Hoe de discussie over het Google van de voeding aan het Binnenhof voorbijgaat

Verslaggeverscolumn - Ariejan Korteweg in Den Haag

Onze voedselketen, zeggen deskundigen, kun je je voorstellen als een zandloper. Daarbij moet je niet denken aan een versmalling in het darmstelsel, of een sterrenkok met digitale fobie. Nee, de korrels aan de bovenkant, dat zijn de boeren. Aan de onderkant bevinden zich de consumenten - ook dat zijn weer talloos veel miljoenen.

In het smalle stuk daartussen, de schakel tussen boer en klant, schuilen de machtige concerns, de bedrijven die op wereldschaal beslissen wat wij te eten krijgen. Monsanto is een van de allergrootste, je zou het het Google van de voeding kunnen noemen. Ze produceren bijvoorbeeld genetisch aangepaste zaden en kunstmest. Kijk je op hun sites, dan zie je velden vol zonnepanelen en frisse boerinnen die met de hand het fruit plukken. Daartussen zorgvuldig ontsmette teksten als Together we feed the World of Growing Better Together. Ook besteden ze er veel tijd aan het beantwoorden van de lastige vragen die ze ontvangen.

Die fijne boerenvriend, die producten maakt waar de meeste agrariërs maar moeilijk buiten kunnen, is in milieubewuste kringen een van de meest gehate bedrijven. Monsanto opereert nogal eens op het randje. En is machtig genoeg om dat randje geleidelijk naar het midden van het veld te duwen.

Rik Grashoff: alternatieven genoeg.

Dankzij een van hun producten, Roundup, liggen de velden er wereldwijd bij als biljartlakens. Een heerlijk middel voor de agrarische sector: één keer spuiten en geen onkruid te bekennen. Gemeenten gebruiken het om het onkruid tussen de tegels te verdelgen, sportclubs prepareren er hun velden mee.

Maar Roundup is niet zonder gevaar. Volgens de wereldgezondheidsorganisatie kan het wellicht kanker veroorzaken. Des te interessanter, omdat het middel via de bodem in ons drinkwater terecht komt.

Vorige week besloot de Europese Commissie glyfosaat, het hoofdbestanddeel van Roundup, weer voor vijf jaar toe te laten op de Europese markt. Een besluit waarover maandenlang werd gebakkeleid en zwaar op is gelobbyd. Zo heftig, dat het Europarlement sinds oktober verboden gebied is voor Monsanto-lobbyisten. De klus was inmiddels blijkbaar al geklaard: maandenlang hadden de stemmen gestaakt en al die tijd onthield Duitsland zich van stemming. Onverhoeds kwam de draai: Duitsland stemde voor.

De tweet van Minister Schouten.

Daar bleek een eigenmachtige CSU-minister van landbouw achter te zitten, die maximaal gebruik maakte van de impasse in de formatiebesprekingen en tegen de stalorders in gehoor gaf aan de machtige boerenlobby. Nu Duitsland de bocht nam, stemden ook Polen, Bulgarije en Roemenië voor toelating. Precies genoeg om Monsanto zijn zin te geven. Zelfs over een afbouwscenario, waar de commissie eerder oren naar had en het parlement op aandrong, is niets besloten.

In Frankrijk, Engeland, Duitsland en België wordt veel en prominent over Monsanto en glyfosaat bericht. In de VS krijgen de Monsanto Papers veel aandacht: een reeks interne brieven en mails waaruit zou blijken dat ook binnen het bedrijf al decennia twijfels zijn over de gezondheidsrisico's van Roundup; Monsanto zou studies die de risico's aantonen actief bestrijden en meeschrijven aan onderzoek. Die zaak ligt bij de rechter: maart volgend jaar beginnen de verhoren.

In Nederland trekt de strijd rond glyfosaat veel minder belangstelling. Nederland koos van meet af aan het kamp van de fervente voorstanders. 'We hebben hier een groot vertrouwen in de technologische ontwikkeling', zegt Bas Eickhout, Europarlementariër voor GroenLinks en tegenstander van glyfosaat. 'En ook in de organisaties die voedselveiligheid controleren. Een high trust society is mooi, maar dat vertrouwen kan ook te groot zijn.'

Inmiddels zijn het niet meer alleen Greenpeace, Milieudefensie en Foodwatch die alarm slaan, vertelt Rik Grashoff, Kamerlid voor GroenLinks. Het zijn de drinkwaterbedrijven die zich zorgen maken: de bodemkwaliteit loopt terug.

Deze week staat de begroting van het ministerie van Landbouw op de Kameragenda. Komt dat even mooi uit, zou je denken. Alle kans om minister Carola Schouten (CU) naast de Brabantse mestfraude, fipronil en megastallen ook over glyfosaat te ondervragen. Grashoff verwacht daar niet veel van, de coalitie houdt de rangen gesloten.

Wereldwijde protesten. Foto afp

Een sprankje hoop put hij uit een tweet die Schouten vorige week verstuurde. Ze wil dat de komende vijf jaar worden gebruikt 'om te zoeken naar alternatieven voor glyfosaat'. Grashoff kan die zo schetsen: precisie-landbouw waarbij drones worden ingezet om onkruid te lokaliseren; daar worden vervolgens robots op afgestuurd. Het kan ook simpeler: gemeenten verdelgen onkruid met stoom of kokend water.

Grashoff: 'De ChristenUnie is een heel groene partij. Maar doorgaans houdt dat op bij het hekje van het boerenerf.'

Reageren? a.korteweg@ volkskrant.nl