ReconstructieQuarantaine op cruiseschip

Hoe de Diamond Princess één grote ziekenboeg werd

Japanse artsen gaan op de Diamond Princess van hut tot hut om alle opvarenden te controleren. Beeld AFP

Na twee weken quarantaine zijn de meeste passagiers van cruiseschip Diamond Princess aan wal. Aan boord raakten meer dan zeshonderd opvarenden besmet met het coronavirus, de grootste besmetting buiten China. Hoe kon dat gebeuren?

Op 20 januari vertrekt het luxueuze cruiseschip Diamond Princess met 3.700 opvarenden vanuit het Japanse Yokohama richting Hongkong, waar de veelal oudere Japanse passagiers het Chinees Nieuwjaar willen vieren. In Hongkong verlaat een 80-jarige Chinees vijf dagen later het schip. Op 1 februari bezoekt hij daar het ziekenhuis; hij blijkt besmet met het coronavirus, dat in China om zich heen grijpt.

Het cruiseschip is twee dagen later, na enkele Aziatische tussenstops, terug in Yokohama. De bemanning weet dan dat een van de passagiers is besmet. Binnenskamers wordt besloten dat een grootscheepse quarantaine de enige remedie is om het virus in toom te houden. Op 4 februari gaan de scheepshutten op slot; het bemanningspersoneel hijst zich in beschermende pakken en maskers. Passagiers moeten op hun kamers blijven. 

Lichaamstemperatuur

Tijdens de eerste week quarantaine komen na 271 bloedtests 61 besmettingen aan het licht. Bemanningsleden verzoeken de passagiers daarna zelf dagelijks de lichaamstemperatuur op te nemen. ‘Bij medereizigers zit de schrik er goed in, maar ik laat me niet bang maken. Ik voel me beter dan ooit. Na al die maaltijden moeten ze me wel van het schip dragen’, vertelt de 57-jarige Amerikaan Matthew Smith aan de Volkskrant.

Passagiers met een raampje en balkon aan de buitenkant van de boot zien hoe besmette passagiers van het schip worden afgevoerd. Anderen zitten in het midden van het schip, geïsoleerd van de buitenwereld tussen de vier wanden van de scheepshut. Sporadisch mogen ze met mondkapjes op, en op minimaal twee meter afstand van elkaar, het dek op. 

Voor de bemanningsleden geldt een minder streng regime. Zij delen kamers met elkaar, maken eigen maaltijden klaar en eten gezamenlijk. ‘De regels voor de passagiers hadden eigenlijk ook voor het personeel moeten gelden’, vindt medisch viroloog Mariet Feltkamp van het Leids Universitair Medisch Centrum. 

Gemaskerde artsen

Aanvankelijk moeten de passagiers zelf hun temperatuur opmeten. Later besluiten zorgverleners om alle opvarenden te controleren. Gemaskerde artsen struinen in de brede gangpaden van hut tot hut. Op 17 februari zijn na 1.723 controles 454 opvarenden positief getest. Ook bemanningsleden blijken besmet. Het in wit gestoken ambulancepersoneel haalt hen met plastic bruggen van boord. De nabijgelegen ziekenhuizen raken  voller.

Ondertussen slaat het sentiment op het schip om en maakt verveling plaats voor stress. Op het schip liggen kranten in 36 talen, waarin de opvarenden lezen dat het coronavirus in China steeds meer slachtoffers maakt. Veel koppels op huwelijksreis vrezen uit elkaar te worden gehaald als bij een van de twee corona is vastgesteld. Anderen vragen zich af of de lucht die door de airco loeit wel schoon is. Minder bezorgde reizigers hangen hun was buiten of doen yogaoefeningen op het balkon. 

Ook passagier Smith blijft ontspannen. Hij hoort hoe landgenoten president Trump smeken hen te komen halen. ‘Achterlijk. We worden hier uitstekend verzorgd’, vertelt hij. ‘Ik heb me nog geen moment onveilig gevoeld en ben de vele Japanse vrijwilligers juist dankbaar.’ 

Een bus met Britse passagiers van de Diamond Princess verlaat de haven. Beeld Getty

Chartervlucht

De Amerikaanse overheid wacht het einde van de quarantaine niet af en besluit landgenoten te evacueren met een chartervlucht. Meer dan driehonderd Amerikaanse virusvrije passagiers worden van het schip gehaald, maar passagier Smith vertrouwt de situatie niet. Hij en vijftig anderen weigeren mee te gaan, uit angst voor een nieuwe besmetting. Die zorg blijkt gegrond: veertien reizigers blijken onderweg naar het vliegveld toch positief getest. Tegen eerdere afspraken in vliegen ze wel mee, in een afgeschermd gedeelte van het toestel.

Later halen onder meer Australië, Canada en Zuid-Korea eigen burgers op. Canadese en Australische cruisegangers moeten bij thuiskomst weer in quarantaine. Dat geldt niet voor de vijf niet-besmette Nederlanders, die op eigen gelegenheid moeten terugreizen. Wel houdt de GGD bij thuiskomst contact met hen. 

Internationale kritiek

Op dinsdag 18 februari, na twee weken quarantaine, zijn de monsters van alle opvarenden afgenomen en is iedereen gecontroleerd. Als het bemanningspersoneel laat weten dat de quarantaine op zijn einde loopt en virusvrije passagiers het schip mogen verlaten, zwelt de internationale kritiek aan. Was het wel verstandig om iedereen aan boord te houden met het risico op een massale besmetting, vragen experts zich af. 

Mart de Jong, veterinair epidemioloog aan Wageningen Universiteit, is het niet met die kritiek eens. ‘Veel passagiers dragen het virus wel, maar zijn niet ziek. Het is helemaal niet duidelijk of de transmissie van het virus aan boord is uitgebreid’, zegt De Jong. 

Medisch viroloog Feltkamp: ‘Het in quarantaine houden van de opvarenden was een logische keuze. Zo houd je overzicht. Het is een grote groep, maar ook een vaststaande groep. Als alle reizigers eerder in kleine groepjes waren verdeeld, waren er misschien nog meer problemen ontstaan en hadden ze alle contacten opnieuw moeten traceren.’

Contactmomenten

Aan boord zijn die contactmomenten wel in kaart gebracht, zo blijkt uit een brief van de Amerikaanse ambassade aan passagier Smith. Er bestaan vermoedens dat hij op het schip in aanraking is gekomen met het virus, daarom mag hij na de quarantaine niet terugvliegen naar Amerika. Terwijl de eerste reizigers met mondkapjes en volle koffers eindelijk naar huis kunnen, moet de Smiths de terugreis opnieuw uitstellen. Ze zijn  niet negatief getest, dus kunnen in een hotel verblijven.

Donderdag stapt Smith in een taxi richting Tokio, vlak daarvoor maakt Japan bekend dat twee opvarenden van  87 en 84 jaar zijn overleden aan het coronavirus. Een dag later verlaten de overgebleven passagiers het cruiseschip. Als de laatste passagier voet aan wal zet, wacht de bemanningsleden nog twee weken quarantaine. Een nieuwe uitbraak kunnen ze zich niet veroorloven. 

Nederlanders op Westerdam zijn thuis
De 39 Nederlanders die vastzaten op cruiseschip de Westerdam zijn vrijdagochtend aangekomen op Schiphol. Het schip lag vast in Cambodja. Verschillende Aziatische landen hadden geweigerd om het schip te laten aanmeren, wegens angst voor een uitbraak van het coronavirus. Het ministerie van Buitenlandse Zaken meldt dat de Nederlanders negatief zijn getest. De GGD zal hun situatie de komende twee weken in de gaten houden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden