Hoe China stiekem eilanden maakt om de landsgrenzen op te rekken

Een journalist van de BBC, varend op een vissersbootje in de Zuid-Chinese zee, zag het met zijn eigen ogen: een paar weken geleden was er nog niets, maar nu ligt er een eiland. De naam is Gaven Reef, één van de vijf eilanden die China in de afgelopen maanden met behulp van zeegrond heeft opgespoten. Het blijkt een nieuwe Chinese tactiek om het territorium in de betwiste Zuid-Chinese Zee uit te breiden. De Filipijnen proberen de expansiedrift van China op allerlei manieren te beteugelen, maar het lijkt erop dat China de langere adem heeft.

Johnson South Reef Beeld ap

Begin dit jaar bestonden de Chinese eilanden nog uit een paar betonnen gebouwtjes op een koraalrif; nu zijn het heuse eilanden in wording. Vol met kranen, soldaten en opspuitmachinerie. Een van de eilanden, die onder de naam Johnson South Reef door het leven gaat, moet zelfs de locatie worden van een militaire vliegbasis, die China wil gebruiken om straaljagers te laten opstijgen.

Wanneer BBC-journalist Wingfield-Hayes, die als eerste Westerse journalist de Chinese eilanden heeft kunnen bekijken, Johnson South Reef met een Filipijns vissersbootje probeert te naderen vuren Chinese soldaten een waarschuwingsschot af. Een kenmerkend signaal voor de Chinezen, die hun aanspraak op het gebied steeds hardhandiger uitdragen. Van oudsher zijn er allerlei concurrerende claims op het grondgebied van de Zuid-Chinese Zee, maar China en Taiwan zijn de enige landen die claimen het gehele territorium te bezitten.

Een Filipijnse man verbrandt de Chinese vlag vanwege het gedrag van China in de Zuid-Chinese Zee Beeld epa

Vechten
Decennialang deed China weinig om dit af te dwingen, maar dat veranderde toen de Communistische Partij in 2012 de Zuid-Chinese Zee een 'speerpunt van nationaal belang' maakte, net als andere gevoelige onderwerpen als Taiwan en Tibet. Volgens experts betekende het dat China zich bereid verklaarde om te vechten om het gebied te verdedigen. 'China zal vechten als we voelen dat onze soevereiniteit in de Zuid-Chinese Zee wordt bedreigd, aldus een Chinese professor die de standpunten van de Communistische Partij verdedigt tegenover de BBC.

De Filipijnen, die het gebied rond de opgespoten eilanden zeggen te bezitten, willen al langere tijd een uitspraak op basis van het VN-Verdrag inzake het recht van de zee (UNCLOS), dat kuststaten doorgaans een exclusieve economische zone tot 200 mijl van de kust geeft. Zo'n UNCLOS-uitspraak zou waarschijnlijk goed uitpakken voor de Flippijnen en slecht voor China, hoewel Peking al duidelijk heeft gemaakt dat het zich aan geen enkele afspraak gebonden voelt.

Het bouwen van nieuwe eilanden is volgens een woordvoerder van het Filipijnse ministerie van Buitenlandse Zaken 'expansief' en 'schandalig'. Volgens het ministerie probeert China zo snel mogelijk de status quo in de Zuid-Chinese zee te veranderen, nog voor er een UNCLOS-uitspraak kan worden gedaan.

Beeld UNCLOS
Beeld ap

The waiting game
Tot die tijd zetten de Flippijnen dus ook maar alles op alles om hun aanwezigheid in de Zuid-Chinese Zee te bevestigen, zoals het plaatsen van kleine koloniën op afgelegen eilanden, het liefst met veel vrouwen en kinderen. Dit soort burgerkolonies, ook gebruikt door Vietnam, zouden militaire confrontaties met China moeilijker en minder aantrekkelijk maken. Wingfield-Hayes: 'Het neerschieten van soldaten, zoals China in 1988 in de Zuid-Chinese Zee deed, is één ding. Het neerschieten van vrouwen en kinderen is iets heel anders.'

Van een sterke militaire aanwezigheid om tegen het Chinese geweld op te boksen, is echter geen sprake. Daar zijn de elf militairen die op het spookschip de Sierra Madre zijn gestrand misschien nog wel het meest schrijnende voorbeeld van. De journalist trof hen op zijn reis dobberend aan op een wegrottend schip, omsingeld door hypermoderne Chinese boten. De Chinezen doen hen niets, maar sluiten wel de toevoer van eten, water en bouwmaterialen af, waardoor de bemanning vissen moet vangen of wachten op het maandelijkse voedselpakket dat het leger met een parachute dropt.

Volgens Wingfield-Hayes speelt China 'the waiting game', kijken wanneer de militairen het opgeven en hun positie in de baai afstaan. Maar bij dit spel spelen een paar afgelegen koloniën en een spookschip met elf mariniers tegen een wereldmacht, en lijkt het overduidelijk wie de langste adem zal hebben.

China heeft vandaag op de beschuldigingen gereageerd en noemt de eilandenbouw in de Zuid-Chinese Zee 'volkomen legitiem'. Op de vraag of het land een militaire basis aan het bouwen is antwoordde een woordvoerder van Buitenlandse Zaken dat de uitbreiding 'vooral bedoeld is om de leef- en werkomstandigheden van de mensen op de commandoposten te verbeteren'.

Sierra Madre Beeld getty
Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden