ReconstructieCononabestrijding New York

Hoe de bestuurders van New York zich vastklampten aan de verkeerde oplossingen

Coronadoden worden begraven op Hart Island in New York. Hier worden lichamen begraven van overledenen zonder familie. Beeld REUTERS

Uit modellen blijkt dat het zeventienduizend doden had gescheeld als New York een week eerder op slot was gegaan. ‘Ik wil een chirurgische reactie’, had burgemeester De Blasio gezegd. De teller staat op 21 duizend sterfgevallen.

Gouverneur Andrew Cuomo noemde de aanzwellende kritiek op zijn aanpak van de coronacrisis in New York afgelopen week ‘monday morning quarterbacking’: met de kennis van nu staan de beste stuurlui aan wal.

De vraag was: had New York niet eerder moeten ingrijpen, nu modellen suggereren dat het zeker tienduizend doden had gescheeld als de stad een week eerder was gesloten?

Als je daarmee begint, moet je nog veel verder terug, reageerde Cuomo kribbig. ‘Dan moet je zeggen: als we hadden geweten dat het virus in China rondzwierf, en al in Europa was, hadden we de staat al op 31 december moeten sluiten. Maar dat wisten we niet.’

Ook burgemeester Bill de Blasio waste zijn handen in onschuld. ‘Ik wou dat we meer hadden geweten in januari, februari, begin maart. Ik wou dat we testen hadden gehad die ons hadden verteld wat er aan de hand was’, zei hij donderdag. ‘Het is heel pijnlijk om te bedenken wat we anders hadden kunnen doen als we hadden geweten wat we nu weten. Het is verschrikkelijk.’

‘Ik ben niet verantwoordelijk’

Feiten. Data. Kennis. De New Yorkse hoogmogenden vonden dat zij niet anders hadden kunnen handelen dan ze hebben gedaan, op basis van wat er voorhanden was. Cuomo: ‘Het is boven mijn salarisschaal, als gouverneur, maar wie hadden er meer moeten weten? De federale overheid, internationale organisaties? Ik weet niet wie, maar ik ben daar niet verantwoordelijk voor.’

Maar op basis van welke feiten gooide de gouverneur van Californië zijn staat dan bijna een week eerder op slot dan Cuomo deed?

Dat de Amerikaanse president Donald Trump grote steken heeft laten vallen, is vanaf het begin al duidelijk. De Verenigde Staten zijn nu de honderdduizend doden gepasseerd, en elke dag sterven er nog steeds duizend mensen. Maar is Cuomo, die met zijn nuchtere doortastendheid en vertrouwenwekkende Al Pacino-accent zo’n contrast bood met de schrille leugens, grillige verdachtmakingen en algehele incompetentie van het Witte Huis, wel de held die veel mensen graag in hem zagen? Is hij misschien wel een goede crisisbestuurder, maar niet zo’n goede crisisvoorkomer?

Het eerste geval van corona in de staat New York werd ontdekt op 1 maart. Het ging om een 39-jarige ziekenhuismedewerker die kort daarvoor op familiebezoek in Iran was geweest. Een dag later werd een tweede geval bekend: een 50-jarige inwoner van New Rochelle, een voorstadje even ten noorden van New York, die als advocaat in Manhattan werkte, en die het ergens in zijn omgeving had opgelopen. Cuomo toonde zich zelfverzekerd. ‘We hebben alles gecoördineerd, we zijn helemaal gemobiliseerd en volledig voorbereid om met deze situatie om te gaan terwijl die zich ontwikkelt’, zei hij. ‘Dit is niet onze eerste rodeo.’

Toen gebeurden er twee dingen, of beter gezegd – er gebeurde één ding, en een ander ding niet.

Medewerkers in de gezondheidszorg brengen lichamen van overledenen naar tijdelijke mortuaria in containers bij het Wyckoff Heights Medical Center in Brooklyn, New York. Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Verhonderdvoudigd

Op dinsdag 10 maart kondigde Cuomo een ‘containment zone’ af met een straal van een mijl rond de synagoge van Young Israel in New Rochelle. Het ene geval daar had zich verhonderdvoudigd, dankzij een paar bruiloften in de (Joodse) gemeenschap. 

De maatregel was een verbod op samenscholingen, de scholen gingen dicht, en er zou intensief worden getest. Soldaten van de National Guard gingen de boel schoonmaken en zouden boodschappen gaan bezorgen. ‘We hebben daar 108 gevallen, drie keer zo veel als New York City’, zei Cuomo. ‘Het is een cluster met hoge dichtheid, uniek in het land. New Rochelle is een bijzonder geval, dat om een speciale strategie vraagt.’

En dus deed hij verder niets. Cuomo erkende wel dat New Rochelle ‘een microcosmos’ was van wat er op andere plekken te gebeuren stond. ‘Dan zijn er twee opties: grootschalige quarantaine of het aantal testen opvoeren en mensen isoleren.’ Hij koos voor die tweede optie. ‘Dus moeten we echt de testcapaciteit opvoeren.’

Dus de kennis was er wel degelijk. Cuomo klampte zich alleen vast aan een door Trump beloofde, maar onhaalbare oplossing.

Op het stadhuis van New York zag ook burgemeester De Blasio, net als Cuomo een Democraat, de cijfers groeien. Ambtenaren van de afdeling Gezondheidszorg schreven in februari en begin maart bezorgde notities over de verspreiding van het virus, die al lang niet meer was terug te voeren op bekende besmettingen of buitenlandse reizen. 

Toch dacht de burgemeester nog steeds dat de pandemie in te tomen was met het testen en uitpluizen van contacten met behulp van disease detectives, ziektezoekers, zo meldde hij begin maart bijna dagelijks in persberichten. Maatregelen zoals in Italië waren voorlopig niet nodig, vond hij.

‘Ik denk dat mensen een beetje te hard van stapel lopen, we moeten voorzichtig zijn’, zei hij op 9 maart in een interview met CNN. ‘We moeten gerichte maatregelen nemen. Ik wil geen massale sluitingen. Ik wil een chirurgische reactie.’

Zijn volksgezondheidsambtenaren dachten er anders over. ‘Hij snapt het niet’, schreef een van hen over De Blasio, in een aantekenboekje dat hij sinds het begin van de pandemie bijhield en waaruit onderzoeksite ProPublica vorige week delen citeerde. ‘Hij snapt niet dat er een vulkaan onder ons op ontploffen staat.’

Een ziekenhuisschip van het Amerikaanse marine legt aan bij New York om coronapatiënten te behandelen. Beeld REUTERS

Armere leerlingen de dupe

Op 10 maart, de dag dat gouverneur Cuomo een cordon om New Rochelle legde, kreeg De Blasio zijn wethouder voor gezondheidszorg, Oxiris Barbot, op bezoek. Zij pleitte voor drastischer maatregelen: het sluiten van scholen, theaters, bars en restaurants. Maar de burgemeester, die sinds een uit de hand gelopen uitbraak van veteranenziekte een paar jaar hiervoor een lastige verhouding had met Barbot, luisterde met zijn andere oor naar een andere adviseur: Mitchell Katz, de directeur van de elf ziekenhuizen in de stad.

Katz waarschuwde die dag dat het sluiten van de scholen consequenties zou hebben voor de personeelsbezetting van de ziekenhuizen, omdat de ouders dan niet meer konden werken. De Blasio vreesde dat het sluiten van de scholen vooral de armere leerlingen en kinderen van eenoudergezinnen zou treffen, omdat die minder makkelijk op afstand zouden kunnen leren, bij gebrek aan computers en breedband in huis.

Katz had ook nog andere argumenten, blijkt uit een vorige week via The New York Times uitgelekte email. Er was ‘geen bewijs dat de sluitingen de verspreiding van het virus zouden stoppen’, schreef hij. Het schrappen van grote evenementen zou de economie schaden en angst zaaien. ‘Dat geeft mensen de verkeerde indruk van deze ziekte.’ Ook schreef hij dat Italië ‘een verschrikkelijk probleem heeft waarvan ik denk dat we dat niet zullen hebben’.

Bovendien geloofde hij in groepsimmuniteit. ‘We moeten accepteren dat grote aantallen mensen besmet zullen raken, tenzij er snel een vaccin wordt ontwikkeld’, schreef hij. ‘Het goede nieuws is dat 99 procent zonder problemen zal herstellen. Zodra mensen zijn hersteld, zijn ze immuun, en die immuniteit zal de kudde beschermen.’

Dus deed De Blasio niets. De metro’s en de cafés zaten die dagen nog propvol.

Toch groeiden de zorgen, onder meer van ouders en leraren. ‘Meer dan een miljoen leerlingen en leraren reizen elke dag dwars door de stad op weg naar school, en stellen zichzelf en anderen bloot aan het risico van het virus’, zei Michael Mulgrew, voorzitter van de onderwijsbond UFT, op vrijdag 13 maart in een verklaring. ‘We raden New York City aan het voorbeeld te volgen van andere steden in de regio, in het land en in de wereld.’

Cuomo speelde de bal door naar De Blasio, maar die bleef bij zijn standpunt dat het ‘enorm veel vergt van gezinnen als ze hun kinderen niet naar school kunnen sturen’. Het probleem is dat scholen in een stad als New York veel meer dan alleen onderwijs leveren: ook voor zorg en eten zijn duizenden kinderen ervan afhankelijk. De Blasio dacht die structuur te kunnen behouden.

Veel New Yorkers trokken hun eigen conclusies. Die donderdag stonden er files op de wegen naar de buitenhuizen in de Catskills en de Hamptons. In de rijke delen van met name Manhattan nam 30 tot 40 procent van de bevolking de benen, bleek vorige week uit telefoongegevens. De achterblijvers sloegen wc-papier in.

