Hoe de bonnetjesaffaire Opstelten fataal werd

Dit weekeinde in Staphorst leek hij nog zijn vrolijke zelf: Staphorster politiepet met daaronder een guitig gezicht, soms de vinger vermanend geheven, dan de hand aan de klep: Ivo Bromsnor, at your service.

Ivo Opstelten. Beeld anp
Ivo Opstelten.Beeld anp

Het moet een heerlijk uitstapje voor Ivo Opstelten (71) zijn geweest. Even weg bij die Haagse zoekers van spijkers op laag water, even weer onder de mensen. Met collega-VVD'ers van het soort dat je kan vertrouwen, het soort dat niet zeurt om een bankafschrift van veel te lang geleden.

Even weer moet hij zich de burgemeester hebben gevoeld die hij bijna een half leven was. Als 28-jarige was hij in Dalen de jongste burgemeester van Nederland. Daarna volgden Doorn, Delfzijl, Beerta. Vanaf 1992 kwam het grote werk, eerst Utrecht (1999), daarna Rotterdam (1999 - 2008). Bij elkaar 32 jaar burgervader, een functie waarvoor hij in de wieg gelegd is. In alles - stem, postuur, oogopslag - is Opstelten de belichaming van het hoogste ambt in de gemeente. En niet alleen dat: Opstelten liet zich ook kennen als een krachtdadig bestuurder. In Rotterdam maakte hij indruk door zijn optreden na de moord op Pim Fortuyn. Nederland, en in het bijzonder Rotterdam, leek op springen te staan. Onder die omstandigheden liet Opstelten zich van zijn beste kant zien. Hij toonde zich de burgemeester van alle Rotterdammers, en wist alleen al daardoor oververhitte gemoederen te voorkomen.

Houdbaarheidsdatum

'We hebben veel van Fortuyn geleerd', zei Opstelten in 2012, tien jaar nadat de LPF de grootste fractie werd in de Rotterdamse raad. Daarmee doelde hij op een directe en duidelijke bestuursstijl. Precies daarmee is het de afgelopen jaren misgegaan. Na zijn leven als burgemeester was Opstelten twee jaar partijvoorzitter. Het bleek het opstapje naar een landelijke carrière op latere leeftijd. Hij werd informateur van het eerste kabinet Rutte met VVD en CDA, en gedoogsteun van PVV en SGP. Zelf kreeg hij de functie van Minister van Veiligheid en Justitie, een functie die hij - als voorname vertrouweling van Mark Rutte - in diens tweede kabinet hield.

In Rutte II werd pijnlijk zichtbaar dat de houdbaarheidsdatum van Opstelten verstreken is. Tastend leek hij de laatste maanden zijn weg door het Binnenhof te zoeken, in de zware dossiers die op zijn pad kwamen doorgaans zichtbaar leunend op zijn ambtenaren. De feiten leken hem vaak links en rechts in te halen, met zijn aarzelende, omtrekkende manier van debatteren haalde hij zich de ergernis van veel tegenstanders op de hals. Met Opstelten kwam het verleden binnen, een man uit een tijd dat politici nog meenden zich met omhaal van woorden een weg naar het licht te kunnen banen. Het Binnenhof is sneller en feller geworden, te snel voor zo'n burgervaderlijke stijl van besturen. Terwijl Opstelten nog in de veronderstelling verkeerde dat hij, zoals dat in zijn gemeenten vaak het geval zal zijn geweest, op zijn woord geloofd zou worden.

MH17, bezuinigingen op de inlichtingendiensten, jihadstrijders - zijn ministerie staat deze regeringsperiode vaak in het hart van de belangstelling. Het heeft er nu de schijn van dat een klein zaakje hem fataal werd. In werkelijkheid sneuvelt hij op een onderschatting van het precisiewerk dat de Haagse politiek is geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden