieve kansen voor alle betrokkenen', zei Hermans in de cruciale vergadering.

Volgens de statuten moesten minimaal vijf mensen in de ledenraad zitten om een beslissing te kunnen nemen. Nu blijkt dat in elk geval één van die leden, de 79-jarige Jan van Maarschalkerweerd, tijdens de bewuste vergadering niet begreep dat de hele zaak verkocht werd. Hij dacht dat het alleen over de verzekeringspoot ging. 'En over bedragen is al helemaal niet gesproken', zegt Van Maarschalkerweerd. 'Het is mij echt een raadsel hoe dat in de notulen kan staan.'

De financieel activist Pieter Lakeman heeft aangifte gedaan tegen Keizer wegens oplichting. Volgens Lakeman blijkt uit de vrijgegeven stukken dat de ledenraad is misleid, omdat cruciale informatie nooit is gedeeld.

De Koninklijke Vereniging, blijft juist volhouden dat de verkoop goed is verlopen. Dat is niet verrassend, want in 2014 is Keizer zelf voorzitter geworden van de leeggekochte vereniging. Twee hoogleraren verenigingenrecht concludeerden eerder dat de VVD'er die functie niet mag innemen omdat het in strijd is met statuten tegen belangenverstrengeling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.