Een man met een gezichtsmasker op een verlaten Times Square.Beeld AFP

Eerste dode

Die avond viel de eerste dode in de stad New York, een vrouw van 82 met longemfyseem, in Brooklyn. Cuomo bagatelliseerde het probleem nog steeds. ‘Als je 82 bent en je hebt emfyseem en je krijgt de griep, dan heb je een ernstig probleem’, zei hij de volgende dag. Toch bleef het dodental stijgen, en dat weekend gingen zowel De Blasio als Cuomo om. In twee concurrerende persconferenties kondigden ze zondag aan dat de scholen zouden worden gesloten, en vanaf maandagavond ook de bars, restaurants en sportscholen. ‘De feiten laten ons geen andere keus’, zei De Blasio.

Zelf ging hij maandag nog snel even naar de sportschool.

De burgemeester wilde toen doorpakken, en zei op dinsdag dat de stad zich moest opmaken voor een quarantaine of een ‘blijf-op-je-schuilplek’ zoals Californië de dag daarvoor had afgekondigd. Maar de gouverneur had daar geen zin in: ‘Ik denk niet dat het werkt, om zoiets voor één plek in de staat in te stellen. Ik ben een jongen uit New York, mocht je dat nog niet aan mij gehoord hebben, en wij zijn heel goed in het omzeilen van de regels. Dan ga ik gewoon naar mijn zus, of mijn maat in een voorstad.’

Cuomo vroeg wel om extra bedden, meer personeel, en hulp van het leger van de federale overheid. ‘Cuomo moet meer doen’, twitterde Trump als reactie. ‘Nee, jij moet iets doen, jij bent de president!’, reageerde de burgemeester. Een dag later legden ze de ruzie bij, en schreef Trump dat ze ‘het allebei erg goed deden’.

Uiteindelijk zou New York pas op zondag 22 maart, bijna een week na Californië, dichtgaan. Cuomo en De Blasio probeerden de speeltuinen en basketbalvelden nog open te houden – tot ook die op 1 april op slot gingen.

Tot dusver zijn er zo’n 23 duizend doden gevallen in de stad New York, met name in de armere (en gekleurde) buurten van Brooklyn, Queens en de Bronx. In veel van de betere, tijdig leeggelopen blokken van Manhattan zijn naar verhouding vier, vijf keer zo weinig slachtoffers gevallen.

‘We zijn allemaal te langzaam geweest’, zei Corey Johnson, fractievoorzitter van de Democraten in de New Yorkse gemeenteraad. ‘We moeten uitzoeken wat er gebeurd is, zodat we in de toekomst zulke fouten niet meer maken.’ De stedelijke rekenkamer heeft een onderzoek ingesteld.

‘Moet je aan Trump vragen’

Traagheid is niet het enige probleem. Het bevel aan verpleeghuizen op 25 maart om ook bewoners en personeel met covid-19 op te blijven nemen (om de overvolle ziekenhuizen te ontlasten), heeft in New York tot bovenmatig veel doden in verpleeghuizen geleid. De maatregel werd pas op 10 mei ingetrokken. Cuomo zei deze week dat hij simpelweg een voorschrift van de federale overheid volgde. ‘Waarom de staat dit heeft gedaan? Dat moet je aan Trump vragen.’

Republikeinen ruiken bloed. Vorige week eisten New Yorkse volksvertegenwoordigers in Washington, onder wie Trumplieveling Elise Stefanik, een federaal onderzoek naar de New Yorkse pandemiebestrijding in verpleeghuizen.

Intussen is de traagheid om maatregelen te nemen met name in de stad omgeslagen in grote omzichtigheid om maatregelen terug te draaien. De scholen blijven tot september gesloten, en de meeste winkels, cafés en restaurants zijn in elk geval tot eind mei alleen open voor afhaal. De stranden van New York blijven dicht, terwijl die van de staat wel opengaan.

Burgemeester De Blasio heeft een plan om duizenden ‘zoeksoldaten’ de stad in te sturen om een eventuele tweede golf aan te zien komen. De operatie wordt geleid door Mitchell Katz, de ziekenhuisdirecteur die dacht dat het allemaal wel mee zou vallen.

Lees ook

‘Deze crisis maakt de kloof tussen platteland en stad in de VS alleen maar groter’
In New York strijdt de angst voor het coronavirus met het ongeduld om het normale leven weer op te kunnen pakken, ziet correspondent Michael Persson. ‘Als dit nog veel langer duurt, is New York straks New York niet meer.’

Hoe de angst groeit in Chinatown — het gevolg van de retoriek van Trump
Bij herhaling voedt president Donald Trump de haat jegens China. De vele Aziatisch-Amerikanen in New York ondervinden dat aan den lijve.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden