analyseferd grapperhaus

Hoe bruidegom Grapperhaus viervoudig de mist in ging

Minstens vier dingen werden door de bruidegom Ferd Grapperhaus onderschat: de consequenties van zijn ministerschap voor zijn persoonlijk leven, de latente frustratie over de anderhalvemetersamenleving, het digitale tijdperk én een egalitaire cultuur.

Minister Grapperhaus woensdag in de Tweede Kamer tijdens het debat waarin zijn positie ter discussie staat. Op foto's van zijn huwelijksfeest is te zien dat hij en zijn gasten zich niet aan de anderhalvemeterregel hebben gehouden.Beeld Jiri Büller

Wat de een zich kan permitteren, komt de ander op #ophef te staan. In de Verenigde Staten wemelt het van de villa’s met CObrakende SUV’s op de oprijlaan. Dat enkele SUV’s op de oprijlaan van Al Gore een tijdje terug meer mensen in woede deden ontsteken dan honderd andere auto’s van hetzelfde type bij elkaar, had te maken met de film An Inconvenient Truth uit 2006.

Gore luidt daarin de noodklok over de opwarming van de aarde en roept mensen op hun levensstijl drastisch te veranderen: wie de planeet nog wil redden, moet weten dat het twee voor twaalf is. An Inconvenient Truth werd een kassucces, Gore werd als klimaatactivist nog bekender dan als vicepresident van Bill Clinton, maar hij onderschatte de gevolgen van die nieuwe status voor zijn persoonlijk leven.

Anderhalvemeterzondaars

Twitter stond nog in de kinderschoenen, maar de woordcombinatie ‘Al Gore’ en ‘hypocrisie’ was daar snel gevonden: ‘Voor u en mij is het twee voor twaalf, voor Al Gore half zeven’, was een samenvatting van de publieke woede. Als Greta Thunberg ooit wordt betrapt in een vliegtuig, zal daar nog meer over te doen zijn dan over de auto’s van Gore en de gasten die elkaar te dicht naderden op het huwelijk van Ferd Grapperhaus, de minister van de boetes voor anderhalvemeterzondaars.

Woordvoerders van de katholieke kerk hebben betoogd dat het seksueel misbruik in hun gelederen in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw niet omvangrijker was dan op andere plekken in de toenmalige samenleving. Wat op internaten en seminaries gebeurde, dat gebeurde ook op de padvinderij, in gymnastiekzalen en op kantoren. Dat juist het misbruik in de katholieke kerk tot zoveel woede leidde, had te maken met de aard van het instituut. Niets wat sommige priesters deden was sommige turncoaches vreemd, maar turncoaches maanden mensen niet tot kuisheid en seksuele onthouding. 

Rocksterren die worden betrapt tijdens buitenechtelijke affaires, zien hun plaatverkoop stijgen, televisiedominees zien zich genoodzaakt op tv door het stof te gaan. Als in plaats van Ferd Grapperhaus iemand als Bram Moszkowicz, even oud en ook jurist, in coronatijd op al te kleffe wijze in een nieuw huwelijksbootje was gestapt, hadden weinigen zich over zijn sjoemelaarsfeest opgewonden. Wie op tv zwaait met boetes voor anderhalvemeterzondaars en er vervolgens zelf eentje blijkt, wekt verontwaardiging, zeker in een land waar mensen zich de laatste halve eeuw steeds minder laten zeggen.

Tien miljoen smartphones

Er was een tijd dat bewindslieden het zich konden permitteren zich in hun persoonlijk leven losser te gedragen dan in hun publieke bestaan. Een gevolg van de digitale revolutie is dat het publieke en persoonlijke steeds meer door elkaar lopen. In een tijd waarin beelden zich in een vloek en zucht over tien miljoen smartphones verspreiden en van commentaar worden voorzien, kun je 24/7 worden afgerekend op de functie die je bekleedt.

Je kunt betogen dat Grapperhaus als bruidegom in coronatijd minstens vier dingen heeft onderschat: de consequenties van zijn ministerschap voor zijn persoonlijk leven, de latente frustratie over ‘de anderhalvemetersamenleving’ bij mensen die na maanden lockdown op een leuke zomer hadden gerekend, de gevolgen van het digitale tijdperk én de erfenis van een egalitaire cultuur in het noordwesten van Europa.

Gelijke monniken

Op het laatste zinspeelde Grapperhaus’ baas Mark Rutte onlangs nog toen hij constateerde dat ‘Nederland in de kern een diep socialistisch land is’. Er zijn historici die wat de premier ‘diep socialistisch’ noemt ‘cultureel calvinistisch’ zouden noemen, of ‘typerend voor voormalig protestants Europa’. Er is geen enkel Europees document waarin het officieel staat, maar een Zweedse of Nederlandse minister komt niet weg met zaken waar Griekse of Bulgaarse ministers wel mee wegkomen. Hoe verder je in Europa oostwaarts of zuidwaarts reist, hoe minder bewindslieden zich aan maximumsnelheden houden. Van het spreekwoord ‘gelijke monniken, gelijke kappen’ bestaat geen Roemeens equivalent. 

Dit spreekwoord werd in 1914 al geboekstaafd, maar je kunt betogen dat Nederlanders pas sinds een halve eeuw gepreoccupeerd zijn met het afdwingen ervan. Tot een jaar of zestig terug bestond er ook in het egalitaire noordwesten van Europa nog ontzag voor mannen op hoge posities. Een zinnetje als ‘wie denken ze wel dat ze zijn’ werd in de jaren vijftig van de vorige eeuw gebezigd door kunstenaars en rebellen, in de decennia na 1968 door hele volksstammen. Het is al veel geschreven dat de digitale revolutie – nepnieuws, monopolies, malafide datahandel en verbale lynchpartijen ten spijt – op een bepaalde manier een voortzetting is van de sociale revolutie van de late jaren zestig: iedereen staan tegenwoordig publieke platforms ter beschikking om luid en duidelijk te verkondigen dat iets niet door de beugel kan en niet zal worden gepikt.

Korte lontjes

In het coronajaar 2020 zaten mensen in een land waar lontjes allengs korter zijn geworden maandenlang thuis. In een zomer waarin ze leuke dingen hadden willen doen, werden nieuwe offers van hen gevraagd. Feesten en evenementen waren afgelast. Mensen die genoeg hadden van coronaprotocollen gingen op de bon en kregen te horen dat de minister van Justitie hen had gewaarschuwd. Thuis op hun telefoon – ze moesten wát in de zomer van 2020 – zagen die mensen dat de minister van Justitie zelf wel het stralend middelpunt was van een feest met gasten die zich van de anderhalvemeterplicht ontheven voelden. De bruidegom Ferd Grapperhaus vroeg om #ophef.

Lees ook

Beschouwing: Wat zien we op de bruiloftsfoto?
De foto van het huwelijksfeest van minister Ferd Grapperhaus deed nogal wat wenkbrauwen fronsen. Stonden zijn gasten nou gevaarlijk dicht op elkaar of is het gezichtsbedrog? Voor de Volkskrant monstert fotograaf en columnist Hans Aarsman de foto met een kritische blik.

De minister laat het bij erkennen van ‘pijnlijke les’ en treedt niet af
In een debat in de Tweede Kamer betuigde een geëmotioneerde Grapperhaus woensdagavond opnieuw spijt voor de gang van zaken op zijn bruiloft, maar stelde hij dat zijn gezag als minister niet in het geding is.

Grapperhaus staat niet alleen: ook andere gezagsdragers braken regels (en moesten soms vertrekken)
In Nederland is minister Grapperhaus onder vuur komen te liggen doordat hij de afstandsregels schond die hij zelf moet handhaven. Ook in het buitenland wekken gezagsdragers op zo’n manier de woede van het volk. Volkskrant-correspondenten over zes ‘voorgangers’ van Grapperhaus.

Wie is Ferry de Kok, de fotograaf die Grapperhaus’ positie aan het wankelen brengt?
De foto’s van de bruiloft van minister Grapperhaus die na publicatie tot ophef hebben geleid over het niet in acht nemen van de coronamaatregelen, zijn gemaakt door Ferry de Kok. Wie is deze fotograaf?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden