Opinie

Hoe de Duitse pers worstelde met het AfD-succes

De Duitse media deden verwoede pogingen tot ontkenning, maar het verkiezingssucces van de AfD bleek toch écht een feit. Correspondente Sterre Lindhout over de Duitse vertwijfeling.

null Beeld null

In Duitsland was het de week van de journalistieke U-bocht, ingezet na de deelstaatverkiezingen op 13 maart, met alarmistische knipperlichten en van tegenzin knarsende remmen. Maar het moest, want er lag een steen op de bekende weg: het verkiezingssucces van de populistische Alternative für Deutschland (AfD) in drie deelstaten.

Hadden de media dat niet zien aankomen? Jawel, maar ze leken er tot het laatste moment alles aan te willen doen om het succes van de AfD te verhinderen, door aan te tonen dat de partij 'niet oké' is.

Der Spiegel plaatste in de zaterdageditie voor de verkiezingen in Saksen-Anhalt, Rijnland-Palts en Baden-Württemberg tien profielen van AfD-politici. 'Veel kandidaten doen zich burgerlijk voor, maar hoe rechts zijn ze in werkelijkheid?', luidde de vraag boven het artikel. Het antwoord liet zich raden: de meeste uitgezochte politici hadden rechtse lijken of op z'n minst lijkjes in de kast.

Toen kwam zondag de 13de en werd de AfD groter dan door enige opiniepeiler was voorzien. Voorzitster Frauke Petry nam meteen een voorschot op haar mediabeleid door tot twee keer toe niet te komen opdagen in een ochtendshow van ZDF, omdat de presentatrice haar 'te links' was. Aan die werkelijkheid moesten de Duitse media zich aanpassen. Eerst ging dat schoorvoetend. Op de dag na de verkiezingen viel op dat geen van de grote kranten de zegetocht van de AfD prominent bracht, maar in de loop van vorige week leken ze te beseffen dat ze eraan moesten geloven.

'20 procent voor een rechtse partij, dat voelt in Duitsland toch nog altijd anders dan in Europese buurlanden', schreef Die Zeit. Waarna de waarschuwing volgde dat 20 procent AfD-stemmers onrustbarend is, maar het pas echt zorgwekkend wordt als de andere 80 procent zijn oren laat hangen naar die 20 procent.

Der Spiegel probeerde afgelopen weekend de AfD-overwinning te duiden. 'Waarom stemt iemand AfD?' vroegen de auteurs zich af en: 'Hoe komt het dat de AfD aanhangers heeft in zoveel verschillende milieus?' Het blad vindt de voornaamste verklaring in 'de strijd tegen de macht van de elites', waarvan Merkel het belangrijkste symbool is. Vandaar het coverbeeld: een grijnzende Merkel met daaroverheen de vlek van een verfbom. Met de tekst: 'Jullie daarboven belazeren ons toch allemaal.'

null Beeld null

Het hele nummer leek op een boetedoening, want ook de kritische CDU-staatssecretaris Spahn kreeg twee pagina's om in een interview uit te leggen wat er verkeerd is aan Merkels vluchtelingenpolitiek en waarom het logisch is dat de AfD daarvan profiteert.

Sinds de kritiek op de vermeend politiek-correcte berichtgeving over Keulen is een journalist hier een gewaarschuwd mens. Dus ging ook de Süddeutsche Zeitung dit weekend op pad met drie kakelverse AfD-politici om het succes van de partij uit te leggen. Tussen de regels door las je de vertwijfeling: moeten we deze partij dus vanaf nu serieus nemen?

Maar de media hebben geluk: er lekte een conceptversie van het nog niet officieel bestaande partijprogramma van de AfD uit. En daarin staan allerlei merkwaardige voorstellen. Zo wil de partij het dragen van kleine wapens stimuleren, de algehele klimaatpolitiek afschaffen en vrouwen ontmoedigen om te werken. De pers duikt er nu euforisch bovenop. Het hoofdcommentaar in Die Welt dinsdag: 'Het staat vast dat de manier waarop de AfD volk en oppositie uitlegt nauwelijks iets met de grondwet te maken heeft.' Tien dagen na de verkiezingen en de daaropvolgende U-bocht sturen de media, het concept van het partijprogramma in de hand, zoetjesaan terug naar hun oude koers.

Sterre Lindhout is correspondente voor de Volkskrant in Berlijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden