Hoe burgemeester cultureel hoogtepunt Den Bosch binnen ritselde

Op het tweede gezicht

Vrijdag beleeft burgemeester Ton Rombouts van Den Bosch zijn finest hour. Dan opent de expositie van Jeroen Bosch met een recordaantal werken uit buitenlandse musea. Hoe kreeg hij dat voor elkaar als burgemeester van een provinciestad die zelf niets te ruilen had?

Burgemeester Ton Rombouts van Den Bosch bij de ingang van het Noordbrabants Museum. Vrijdag opent daar de grote Jeroen Bosch-expositie. Beeld Sanne de Wilde

Voor het lokale tijdschrift Proef Sfeer voerde mr. dr. Ton Rombouts, burgemeester van 's-Hertogenbosch, in 2011 een schijngesprek met Jheronimus Bosch (circa 1450-1516). 'Zal mijn 500ste sterfjaar in 2016 met stille trom voorbijgaan?', wilde de kunstenaar weten. De burgemeester: 'In 2016 zullen we de wereld en onszelf verbazen met tal van culturele activiteiten om te memoreren dat u exact vijf eeuwen geleden in uw stad 's - Hertogenbosch bent overleden.'

Komende vrijdag opent koning Willem-Alexander in het Noordbrabants museum in Den Bosch de overzichtstentoonstelling Visioenen van een genie. Twintig panelen en triptieken en negentien tekeningen - niet eerder is het gelukt zoveel werken van Bosch uit de hele wereld bij elkaar te brengen. De stad verwacht 300 duizend bezoekers.

Geen dossiervreter

Vrijdag is voor Rombouts (64) zijn finest hour in twintig jaar burgemeesterschap van de Brabantse hoofdstad. Hij is tenminste tien jaar bezig geweest met het project. Meestentijds moest hij opboksen tegen scepsis. En inderdaad, waarom zouden musea als het Prado, het Louvre en Metropolitan hun kwetsbare en unieke Jeroen Boschstukken uitlenen aan een provincieplaats in Nederland die niks te ruilen had, die niet één schilderij van de middeleeuwse stadgenoot bezit?

Te pas en te onpas, onverschillig de gelegenheid masseerde Rombouts de zielen: zou het niet geweldig zijn om 'nog één keer de schilderijen van de zoon van de stad terug te halen naar de stad'? Hij bouwde aan steun, met overal datzelfde zinnetje. 'Intellectuelen variëren, politici herhalen,' zegt oud-wethouder Rodney Weterings. Mensen gingen zich ernaar richten: ja, inderdaad, dat zou geweldig zijn.

Weterings: 'Ton heeft dat magistraal gedaan. Er zijn geen burgemeesters van steden van overeenkomstige omvang die dit in beweging kunnen krijgen.'

Rombouts is geen dossiervreter. Liever regelt en ritselt hij de dingen via persoonlijke contacten. 'Uiteindelijk moet je het in een volle parochie verdienen', pleegt hij te zeggen.

Schaamteloos of weergaloos?

In de zomer van 2008 mochten Rombouts en zijn wethouder mee in het gevolg van minister-president Balkenende en staatssecretaris Timmermans naar Madrid, naar de Spaanse premier Zapatero. Men werd ontvangen en rondgeleid in het Prado. Rombouts was al een tijdje aan het lobbyen, behoorlijk vergeefs, al helemaal bij het Prado.

En toen kreeg je die heerlijke scène waarin de burgemeester van 's-Hertogenbosch, de 17e of 18e stad van Nederland, zich in het hoge gezelschap naar voren werkte - sommigen spreken van schaamteloos, anderen van weergaloos - en plotsklaps de regeringsleiders zich in het gezelschap bleken te bevinden van Ton Rombouts, in plaats van omgekeerd. Hij wist dat dit zijn moment was, hij had vijf zinnen paraat, misschien zeven. Hij had ze intensief gerepeteerd, want hij is een vakman en hij weet dat zinnen soepel en charmant uit je mond moeten rollen.

Ton Rombouts met Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima. Beeld anp

Na afloop van het bezoek van minister-president Balkenende aan zijn Spaanse ambtgenoot Zapatero verscheen een 'Gezamenlijke Verklaring', op 9 juli 2008. 'De premiers van het Koninkrijk Spanje en het Koninkrijk der Nederlanden' beleden eenstemmigheid in de strijd tegen klimaatverandering, de strijd tegen terrorisme, de strijd voor internationale vrede en veiligheid, de strijd tegen de armoede.

In de laatste paragraaf van de plechtige verklaring spraken het Koninkrijk Spanje en het Koninkrijk der Nederlanden het voornemen uit te komen tot 'de organisatie van een grote tentoonstelling met werken van Jeroen Bosch in Madrid en in 's - Hertogenbosch'. Had Ton Rombouts erin gefietst.

Weterings was erbij: 'Hij spinst op zijn moment, dan weet hij aandacht te creëren en kan hij in een handomdraai zijn boodschap kwijt. De rest doet de publiciteit: 'Den Bosch peutert schilderijen los uit Prado', stond er in de krant. Dat is zijn ambachtelijkheid.'

Wat zacht gezegd geholpen heeft, was de idee een wetenschappelijk project aan de expositie te koppelen. Nu had men wat te bieden aan buitenlandse musea: onderzoek en restauratie van de schilderijen. Het bleek het smeermiddel om de doeken naar Den Bosch te krijgen.

Haken en breien

Rombouts de regelaar: vijf jaar geleden haalde hij de basketbalclub Eiffel-Towers naar Den Bosch, vanuit Nijmegen. Er waren niet meer dan twee gesprekken voor nodig. In het Brabants Dagblad zei de voorzitter van de club: 'Rombouts is een handige man. Hij brengt op een snelle manier de juiste mensen met elkaar in contact.' Hoe dan, luidde de vervolgvraag. 'Hij nodigde ons uit voor Jazz in Duketown en plaatste ons aan de juiste tafel.' Zo is Rombouts: haken, breien en punniken.

In de woorden van de regelaar zelf: 'Aardig zijn, complimenteus zijn. Tegen mensen zeggen: 'Wat heb je dit leuk georganiseerd.'

Investeren in cultuur

Al in 2006 zei Rombouts in een vraaggesprek met het Brabants Dagblad: 'Ik ben vooral bezig met het Jeroen Boschjaar 2016, dat cruciaal wordt voor het profiel van de stad. Een stad die het lef heeft zo'n jaar te organiseren, zal het uiteindelijk economisch goed doen en een veiliger stad zijn.' Rombouts gelooft heilig in het verband tussen het een en het ander.

Hij vindt dat een stad moet investeren in cultuur. Het is een credo van hem. 'Kunstenaars zijn als de kanaries van de mijnen', heeft hij eens gezegd. 'Ze signaleren als eerste het onheil. Het is goed om ze bij je te hebben.'

Zijn vader was gemeente-ambtenaar in Waspik, Noord-Brabant. De zoon droomde al vroeg van het burgemeesterschap, richtte zijn bestaan erop in. Hij ging rechten studeren en werd lid van de KVP, de Katholieke Volkspartij, een der voorlopers van het CDA. Dat was in het Nijmeegse studentenmilieu van de jaren zeventig bijna een provocatie. Maar met de KVP kwam je nu eenmaal verder dan met de CPN.

Briefje

Burgemeester Rombouts begon in Wouw, in 1979; met zijn 28 jaar was hij toen de jongste van Nederland. Nu is hij al twintig jaar burgemeester van 's-Hertogenbosch, bezig aan zijn vierde ambtstermijn. Dat komt bijna nooit voor, zeker tegenwoordig niet. Je hebt Kor Dijkstra in het Groningse Grootegast. Die bakt ze bruin, is daar al 26 jaar burgemeester.

Rombouts had in 2003 commissaris van de koningin willen worden in Brabant. Hij dacht de benoeming op zak te hebben. Het werd Hanja Maij-Weggen, oud-minister. Ze had opgemerkt: 'Iemand met mijn achtergrond solliciteert niet zelf.' Op het allerlaatst, toen de anderen haar maar niet bleven vragen, heeft ze toch een briefje gestuurd. De voordrachtscommissie koos voor haar. Rombouts was er kapot van. Niet voor eventjes, maar voor maanden. Hij heeft lange gesprekken gevoerd met verschillende vrienden. Min of meer therapeutische gesprekken waren het: hoe kom ik er overheen?

Over de schouder

Van Lubbers werd gezegd dat hij op een receptie altijd over de schouder van zijn gesprekspartner keek: misschien staat daar verderop iemand die ik nog net iets interessanter vind. Rombouts doet dat ook. Hij zei hierover in de plaatselijke krant: 'Ik moet als een dier het veld overzien. Als ik in gesprek ben met iemand moet ik om me heen blijven kijken. Dat is niet altijd even vriendelijk. Maar doordat ik om me heen kijk, zie ik dat de baas van Ricoh binnenloopt. Die man is belangrijk voor de stad, dus ik weet dat het goed is om dan even een praatje met hem te maken.'

Het laat een sentimentele kant zien van een zakelijke man die altijd aan het regelen is; eigenlijk moet hier ritselen staan. Hij is een netwerkburgemeester. Jan van der Putten, directeur van theater de Verkadefabriek: 'Rombouts houdt steeds twee dingen goed in de gaten: is mijn relatie met jou in orde? Maar ook: worden hier mijn belangen nog gediend?' Oud-wethouder Weterings: 'Hij heeft voor een praatje altijd een motief. Daarin herken je de rasbestuurder.'

Rombouts vertelde eens over een wethouder die een belangrijke tenniswedstrijd naar de stad wilde halen. Hij leverde prompt een stapeltje telefoonnummers. 'Dat is mijn taak als burgemeester. Zorgen dat ik de juiste mensen ken.'

Ans Buys was in de jaren '90 rector van het Sint-Janslyceum in Den Bosch. Ze is voorzitter van het jaarlijkse Erasmus Festival Brabant. 'Hij weet je te strikken voor allerlei klussen. Dat doe je graag, omdat sprake is van wederkerigheid. Dan organiseert hij een oploop op het stadhuis. Er komen Bossche bollen op tafel. Dan weet je het: o, er moet weer iets gebeuren. 'Hij knoopt iedereen aan elkaar. Daar is hij een ster in.'

Sentimenteel

Tegelijk is er die gevoelige, sentimentele kant. In december 2000 schoot een politieagent een Bosschenaar dood in diens woning. De man was lid van de harde kern van FC Den Bosch. Drie dagen keek het hele land op de televisie naar rellen die burgemeester Rombouts amper wist te smoren. Zijn imago liep een deuk op.

Na afloop van de opstand besloot Rombouts dat hij de moeder moest bellen van de gedode man. Een rotklus, maar ook een noodzakelijke. Allicht ging de moeder tekeer. Om onduidelijke redenen werd de verbinding verbroken. Rombouts durfde het niet aan nog eens te bellen. Hij heeft het erbij gelaten, toen.

Maar het bleef knagen. Bijna vijf jaar later raapte hij zijn moed bij elkaar en zocht hij de moeder op om haar alsnog te condoleren. Niemand had hem gezegd dat het moest. Hij vond zelf dat het moest. Pas toen had hij die drie dagen van woeste revolte afgerond voor zichzelf.

Ton Rombouts vertelt de 13-jarige Brandon uit Kenia dat hij en zijn moeder toch een verblijfsvergunning krijgen. Beeld Roy Lazet

Afgewezen asielzoekers

Het is de dubbelzinnigheid die in Rombouts huist. Hij is een bestuurder die altijd iets wil binnenhalen bij een ander. Hij is ook een emotionele man. Onno Hoes moest aftreden als burgemeester van Maastricht. Rombouts zocht contact. 'Laat je niet gek maken', zei hij.

Hoes: 'Ton bekommert zich om individuele mensen. Dat is echt opmerkelijk aan hem. Als je in de put zit, is hij er ineens. Hij meldt zich zelf. En hij houdt het bij. Hij is een heel lieve man.'

Rombouts doet veel voor afgewezen asielzoekers in zijn gemeente. Hij schrijft protestbrieven naar Den Haag, regelt huisvesting, opereert op de rand van de wet. Vorig jaar september kreeg hij het voor elkaar dat een 15-jarige Keniaanse jongen en zijn moeder mochten blijven. Dat komt mijnheer de burgemeester dan wel zelf vertellen. En de krant is er toevallig ook. Het leverde een fijne foto op, een katholieke foto: heeroom begroet zijn neefje, legt vaderlijk beide grote handen op de schouders van het joch: 'En doe jij nog trouw de biecht, neef?'

Ton Rombouts

1951 Geboren in Waspik

1976 Doctoraal rechten

1976-1979 Medewerker Tweede Kamerfractie CDA

1979-1989 Burgemeester gemeente Wouw

1986 Doctoraat bestuurskunde, proefschrift over gemeentelijke herindeling

1989-1992 Burgemeester gemeente Boxtel

1996-heden Burgemeester 's-Hertogenbosch

2015-heden Lid Eerste Kamer

Oud-wethouder Weterings: 'Hij is de meester van de vorm, op een dubbelzinnige manier. Hij spant zich in voor gewone individuen, maar neemt daarbij ook de hiërarchische verhoudingen in acht.'

Is Ton Rombouts ijdel? 'Bestuurders moeten ijdel zijn', meent een naaste medewerker. 'Er gaan zo ongelofelijk veel uren in die baan zitten dat je het niet volhoudt zonder jezelf te strelen.' Paul Rüpp, bestuursvoorzitter van hogeschool Avans in Den Bosch en voormalig CDA-gedeputeerde in de provincie, zegt het nog mooier: 'Er is geen altruïsme zonder egoïsme. Die twee kunnen niet zonder elkaar. Het is de basis van de katholieke kerk en het is de grondslag waarop Ton werkt.'


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.