Interview Samenwerking De Correspondent en de Volkskrant

Hoe De Correspondent en de Volkskrant samenwerkten bij het YouTube-onderzoek

Het begon met een ongemakkelijke koffieafspraak. Drie onderzoeksjournalisten van twee verschillende media gingen begin 2018 een keer met elkaar koffie drinken. ‘Dat was allemaal best awkward in het begin’, zegt Dimitri Tokmetzis van De Correspondent lachend. ‘Je bent concurrenten, je wilt niet te veel weggeven waar je mee bezig bent.’ 

Beeld Dennis Vernooij

Volkskrant-verslaggever Annieke Kranenberg vindt het achteraf ook wel grappig. ‘Vaak zijn journalisten toch een beetje achterdochtig naar elkaar toe.’

Kranenberg schreef samen met collega Hassan Bahara al langer verhalen over het radicaal-rechtse gedachtegoed dat in verschillende Europese landen is opgerukt. Tokmetzis was met dat onderwerp bezig voor De Correspondent. Dat de achterdocht al vrij snel verdween, kwam deels doordat er wederzijdse bewondering was voor elkaars werk. Dimitri had net een verhaal gebracht over de ruim vier uur die Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet tijdens een etentje had doorgebracht met de bekende Amerikaanse white supremacist Jared Taylor. ‘Een geweldige scoop’, zegt Kranenberg. Tokmetzis op zijn beurt had net een verhaal van Kranenberg en Bahara gelezen over alt-right groep Erkenbrand, dat hij erg goed vond.

Hoe YouTube rechtse radicalisering in de hand werkt
Op YouTube krijgen gebruikers vaak filmpjes gesuggereerd die net iets extremer zijn dan ze zelf bekeken. De Volkskrant en De Correspondent onderzochten kanalen, video’s en reacties en ontdekten hoe dat ertoe kan leiden dat gebruikers steeds rechtser en radicaler worden. Lees hier de resultaten.

Toen Bahara Tokmetzis een bericht stuurde om hem te feliciteren met zijn primeur, stelde Tokmetzis voor om een keer bij elkaar te zitten. Dat leidde tot een gezamenlijk onderzoek waarvoor ze een jaar lang diep in de krochten van YouTube’s reactionair-rechtse universum doken – van gematigde libertariërs tot extreem-rechtse complotdenkers.

Het rijtje aanbevelingen naast de video die je op YouTube aan het bekijken bent, daar ging het in eerste instantie om. Kranenberg en Bahara hadden vaker research gedaan naar bekende namen uit de reactionair-rechtse scene, waarvan de meesten kanalen op YouTube hebben waarin ze hun gedachtegoed uitleggen. ‘Als je een paar van die video’s had bekeken, kwam je er niet meer vanaf. Die blijven maar terugkomen in je aanbevelingen.’ Tokmetzis opperde samen onderzoek te doen naar het fenomeen. ‘Wij sloegen er meteen op aan’, zegt Kranenberg.

Datanerd

Om antwoorden te krijgen zouden ze zowel dataonderzoek doen, als mensen spreken die mogelijk door video’s op YouTube ingrijpend van mening waren veranderd. Tokmetzis is een zelfverklaard ‘datanerd’:  bij De Correspondent voert hij vaker grote dataonderzoeksprojecten uit. ‘Het was duidelijk dat Dimitri dat gedeelte voor zijn rekening zou nemen’, zegt Kranenberg. ‘Dan konden wij ons erop richten mensen uit de scene te spreken te krijgen.’ De verdeling moest ook qua tijd, zegt Tokmetzis. ‘Het is zo tijdsintensief dit. Ik ben er vanaf de zomer echt fulltime mee bezig geweest.’

De laatste maanden hingen de drie onderzoeksjournalisten elke dag wel aan de telefoon. Of ze spraken elkaar via videocall of op een van de redacties. ‘Toen we begonnen zaten we denk ik eens in de twee à drie weken bij elkaar’, zegt Tokmetzis. ‘Sinds oktober spraken we elkaar elke week wel. En de laatste weken hebben we elkaar continu aan de telefoon. Dat gaat vanaf zes uur ’s ochtends tot een uur of tien ’s avonds door.’

‘Die laatste periode, als de deadline nadert, is vaak al krankzinnig als Hassan en ik samen een groot verhaal hebben’, zegt Kranenberg. ‘Maar bij zo’n samenwerking tussen twee media is dat nog intensiever.’ Tussen De Correspondent en de Volkskrant moest van alles worden afgestemd. ‘En dan werden er ook nog allerlei gave crossmediale dingen bij gemaakt. Dan moet je ook op alle borden meekijken.’

Dat je met twee verschillende werkwijzen te maken hebt, maakt het ook nog wat ingewikkelder, zegt Tokmetzis. ‘Wij werken bijvoorbeeld niet in het weekend, want we zijn een kleine organisatie. Bij de Volkskrant kunnen ze veel meer dicht op de deadline werken dan wij, wij moeten alles net iets eerder hebben.’

Toch ging het soepeler dan hij dacht, zegt Tokmetzis. ‘Ik ben heel blij met de gunfactor naar elkaar toe. Media kunnen best wel narrig zijn over elkaar, proberen elkaar scoops af te pikken, dat soort dingen.’ Bij dit project werd veel gedeeld, zegt Tokmetzis. ‘Wij hebben bijvoorbeeld ook een graphic gemaakt die de Volkskrant ook kan gebruiken. En de Volkskrant nam de video voor zijn rekening, omdat wij er vanwege onze internationale campagne even de capaciteit niet voor hadden. Op die manier worden er ook producties uitgewisseld. Dan wordt er ook niet moeilijk gedaan over kosten en tijd.’

Grote meningsverschillen kwamen ze niet tegen, zegt Kranenberg. ‘Misschien ook omdat de rolverdeling van meet af aan duidelijk was. We hadden op het onderwerp overlap, ervaring met het alt-right-wereldje, maar qua expertise hebben we elkaar versterkt.’

Vuist maken

Het is de eerste keer dat De Correspondent en de Volkskrant samenwerken. Adjunct-hoofdredacteur Pieter Klok juicht samenwerkingen als deze toe. ‘Dit soort onderzoeken worden steeds ingewikkelder, dan is het goed als je die werklast samen kan dragen en expertise kunt uitwisselen. Daarnaast kan je ook meer een vuist maken – als je een verhaal samen met een ander serieus medium brengt. De boodschap wordt nog veel overtuigender. Een plus een is in dit geval drie.’ Klok is ook niet principieel tegen samenwerkingen met andere landelijke dagbladen, directe concurrenten zoals Trouw en NRC. ‘Maar ik weet niet of de de rest van de krant daar ook zo over denkt. Het zou nog een discussie zijn.’

Hij heeft wel één voorwaarde: de Volkskrant moet er een eigen verhaal van kunnen maken. ‘Het gaat naar mijn idee mis als je discussies krijgt over wat je wel en niet in een stuk wilt. Hier hebben we samen een stuk kunnen maken, maar het was ook niet erg geweest als we op basis van hetzelfde materiaal twee verschillende stukken hadden geschreven.’ Media hebben toch verschillende stijlen, vindt Klok.

Het grootste verschil dat Tokmetzis en Kranenberg ervoeren zat in de verantwoording. ‘Bij ons is dat ietsje uitgebreider’, zegt Tokmetzis, ‘omdat wij ook uitleggen wat er is misgegaan en wat we niet hebben gedaan.’

‘De Correspondent probeert voortdurend lezers mee te nemen in het proces’, zegt Kranenberg. ‘Dimitri heeft ook oproepen gedaan aan lezers om mee te werken en denken. Dat doen wij niet. Al zou dat best eens interessant zijn.’ Klok vindt dat ook. ‘Dat doen zij veel beter dan wij, het activeren van hun lezers. Daar kunnen wij van leren.’

Het is maar goed ook dat de samenwerking bevalt. ‘We komen in elk geval nog met een verhaal over wat je hier nou tegen kunt doen’, zegt Kranenberg. ‘Hoe voorkom je dat je die tunnel wordt ingezogen? Dat doen we ook weer samen. Dus: wordt vervolgd.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.