Hoe de Franse socialisten de gifbeker helemaal leegdrinken

Partij van de Arbeidisering dreigt in komende verkiezingen

De kandidaat Benoît Hamon van de Franse socialisten is veel te links voor gematigde kiezers, die massaal naar de links-liberaal Emmanuel Macron deserteren. Een Partij van de Arbeidisering dreigt komende verkiezingen voor de Parti Socialiste.

Jongeren op een campagnebijeenkomst van de Parti Socialiste in Nancy Foto Bart Koetsier

Philippe Tarillon geeft een rondje met de vanzelfsprekende houding van de lokale politicus. 'Doe nog maar een keer het zelfde, op mijn kosten', zegt het socialistische gemeenteraadslid tegen de barman van het Café du Centre, wijzend op twee mannen die halverwege de middag aan het bier zitten.

Van 2001 tot 2014 was Tarillon (55) burgemeester van Florange, een verlopen staalstadje in Lotharingen, waar de bewoners uitkijken op een landschap van schoorstenen, pijpleidingen, fakkels en naftakrakers. De afgelopen decennia zijn hier tienduizenden banen verdwenen, Florange grauw en verweesd achterlatend. In 2013 sloot staalconcern Arcelor-Mittal twee hoogovens, terwijl presidentskandidaat Hollande had gesuggereerd dat hij ze open kon houden.

Even later voerde Tarillon campagne voor zijn herverkiezing. 'Ik voelde een verlies aan genegenheid. Het kostte ontzettend veel moeite om mensen te mobiliseren', zegt hij. Tarillon werd weggevaagd door zijn rechtse tegenstander.

Het drama herhaalt zich nu op nationaal niveau. Voor de Parti Socialiste dreigt een Partij van de Arbeidisering. In 2012 haalde François Hollande in de eerste ronde 29 procent, nu staat de socialistische kandidaat Benoît Hamon op 9,5 procent.

Hamon is veel te links voor gematigde kiezers die massaal naar de links-liberaal Emmanuel Macron deserteren. Ook ex-premier Valls heeft gezegd op Macron te zullen stemmen. Een stem op de Parti Socialiste was vaak een strategische stem, omdat de PS als enige linkse partij kans maakte aan de macht te komen. Maar nu Hamon is weggezakt in de peilingen, zullen veel linkse kiezers een strategische stem op Macron uitbrengen. Het is de enige manier om een tweede ronde tussen Marine Le Pen en de Republikein Fillon te verhinderen.

Radicale volkstribuun

Tot overmaat van ramp wordt Hamon op links overvleugeld door de radicale volkstribuun Jean-Luc Mélenchon, een begenadigd debater die in twee televisiedebatten aanzienlijk beter uit de verf kwam dan de bescheiden Hamon. Zo wordt de socialistische kandidaat in de tang genomen door Macron en Mélenchon.

Daarmee betekenen de verkiezingen van 2017 het einde van de Parti Socialiste zoals we die kennen, de partij die vanaf 1971 door François Mitterrand tot een formidabele verkiezingsmachine werd gesmeed, het natuurlijk zwaartepunt van links Frankrijk. De PS bood onderdak aan een breed spectrum van linkse kiezers, van gematigde sociaaldemocraten tot geharde marxisten, van arbeiders tot intellectuelen. Het was een ongemakkelijke coalitie: de PS was zowel een reformistische bestuurderspartij als een antiliberale protestpartij. Mitterrand had zijn eigen recept om de partij bij elkaar te houden: altijd links blijven praten, zelfs als je gedwongen bent een rechts beleid uit te voeren.

Benoit Hamon op de bijeenkomst in de concertzaal Zénith in Nancy Foto Bart Koetsier

'Hollande heeft dat ook gedaan. 'Mijn vijand is de financiële wereld', zei hij tijdens de campagne van 2012. Vervolgens voerde hij een heel ander beleid. Mitterrand kwam daar nog mee weg, Hollande niet', zegt Tarillon.

Elke socialistische kandidaat zou de prijs betalen voor het mislukte presidentschap van Hollande. Maar de problemen voor Hamon zijn verergerd omdat de oude coalitie uit elkaar is gespat en centrumlinkse kiezers naar Macron zijn vertrokken.

Onder Benoît Hamon versmalt de Parti Socialiste zich tot een principiële linkse partij die vooral interessant is voor hoog opgeleide stadsbewoners. Op een meeting in de universiteitsstad Nancy - vijftig kilometer van Florange - wordt hij uitbundig toegejuicht door zijn aanhangers, onder wie opvallend veel jongeren. Hamon is de kandidaat van de ideeën, zeggen zijn aanhangers, gesteund door stereconoom Thomas Piketty en andere intellectuelen.

Tekst gaat verder onder de foto.

De afgelopen decennia zijn hier tienduizenden banen verdwenen, Florange grauw en verweesd achterlatend Foto Bart Koetsier

Universeel basisinkomen

Terwijl Macron de economie wil liberaliseren en Mélenchon verworven rechten met hand en tand wil verdedigen, biedt Hamon een alternatief: een universeel basisinkomen waardoor burgers minder afhankelijk worden van de arbeidsmarkt. Zo'n basisinkomen zal uitkomst bieden in een wereld waarin arbeid steeds schaarser zal worden door robotisering, zegt Hamon.

'Hamon is een moderne kandidaat die echt heeft nagedacht over de wereld', zegt Marie Kah (38), parlementair assistente. 'Hij heeft een positieve visie op de toekomst', aldus student Félix Bradel (25). De pro-Europeaan Hamon is de kandidaat van de Erasmusgeneratie. 'We willen geen Frankrijk dat zich afsluit van de wereld', zegt student Tom Gross. 'We leven hier in het Oosten van Frankrijk. Duitsland en Luxemburg liggen naast de deur.'

In de concertzaal Zénith in Nancy krijg je de indruk dat Hamon bezig is aan een uiterst succesvolle campagne. Alleen zijn er buiten de zaal maar weinig mensen die op hem willen stemmen.

'We hebben de arbeiders verloren, dat begon al in de jaren tachtig. De Parti Socialiste werd een partij voor ambtenaren en leraren. Die zijn we nu ook aan het kwijtraken', zegt Philippe Tarillon, in het Café du Centre in Florange. Hij verwacht niet dat de kiezers in het staalstadje erg warm zullen lopen voor speerpunten van Hamon als het milieu, de legalisering van cannabis of de vorming van een inspectiecorps tegen racisme en discriminatie.

Onder Hamon lijkt de Parti Socialiste definitief afscheid te nemen van zijn pretentie een volkspartij te zijn. 'Socialistisch links zal niet verdwijnen, maar moeten leren de tweede viool te spelen', schreef de politicoloog Gérard Grunberg in Le Monde. 'Ik ben niet optimistisch', zegt Philippe Tarillon. 'Het zal in elk geval tijd kosten om terug te komen. Als het Front National aan de macht komt - wat ik overigens niet hoop - zal blijken dat het een verkeerde weg is. Daarna kunnen wij weer een kans krijgen.'

Lees ook

Wie denkt dat Marine Le Pen haar succes vooral te danken heeft aan haar anti-islamretoriek mist de aantrekkingskracht die uitgaat van haar economische plannen. Veel Fransen dromen van een 'Frexit'.

Franse presidentsverkiezingen stevenen af op vierstrijd

De campagne voor de Franse presidentsverkiezingen wordt steeds meer een vierstrijd. De laatste weken verliezen de favorieten Marine Le Pen en Emmanuel Macron terrein: allebei schommelen ze nu rond de 23 procent. De Republikein François Fillon herstelt zich, terwijl de radicaal-linkse kandidaat Jean-Luc Mélenchon stormachtig op komt zetten. Fillon en Mélenchon schommelen allebei rond de 19 procent.

Als geen ander profiteerde Mélenchon (65) van twee verkiezingsdebatten op televisie, waarin hij zich als een vaardig en geestig debater profileerde. Mélenchon is onversneden links. Hij brandde een kaarsje na de dood van Fidel Castro en zei ooit dat Frankrijk nog heel wat kon leren van het Venezuela van Hugo Chávez. Volgens zijn verkiezingsprogramma wil hij het minimumloon verhogen, de pensioenleeftijd terugbrengen naar 60 jaar, de werkweek verkorten tot 32 uur en de overheidsuitgaven met 250 miljard euro verhogen. Wie meer verdient dan 20 keer het mediaan inkomen krijgt een belastingtarief van 100 procent opgelegd. Mélenchon wil de NAVO verlaten en met de Europese Unie onderhandelen over een nieuw verdrag, waarbij hij zo veel eisen stelt dat hij de facto voorstander van een Frexit is.

In het verleden kwam hij vaak onaangenaam over door zijn agressieve en autoritaire houding. Maar voor deze verkiezingscampagne heeft hij zijn imago verzacht.

In 2008 verliet Mélenchon de Parti Socialiste, omdat hij zich miskend voelde. Sindsdien probeert hij de socialisten om zeep te helpen, iets waar hij nu dichtbij is. Om die reden waren gesprekken met Benoît Hamon over een gezamenlijke kandidatuur - waardoor links kans zou maken op de tweede ronde - tot mislukken gedoemd.

De opmars van Mélenchon laat zien hoe sterk het antikapitalistische gedachtegoed in Frankrijk is. Zowel Le Pen als Mélenchon gaan dagelijks tekeer tegen vrijhandel, globalisering en 'het systeem'. Samen staan ze op 42 procent.

Meer over