Hoe de 43 Mexicaanse studenten op lugubere wijze verdwenen

De 43 Mexicaanse studenten die vier maanden geleden werden ontvoerd na een protest, zijn officieel doodverklaard. Slechts één lichaam is geïdentificeerd, maar de autoriteiten gaan ervan uit dat alle 43 studenten zijn 'ontvoerd, gedood en verbrand'. Correspondent Marjolein van de Water maakte vorig jaar een reconstructie van de lugubere vermissingszaak.

Protest bij het ceremonieel paleis.Beeld reuters

Het is nog geen middernacht als leden van een drugskartel 43 studenten in vrachtwagens proppen en naar de vuilnisbelt rijden. Vijftien jongens stikken onderweg, de rest wordt op de vuilnisbelt gemarteld, ondervraagd en doodgeschoten. Daarna rollen de criminelen hun slachtoffers in een kuil, overgieten hen met benzine en laten het vuur vijftien uur branden. De verkoolde resten dumpen ze in een nabijgelegen rivier.

De zaak van de 43 vermiste studenten uit het Mexicaanse dorp Ayotzinapa nadert zijn ontknoping. Drie gearresteerde leden van drugsbende Guerreros Unidos deden uitgebreid uit de doeken hoe ze '43 of 44 jongens' aan hun einde brachten. 'Het bewijs zegt dat ze dood zijn', zei openbaar aanklager Jesús Murillo afgelopen vrijdag op een persconferentie. 'Maar we beschouwen hen nog altijd als vermist.'

De aanklager houdt een slag om de arm in afwachting van de resultaten van het DNA onderzoek, dat in een gespecialiseerd laboratorium in Oostenrijk wordt verricht. 'De botten zijn zo verkoold dat ze bij aanraking verassen', aldus Murillo. 'Het zal moeilijk zijn de identiteit van de slachtoffers vast te stellen.' Er zijn inmiddels 74 verdachten gearresteerd, waaronder tientallen politieagenten en ambtenaren.

Beeld afp

Lugubere nachtmerrie

De lugubere nachtmerrie die heel Mexico in zijn greep houdt, begint zes weken eerder, op vrijdagmiddag 26 september. Eerstejaarsstudenten in Ayotzinapa, een gemeente in de zuidelijke deelstaat Guerrero, beramen plannen voor de avond.

Hun school, de 'Normal Rural Raúl Isidro Burgos', leidt jongens uit straatarme gezinnen op tot basisschoolleraren. Het internaat biedt de leerlingen gratis kost en inwoning en heeft een sterk socialistische grondslag. Op de muren staan metershoge schilderingen van Che Guevara, en de leerlingen staan bekend om hun felle demonstraties en soms gewelddadige politieke acties.

De zon is al bijna onder die vrijdag als de eerstejaars bespreken hoe ze op 2 oktober in Mexico Stad kunnen komen. Het Mexicaanse leger opende daar in 1968 het vuur op protesterende studenten, waarbij tenminste tweehonderd doden vielen. De studenten willen de jaarlijkse herdenking van het 'bloedbad van Tlatelolco' bijwonen. Maar ze hebben geen vervoer, en geen geld.

Beeld afp

Feestelijke bijeenkomst

Ze besluiten naar het nabijgelegen Iguala te reizen, om daar een collecte te houden en twee bussen te kapen. Ze weten niet dat burgemeestersvrouw María Pineda die avond een feestelijke bijeenkomst houdt in het centrum van de stad. Pineda komt uit een familie van drugsbazen, en werkt net als haar broer voor het lokaal opererende drugskartel Guerreros Unidos (GU).

Burgemeester José Abarca is op het feest als hij een telefoontje krijgt van een van de uitkijkposten van het kartel: er zijn leerlingen uit Ayotzinapa in de stad. Abarca vreest dat de opstandige studenten het feestje komen verstoren en geeft de politie, die ook op de loonlijst van GU staat, opdracht de jongeren aan te pakken.

Hij heeft nog een persoonlijk appeltje te schillen met de jongens van de lerarenopleiding. Want ruim een jaar eerder voerden zij fel actie tegen Abarca, na de moord op een lokale activist. Een getuige van die moord wees de burgemeester als dader aan, en probeerde vergeefs de zaak aan het rollen te krijgen. Het Openbaar Ministerie, toen ook al geleid door Jesús Murillo, ondernam geen actie en de zaak verdween in de doofpot. De studenten, die goede banden hadden met de activist, waren woedend en bezetten het gemeentehuis van Iguala.

Beeld reuters

Urenlange klopjacht

Nadat Abarca groen licht geeft de studenten aan te vallen, volgt een urenlange klopjacht waarbij de agenten drie studenten en drie voorbijgangers dood schieten. De agenten rekenen 43 studenten in en brengen hen naar het bureau. Ze stoppen de jongens echter niet in de cel maar overhandigen hen aan leden van Guerreros Unidos. Die maken het karwei af op de vuilnisbelt. Om het vuur de hele nacht brandende te houden, gooien ze plastic en ander afval op de berg jongenslichamen.

'Ya me cansé', zei aanklager Murillo vrijdag tijdens de persconferentie: 'Ik ben moe' of 'ik heb het gehad'. Het leverde hem de hoon van de bevolking op, #yamecansé is sindsdien trendig topic op Twitter. 'Ik heb het gehad', spoten woedende demonstranten in Mexico Stad zaterdagavond op muren, voordat ze de deur van het nationale paleis in brand stoken. 'De staat heeft schuld', scandeerden ze. 'Moordenaars.'

'Meneer Murillo, ik ben ook moe', zegt filmmaker Natalia Beristain in een video op Youtube. 'Moe van de verdwijningen, de onthoofdingen, de lijken die aan bruggen bungelen. Moe van de politici die mijn land ontvoerd hebben, die corrumperen, liegen en moorden. Ik heb het gehad.'

Beeld reuters

Geen hard bewijs

De ouders van de verdwenen studenten weigeren te geloven dat hun kinderen verkoold zijn. 'De regering heeft geen hard bewijs gepresenteerd', aldus een van de ouders tijdens een persconferentie. 'Ze willen ons doen geloven dat onze kinderen dood zijn en het onderzoek sluiten.'

Erika Guevara van Amnesty International noemde het onderzoek van het OM 'beperkt en incompleet'. Ze vindt dat Murillo de rol van de staat bij de massamoord bagatelliseert en de schuld op de drugsbende schuift. Ook vraagt ze zich af waarom de burgemeester van Iguala nooit eerder is vervolgd, ondanks het feit dat een getuige hem van moord beschuldigde, en de geheime dienst al jaren op de hoogte was van de banden tussen het burgemeesterspaar en de drugsmaffia.

Het is niet de enige onbeantwoorde vraag die het wantrouwen van de Mexicanen in hun regering en het OM aanwakkeren. Waarom zijn de getuigenverklaringen van de vorige week gearresteerde burgemeester en zijn vrouw niet getoond? Wat was de rol van de inmiddels afgetreden deelstaatgouverneur? Waarom greep het leger niet in die avond, ook niet nadat doodsbange studenten bij de militaire basis in Iguala aanklopten om hulp?

Beeld reuters

Optimistisch kaartenhuis

'Een vreedzaam Mexico', beloofde president Enrique Peña Nieto bij zijn aantreden twee jaar geleden. 'Een florerende economie vol kansen voor buitenlandse investeerders.' Over de ruim zeventigduizend doden en twintigduizend vermisten praat hij liever niet. Zijn jubeltoon matigde nadat soldaten eind juni 22 burgers executeerden. Nu blijkt dat een burgemeester opdracht gaf tot de moord op 43 jonge studenten, is zijn optimistische kaartenhuis definitief in elkaar gestort.

De Mexicaanse president Enrique Pena Nieto.Beeld getty
Beeld afp
Beeld afp
Beeld ap
Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden