Hoe de deelfiets in China wordt gebruikt om politiek gedachtegoed te verspreiden

De concurrentie onder deelfietsenstart-ups in China is moordend, dus grijpen de bedrijven elke mogelijkheid aan om zich te onderscheiden. Populair zijn de fietsen met propaganda om het 19de Partijcongres te vieren.

Marije Vlaskamp
null Beeld Hollandse Hoogte / Imagine China
Beeld Hollandse Hoogte / Imagine China

Zomaar een ideetje van het partijcomité van het hippe Chinese deelfietsenbedrijf OFO: speciale fietsen met propaganda op de rode velgen om het Negentiende Partijcongres te vieren. Lihaile wode guo, 'Mijn land is machtig', staat erop. 'Ze zijn superpopulair. Er wordt nog net niet om gevochten', zegt OFO-communicatiemedewerker Li Ou (28).

OFO, een succesvolle start-up in de wild groeiende deeleconomie, komt deze week met allerlei rode promotieacties. Localiseer een OFO-deelfiets via de gps op je telefoon en spaar punten voor digitale stickers over partijpolitiek - een kwartet daarvan levert je een gratis ritje op. 'We maken de partij cool voor jongeren. De tijd van saaie vergaderingen is voorbij', lacht Li. Ze is als student lid geworden. 'Niet iedereen mag toetreden. Ik wilde graag bij dat speciale groepje horen.'

Moordende concurrentie

Slechts 6,5 procent van de Chinese bevolking is partijlid. Vandaar dat OFO, een privébedrijf met drieduizend jonge werknemers, deze zomer apetrots aankondigde dat het als allereerste deelfietsenbedrijf genoeg communisten in dienst had voor de oprichting van een eigen partijcomité. De concurrentie onder deelfietsenstart-ups is moordend, dus grijpen innovatieve bedrijven elke mogelijkheid aan om zich van elkaar te onderscheiden.

'De drempel voor een comité is honderd leden. Inmiddels hebben we 203 partijleden', zegt Xiang Jigui (39), verantwoordelijk voor partijopbouw. Inmiddels hebben ruim dertig toonaangevende Pekingse internetbedrijven, smartphonemakers en innovatieve start-ups een partijcomité binnen de muren. Xiang: 'Die comités werken samen, want we delen onze politieke uitgangspunten. Vergelijk het met christelijke ondernemers die doordeweeks met elkaar concurreren, maar zondags naast elkaar in de kerk zitten omdat ze in dezelfde god geloven.'

Fietsdepot in de stad Hefei waar deelfietsen worden opgeslagen die te lang ongebruikt op straat hebben gestaan. De gele exemplaren zijn van start-up OFO. Beeld Ruben Lundgren
Fietsdepot in de stad Hefei waar deelfietsen worden opgeslagen die te lang ongebruikt op straat hebben gestaan. De gele exemplaren zijn van start-up OFO.Beeld Ruben Lundgren

De Vier Zelfverzekerdheden

De OFO-fietsen zijn geel, de ziel van de start-up is rood. Het partijcomité beslist mee over alle belangrijke aspecten van de bedrijfsvoering, zegt Xiang. 'De partijlijn is van onschatbare waarde voor OFO. Ons bedrijf trekt lessen uit de evolutie van de partij. Die begon met een handjevol mensen en nu is het de grootste politieke partij ter wereld. Daar herkennen wij ons in.'

Met een voorraad van acht miljoen fietsen, goed voor 25 miljoen ritjes per dag in 170 steden, is het studentenbedrijfje van weleer uitgegroeid tot een monsterkracht in de Chinese deeleconomie. OFO begon in 2014 als project waarmee studenten de lange wandelingen op de campus van Peking Universiteit bekortten. In die tijd werd de 26-jarige CEO Dai Wei partijlid.

Omdat OFO internationale ambities heeft, adviseerde Xiang hem het voorzitterschap van het partijcomité aan een ander over te laten. 'Westerse zakenpartners hebben vooroordelen tegen bedrijven met banden met de communistische partij. Maar onze bestuursvoorzitter wuifde mijn bezwaren weg met de Vier Zelfverzekerdheden van Xi Jinping. Zelfvertrouwen over koers, systeem, cultuur en theorie van onze partij. Hij is trots op de partij. De hele wereld mag dat weten.'

Logische carrièrestap

Xiangs bescheiden werkplek achter in de kantoortuin en zijn ontspannen outfit - Adidas-trainingsjack - zijn bedriegelijk: hij is een van de belangrijkste mannen in het pand als specialist partijopbouw en vice-president van OFO. Een jaar geleden werkte hij nog bij het Centraal Propagandabureau, een van de machtigste partijorganisaties.

Zijn overstap naar zo'n hippe start-up lijkt geen logische carrièrestap, maar is het juist wel. De partij houdt namelijk stevig de vinger aan de pols bij de snelste groeiers in de Chinese interneteconomie. Partijopbouw is het middel bij uitstek met vergaderingen, politieke scholing, studiereizen naar revolutionaire gebieden en het screenen van potentiële leden. Voordat iemand wordt voorgedragen voor lidmaatschap wordt de aspirant-communist eerst een jaar geobserveerd. Dat kan allemaal prima op de werkvloer.

Een fiets van het bike-sharing bedrijf OFO. Beeld Ruben Lundgren
Een fiets van het bike-sharing bedrijf OFO.Beeld Ruben Lundgren

Eerste stap naar verkapte nationalisering

Xiang: 'We steken er veel tijd in. In tegenstelling tot veel privébedrijven is het OFO-partijcomité geen lege huls.' Bijna 70 procent van de 1,86 miljoen Chinese privébedrijven heeft een partijorganisatie binnen de muren - het is zelfs wettelijk verplicht - maar het waren vaak ingedutte clubjes. Dat verandert snel, nu partijvoorzitter Xi Jinping eist dat ondernemers 'patriottisme' voorrang geven, met de partij als 'gids'. Tegen persbureau Reuters klaagden enkele grote buitenlandse bedrijven over de manier waarop de partijorganisatie ineens bij het management aanschuift om mee te praten over strategische beslissingen over bijvoorbeeld investeringen.

Dit is pas het begin. De Amerikaanse krant The Wall Street Journal meldt dat de staat grote private internetbedrijven benadert om 1 procent van hun aandelen te kopen. Die bedrijven krijgen dan een overheidsfunctionaris in de raad van bestuur. In ruil voor dit 'speciale-management-aandeel' - lees: het eerste stapje naar een verkapte nationalisering - krijgen tech-bedrijven hulp bij het navigeren van de overheidsbureaucratie. Deze 1 procent-investering is zogenaamd optioneel, maar zonder vergunningen gaat zelfs het meest winstgevende internetbedrijf in China ter ziele.

Xi Jinpings citatenboekje

De partij ontpopt zich als de dominante speler waar iedereen voor opzij moet stappen. Dat geldt zelfs voor de overheid, die in China ondergeschikt is aan de partij. Zo tuigen grote staatsbedrijven op dit moment hun inpandige partijorganisaties op: die krijgen een hoofdrol in het management. Dat is verplicht. Deze zomer is een 'verantwoordelijkheidssysteem' ingevoerd, dat benoemingen en salarissen van managers in staatsbedrijven regelrecht afhankelijk maakt van hun prestaties op het gebied van partij-opbouw. Leidt een partijcomité een zieltogend bestaan, dan kost dat de bedrijfsleiding hun bonus - of hun baan.

In 2015 was 36,5 procent van de nieuwe aanwas van de communistische partij afkomstig van universiteiten. Juist deze generatie buit de digitale revolutie uit voor politiek werk. 'Onze generatie is sterk in dialoog. We wisselen informatie razendsnel online uit: van lesmateriaal voor politieke studie tot evaluatiegesprekken met aspirant-leden', zegt Li Ou. Al ligt op haar nachtkastje een boek met ouderwetse papieren bladzijden. Het is Xi Jinpings citatenboekje, vertelt ze blozend. 'Lach me gerust uit, maar ik lees elke dag een willekeurige pagina als dagafsluiting.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden