Hoe de charismatische priester van de Oud-Katholieke Kerk Alan groomde

De als progressief bekendstaande Oud-Katholieke Kerk was nog niet eerder om misbruik in opspraak geraakt. Maar na de arrestatie van Nico S. in Cambodja wil Alan niet langer zwijgen over wat hem als tiener is overkomen.

Een jeugdfoto van Alan. Beeld
Een jeugdfoto van Alan.Beeld

Een schok ging door Alan (58), maatschappelijk werker in de verslavingszorg, heen toen hij vorige week via de media vernam dat een priester van de Oud-Katholieke Kerk van Nederland (OKKN) in Cambodja was gearresteerd voor het fotograferen van naakte jongens in erotische poses. Als 15-jarige jongen is hij zelf seksueel misbruikt én bloot gefotografeerd door een andere priester van de OKKN. Twee jaar geleden diende hij een officiële klacht in bij de kerk, een klachtencommissie verklaarde zijn klacht gegrond, de nu 78-jarige dader heeft excuses gemaakt en de kerk zegde toe eventuele therapiekosten te vergoeden.

'Maar er is tegen hem geen enkele sanctie getroffen: hij mag nog steeds voorgaan in kerkvieringen en staat in het laatste kerkblad zelfs vermeld als waarnemer die je kunt bellen bij afwezigheid van de andere pastoors', zegt Alan op zijn kantoor bij een welzijnsinstelling in Amsterdam. 'Ik vind dat iemand die zoiets heeft uitgespookt, niet gewoon mag doorgaan met het verkondigen van het geloof en een herder voor anderen mag zijn. Die man moet van het altaar af.'

Met enige aarzeling heeft hij de publiciteit gezocht. Het zit hem dwars dat de OKKN naar aanleiding van de arrestatie in Cambodja van de 53-jarige Nico S. 'de schijn van openheid ophoudt'. Afgelopen vrijdag benadrukte het kerkbestuur in een persconferentie dat 'er bij ons geen enkele neiging is om zaken van deze aard te bedekken of goed te praten'.

De Oud-Katholieke Kerk: wars van dogma's en het celibaat

De Oud-Katholieke Kerk, met amper vijfduizend leden in Nederland, verwerpt het dogma van de pauselijke onfeilbaarheid, legt geestelijken niet de plicht op om celibatair te leven en heeft vrouwelijke priesters. (+)

Alan in Amsterdam. Dat de kerk 'de schijn van openheid ophoudt', zit hem dwars. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant
Alan in Amsterdam. Dat de kerk 'de schijn van openheid ophoudt', zit hem dwars.Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

'Strak gemonitord'

Bisschop Dirk Jan Schoon erkende zelfs dat de kerk op de hoogte was dat S. een seksuele voorkeur had voor minderjarige jongens - dat had hij zelf verteld. De pedofiel mocht echter gewoon doorgaan met zijn opleiding tot priester omdat hij 'strak gemonitord' zou worden. En als het waar is waarvan de priester nu in Cambodja wordt verdacht 'dan moeten we tot ons grote verdriet vaststellen dat hij onder de radar van deze monitoring is gaan vliegen'.

Alan constateert dat de kerk geen lering heeft getrokken uit zijn zaak: 'Het bestuur heeft weliswaar verklaard dat voorkomen moet worden dat de emeritus pastoor beroepsmatig nog met jongeren in aanraking komt - ook dat wordt gemonitord. Maar hoe is dat te controleren? De man heeft vorig jaar zelf in een interview in een lokale krant gezegd dat hij weliswaar met emeritaat is, maar nog alles doet wat een gewone pastoor ook doet.'

Misbruik van de afhankelijkheidsrelatie

In 1973 woonde Alan vijf weken in de pastorie van de parochiekerk in Alkmaar wegens 'een onveilige thuissituatie'. Zijn moeder had zware psychische problemen en als tiener was hij al eens weggelopen van huis. De priester, toen nog kapelaan, ontfermde zich over de jongen die ook misdienaar was.

'Hij was een charismatische man die me uit de nood hielp en die ik voor tweehonderd procent vertrouwde', zegt Alan. 'Maar tegelijk probeerde hij me stapje voor stapje in te palmen - tegenwoordig zouden we dat grooming noemen. Eerst sliep ik apart, daarna zei hij: je kunt ook bij mij slapen, dat is gezelliger. Daarna was het samen in bed, samen douchen, zoenen en uiteindelijk ook seks. Het overkwam me.'

Hij was een puber die zijn seksualiteit aan het ontdekken was. Hij was zoekende: ben ik hetero of homo? 'Het werd zo langzaam opgebouwd dat het bijna natuurlijk leek', aldus Alan. 'Maar dat was het natuurlijk niet. Pas veel later besefte ik dat hij gewoon misbruik heeft gemaakt van de afhankelijkheidsrelatie. En omdat ik loyaal wilde blijven aan mijn redder, liet ik het gebeuren.'

Alan. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant
Alan.Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Suicidaal

Wat hij destijds vooral als zeer vervelend heeft ervaren, was dat de pastor ook naaktfoto's van hem nam. 'Dat was leuk, zei hij, maar ik voelde me er heel ongemakkelijk bij. Hij liet me een fotoboek zien waar foto's in stonden van zo'n twintig naakte jongens die ook voor hem hadden geposeerd', aldus Alan. 'Wie zijn die andere jongens, wat is er met dat fotoboek gebeurd? De emeritus pastoor zelf zegt dat hij het boek heeft verbrand.'

Na zijn verblijf in de pastorie ging Alan bij een kerklid op kamers wonen en stopte het misbruik. Maar de gevolgen hebben hem zijn hele leven achtervolgd. Hij had depressies en was suïcidaal. Op zijn 20ste werd hij al opgenomen in een psychotherapeutische dagkliniek. 'Ik durf mensen niet te vertrouwen, heb moeite om relaties aan te gaan en te behouden, wil altijd zelf de regie houden', aldus de maatschappelijk werker, die sinds twee jaar een stabiele relatie heeft met zijn partner.

Op zijn 30ste zag hij een documentaire over seksueel misbruik op tv. Hij schrok zich kapot en besefte: 'Dit is met mij ook gebeurd.' Maar hij wilde door met zijn leven: 'Ik drukte het weg. Dissociatie heet dat in mijn vakgebied.'

Melding

In 2009 overleed Alans vader. Alan wilde niet dat de uitvaart door een pastor van de OKKN zou worden geleid en vertelde de pastor en zijn moeder ook waarom. Vijf jaar later vertelde zijn moeder het aan een andere OKKN-pastor in Alkmaar. Die stimuleerde Alan om een melding te doen bij het meldpunt seksueel misbruik in de kerk (SMPR). Alan besloot echter aanvankelijk geen melding te doen, maar een direct gesprek aan te gaan. Tijdens dat gesprek in september 2014 bekende de emeritus pastoor onmiddellijk (hij was verliefd geweest op de jongen) en beloofde de bisschop op de hoogte te stellen van het misbruik.

Die belofte kwam de priester echter uit schaamte niet na. Alan besloot daarop zelf bisschop Schoon in te lichten. Hij had twee gesprekken met de monseigneur. 'Schoon reageerde geschokt, maar raadde me ook ten strengste af om de kerkelijke procedure in te gaan', vertelt Alan in zijn werkkamer. 'Want het zou me niets opleveren en de emeritus pastoor was op een dusdanige leeftijd en in een dusdanige gezondheidsconditie dat de bisschop hem dat niet wilde aandoen.'

Alan. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant
Alan.Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Beroepsverbod

Alan eiste dat zijn misbruiker niet meer zou voorgaan in kerkdiensten, zodat deze niet meer in contact kon komen met jongeren. Maar die eis werd niet gehonoreerd. Uit onvrede diende Alan twee maanden later alsnog een officiële klacht in. In juli 2015 oordeelde de klachtencommissie unaniem dat sprake was van seksueel misbruik. In september 2015 betuigde het bestuur van de OKKN zijn spijt. Maar een beroepsverbod werd opnieuw afgewezen.

'Als emeritus pastoor en priester functioneert hij al langere tijd alleen nog als voorganger', schreef bisschop Schoon aan Alan. 'Omdat we gezien de priesters gevorderde leeftijd en niet optimale gezondheidstoestand een totaalverbod op dit voorgaan een gevaarlijke en daarom te vergaande maatregel achten, heeft het bestuur besloten de priester alleen daar te laten voorgaan waar hij niet in contact met jongeren kan komen.'

Excuusbrief

Op advies van het kerkbestuur schreef de emeritus pastoor ook een excuusbrief. 'Alan, de veronderstelling dat ik met jou een relatie zou kunnen aangaan, was een enorme vergissing en een grote stommiteit', schreef hij. 'Vanuit mijn machtspositie van pastoraal werker heb ik in 1973 misbruik gemaakt van het in mij door jou gestelde vertrouwen. Ik schaam mij daar heel diep voor en bied je daar nogmaals mijn van harte gemeende excuses aan. Ik heb hierover nooit met iemand durven spreken. Het enige waar ik de bisschop destijds van op de hoogte had gesteld, was mijn geaardheid.'

Allemaal mooi en aardig, die excuses, reageerde Alan, maar de dader wordt gespaard en kan gewoon priester blijven. Hij schakelde nog een advocaat in om de OKKN aansprakelijk te stellen voor de gevolgen van het misbruik, maar die juridische procedure bleef steken op verjaring van het vergrijp.

'Uiteindelijk moet ik concluderen dat het niets heeft opgeleverd', aldus Alan. 'De Oud-Katholieke Kerk zou consequenties moeten trekken uit de grove misstappen van een van zijn dienaren. Ik wil dat deze man zich terugtrekt als priester. Wat hij heeft gedaan, druist in tegen de moraal van de kerk. Nu zeggen ze slechts: het had niet mogen gebeuren, maar we gaan vrolijk verder. De dader wordt meer in bescherming genomen dan het slachtoffer.'

Reacties kerk en priester

'De OKKN betreurt het zeer dat Alan door het nieuws van de afgelopen week opnieuw geconfronteerd wordt met de gevolgen van zijn eigen misbruik in de jaren zeventig', zegt bisschop Schoon in een reactie per e-mail. 'Dat misbruik is in 2014 bij de SMPR gemeld en volgens de bestaande procedure in behandeling genomen. De klachtencommissie heeft in 2015 unaniem geoordeeld dat sprake is geweest van seksueel misbruik en diverse aanbevelingen gedaan.'

Hij onderstreept dat de kerk die zoveel mogelijk heeft opgevolgd. Zo is besloten dat de betrokken pastoor 'nog slechts zou kunnen voorgaan in diensten waarbij contact met jongeren was uitgesloten. Het feit dat hij op dit moment als waarnemer in het parochieblad van de Amsterdamse parochie staat vermeld, is met het oog op crisissituaties, zoals vervanging bij de bediening van de sacramenten voor stervenden, die in de praktijk (gelukkig) tot op heden niet zijn voorgekomen. Contact met jongeren is uitgesloten.'

Voorts schrijft hij: 'Wij betreuren het nu via de media te vernemen dat de afhandeling voor Alan onbevredigend is geweest. Van het bestaan van naaktfoto's of andere slachtoffers hebben de kerk en de klachtencommissie buiten de bewering van Alan geen aanwijzingen gevonden.'

De emeritus pastoor zelf wil niet reageren. 'Dat is me afgeraden door de bisschop', zegt hij telefonisch. 'Het is niet verstandig, het heeft geen zin. Het is een oude zaak van 44 jaar geleden en ik dacht dat het afgehandeld was. Als ik reageer, brengt het nog meer schade toe.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden