Nieuws Gevolgen 'overtoerisme'

Hoe blijft Nederland leuk met al die toeristen?

Toerisme is zowel een bron van inkomsten als van ergernis. De over­heid moet meer investeren om het land leefbaar te houden, schrijft de Raad voor leefomgeving en infrastructuur in het rapport Waardevol toerisme.

Toeristen in de rij bij het Anne Frankhuis. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De rijksoverheid moet per direct meer tijd en geld besteden aan de negatieve kanten van het almaar groeiende toerisme in Nederland. Dat schrijft de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (RLI), een belangrijk adviesorgaan van de regering, in het rapport Waardevol toerisme. Het wordt vandaag aangeboden aan staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken en Klimaat.

De onderzoekers constateren dat het toerisme nu ruim 30 miljard euro per jaar bijdraagt aan de Nederlandse economie, twee keer zoveel als de landbouw. Maar waar dagelijks honderden rijksambtenaren werken aan verantwoorde landbouw, zijn er voor toerisme slechts enkele actief. 

De afgelopen jaren hebben intussen steeds meer plekken te maken gekregen met de drukte, vervuiling en verdringing die ‘overtoerisme’ met zich meebrengt. De Amsterdamse binnenstad is daarvan het bekendste voorbeeld. Gevolgd door Giethoorn, waar horden Chinese bezoekers op afkomen, die regelmatig doodgemoedereerd woonhuizen binnenlopen omdat ze denken dat het hele dorp een museum is. Maar ook langs de Zeeuwse kust, waar de lokale jeugd vaak geen huis meer kan betalen, zien steeds meer mensen de groeiende bezoekersstroom al lang niet meer als een zegen.

De kern van dat probleem wordt treffend beschreven in de roman Grand Hotel Europa van Ilja Leonard Pfeijffer – een boek dat veel Nederlanders de afgelopen zomer met een stijgend schuldgevoel op hun vakantieadres zullen hebben gelezen. Raadslid Marjolein Demmers: ‘Pfeijffer stelt vast dat sommige plaatsen door het toerisme precies de kwaliteit verliezen waardoor toeristen er aanvankelijk juist naartoe wilden komen.’

In Amsterdam is de drukte in de binnenstad inmiddels zo groot dat de gemeente in hoog tempo onorthodoxe maatregelen neemt. Van weinig effectieve spreidingsplannen, zoals het omdopen van het Muiderslot tot Amsterdam Castle, tot strenge regels en boetes bij de toeristische verhuur van woningen. Zelfs het verbannen van raamprostitutie uit de het Wallengebied wordt inmiddels serieus overwogen. ‘Maar dan ben je dus aan het terugduwen. Liever ben je dergelijke situaties vóór’, zegt Demmers.

Dat is dan ook het advies van de Raad aan álle Nederlandse gemeenten. Daarvan wil vooralsnog 90 procent nog altijd meer toeristen om de lokale economie te stimuleren. ‘Toerisme is in die plekken ook steevast ondergebracht bij de afdeling economische zaken.’ Dat is begrijpelijk, maar dergelijke gemeenten moeten ook samen met burgers, ondernemers, en andere overheden goed nadenken over welk toerisme ze dan willen en wat ze doen wanneer dat ineens te populair dreigt te worden, stelt de raad. Demmers: ‘Daarop zouden alle toeristische regio’s de komende twee jaar een goede visie moeten ontwikkelen.’

In het rapport benoemt de Raad ‘instrumenten’ die de gemeenten kunnen inzetten om het toerisme ‘bij te sturen’. Maar de onderzoekers geven toe dat het in de praktijk lang niet zo gemakkelijk is. ‘Overal ter wereld worstelen steden en toeristische trekpleisters in hun zoektocht naar goed beleid.’ Daarom moet staatssecretaris Mona Keijzer ervoor zorgen dat op landelijk niveau alle kennis wordt verzameld en opgedaan over effectieve methoden om het toerisme in goede banen te leiden.

3 manieren van sturen

1. Capaciteit beperken
De effectiefste manier om het toerisme in te perken, is waarschijnlijk het beperken van de ruimte voor toeristen. ‘Een van de mooiste voorbeelden vind ik sommige Waddeneilanden’, zegt Marjolein Demmers. ‘Daar hadden ze best wolkenkrabbers neer kunnen zetten, maar ze houden het beperkt tot wat huisjes, hotel en campings.’

Amsterdam heeft de afgelopen jaren al de nodige stappen gezet met een bouwstop voor nieuwe hotels en verscherpte regels voor vakantieverhuur. Wereldwijd houden populaire musea de bezoekersaantallen in toom via een time slot. In theorie kun je dat zelfs voor een hele stad doen, zegt Demmers. ‘Dat zie je nu al in Venetië.’

2. Prijsprikkels
Toeristenbelasting wordt in de meeste Nederlandse gemeenten vooral gebruikt om de begroting rond te krijgen, concludeert de Raad. Maar het kan ook een manier zijn om het toerisme te sturen. Wanneer het verblijf, vervoer of een attractie duurder wordt, zullen toeristen daarop reageren. Het heffen van parkeergeld is daarvan een voorbeeld. Zo heeft Amsterdam een heffing ingevoerd voor passagiers van cruiseschepen waardoor sommige reders zijn uitgeweken naar Rotterdam. Daar blijkt overigens ook weer hoe weerbarstig de materie is: in Rotterdam stapt een groot deel van de cruisegasten weer in een touringcar naar Amsterdam.

3. Gedrag beïnvloeden
De druk van de toeristen kan in veel gevallen ook minder worden als ze zich beter gedragen. Dat kan vooral door voorlichting en handhaving, stelt de Raad. Voorbeelden van voorlichting zijn bordjes in Giethoorn die toeristen erop attenderen dat er daadwerkelijk mensen wonen, of een campagne die racefietsers voorlicht over veilig gedrag op het fietspad. Als je slecht gedragende gasten wilt ontmoedigen, is het van groot belang dat de regels om overlast te beperken ook worden gehandhaafd. Demmers: ‘Wanneer je als dronken Brit in de cel belandt, denk je na afloop toch: laat ik dat vrijgezellenfeest de volgende keer maar ergens anders organiseren.’

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden