Hoe de bootvluchtelingen in Catania terechtkwamen

De Italiaanse justitie gaat ervan uit dat er 850 migranten op de boot zaten die zaterdag in de Middellandse Zee kapseisde. Vrouwen en kinderen in een afgesloten laadruim, de mannen erboven.

De vermoedelijke kapitein van de rampboot, Mohammed Ali Malek (midden), kijkt toe hoe het lichaam van een de slachtoffers in de haven van Catania aan wal wordt gebracht.Beeld Foto Darrin Zammit / Reuters

Op zoek naar overlevenden van de ramp met de vluchtelingenboot moet dokter Giuseppe Pomillo zaterdagnacht slalommen tussen de lijken. De gekapseisde migrantenboot is al gezonken en het water van de Middellandse zee bedekt met lichamen. Met de motor van de kustwacht op uit en de lampen aan weet hij de mond te traceren waaruit hij een kreet had gehoord. Een levende tussen de doden.

Een paar meter verderop kijkt hij in de open ogen van een bewegingloos lichaam. De oogleden knipperen niet, de mond maakt geen geluid. Pas als hij dichterbij komt, grijpt een koude natte hand ineens zijn arm vast. 'Ik dacht dat deze man dood was', zegt Pomillo. 'Pas toen we hem hadden afgedroogd en omgekleed begon hij weer te bewegen', zegt Pomillo. 'Ik hoorde hem huilen, met zijn hand in zijn gezicht. Hij wist dat hij zijn vrienden had verloren.'

De overlevenden van vermoedelijk het grootste migrantendrama ooit zijn samen met hun reddingswerkers aangekomen op Sicilië en het eerste dat ze zien is een verzameling journalisten achter een dranghek. Fotografen op keukentrapjes proberen met telelenzen in te zoomen op hun gezichten. Jonge gezichten zijn het, van mannen die ondanks alle drukte emotieloos voor zich uit staren. De honderden vrouwen en tientallen kinderen die bij ze aan boord zaten, zijn allemaal verdronken. De eerste stap op Europese grond zetten ze met hangende schouders.

Meer doden

'Ze zijn moe en in de war', zegt Flavio di Giacomo van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM). Zijn organisatie begon maandagnacht al met het verhoren van de 28 overlevenden uit Mali, Gambia, Senegal, Ivoorkust, Sierra Leone, Bangladesh, Somalië en Eritrea te spreken. 'Veel kwam er nog niet uit', zegt hij. 'We moeten ze de tijd geven.' Vorig jaar overleden 3.500 migranten tijdens de overtocht naar Europa, het lijkt erop dat het aantal dit jaar vele malen hoger ligt. Alleen al in de eerste maanden van 2015 zijn 1.600 migranten verdronken. Als de verhalen van de overlevenden kloppen, was de ramp van zaterdag het dodelijkste ongeluk tot nu toe.

De overvolle boot die vanuit Libië vertrok, vroeg zaterdagnacht de Italiaanse kustwacht om hulp. Nog voor de Portugese vrachtvaarder die op ze was afgestuurd met een reddingsactie kon beginnen, kantelde hun boot. Sommige overlevenden zeggen dat het door de drukke bewegingen kwam van de inzittenden die hun redding zagen aankomen. Anderen zeggen dat de mensensmokkelaar de boot tegen de vrachtvaarder aanstuurde.

Beeld reuters

Gevangenis

De openbare aanklager die in Catania een onderzoek heeft geopend, vermoedt dat laatste. Hij liet maandagnacht twee van de overlevenden rechtstreeks van de boot van de kustwacht naar de gevangenis brengen. De overlevenden hadden de Tunesiër en Syriër op foto's aangewezen als kapitein en handlanger. 'Aan boord kon je al zien dat ze anders waren', zegt dokter Giuseppe Pomillo die medische hulp biedt aan de kustwacht namens de Orde van Malta, een religieuze ridderorde die veel vrijwilligerswerk verricht. Ze waren racistisch', zegt hij. 'Toen een Afrikaan zijn hand op een van hun schouders legde, sloeg hij hem onmiddellijk weg. En de kapitein vroeg de hele tijd om hulp, omdat zijn borst pijn zou doen. Ik had al gezien dat hij niets had. De andere migranten kregen wel steeds hulp, dus ik denk dat hij probeerde te voorkomen dat hij zou opvallen.'

Het duo wordt verdacht van meervoudige moord, het meewerken aan illegale migratie en het veroorzaken van een bootramp. Justitie schat op basis van verhoren dat ongeveer 850 migranten aan boord van het schip zaten. Honderden in de laadruimte, honderden een verdieping hoger en honderden op het dek. Op basis van de verhalen van vier minderjarigen vermoedt Save the Children dat de vrouwen en kinderen in de laadruimte zaten. Die zat op slot, of was alleen toegankelijk met een hele krappe trap. Tussen de 24 teruggevonden lichamen zat geen enkel vrouwenlichaam.

Beeld anp

Kleurrijke fietsjes

Na drie dagen zee zijn de mannen nu het rotsige binnenland van Sicilië in gebracht, naar een gigantisch asielzoekerscentrum op een uur afstand van Catania. Het is een woonpark met geel en oranje gekleurde huisjes met gazonnetjes en oprijlanen. De straten dragen namen als 'Constitution Boulevard', om de huizen staat een hek bedekt met prikkeldraad. Op het gras spelen puppy's en straathonden die hier zomaar verzeild zijn geraakt. Voor de poort staan militairen. Asielzoekers laten eerst hun pasje scannen voor ze op hun kleurrijke fietsjes de afgelegen weg op gaan.

Internationale organisaties beginnen hier voorzichtig met de overlevenden te praten, zodat de vele vragen over de ramp een antwoord krijgen. De directeur van het asielzoekerscentrum houdt ze ver weg bij journalisten. 'We laten ze eerst tot rust komen en praten met psychologen', zegt Sebastiano Maccarrone. 'Ze zijn getraumatiseerd en moe.'

De inwoners van het kamp kijken er niet van op. Bijna iedereen die hier binnenkomt, heeft de dodelijke reis gemaakt. 'Eerst viel een vrouw in het water', zegt de 30-jarige Bobby uit Togo. 'En toen de rest probeerde te helpen, vielen nog zes mensen overboord.' Op zijn telefoon laat hij zien hoe hij twee jaar geleden op de rand van een overvolle sloep zat. Vier dagen probeerde hij rechtop te blijven zitten. In slaap vallen, kon omvallen betekenen en omvallen een einde in die uitgestrekte zee, die na dagen varen sowieso een beetje op een hemel begon te lijken. 'Je voelt je al overleden als je op de boot stapt', zegt Bobby. Maar hij overleefde en kan er inmiddels over praten. 'Nu maar hopen dat ik ook een verblijfsvergunning krijg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden