Hoe binden we politici aan de mast?

FRANK KALSHOVEN

'Rust brengen is nu belangrijk en paniekmaatregelen nemen zou echt heel slecht zijn.' Met deze boodschap presenteerde de directeur van het Centraal Planbureau (CPB), Coen Teulings, deze week de Decemberraming met vooruitzichten voor de Nederlandse economie in 2013. Het wordt een krimpjaar, en een van de gevolgen hiervan is dat het financieringstekort van de overheid in 2013 net boven in plaats van net onder de 3 procent uitkomt.

Actie of geen actie, dat is dan de vraag.

Het kabinet zegt een besluit hierover uit te stellen tot er in maart 2013 weer nieuwe ramingen beschikbaar komen. Teulings pleit tegen het maken van nieuwe (bezuinigings)plannen, nu en in het voorjaar. Zijn lijn: voer nu maar uit wat is afgesproken, en staar je niet blind op een paar tienden tekort. Rust, reinheid, regelmaat. 'De burger moet weten waar hij aan toe is.'

Ik denk dat Teulings gelijk heeft. De Sirenen dwingen toch al tot suboptimaal begrotingsbeleid. Dat hoeven we niet erger te maken dan noodzakelijk is.

Goed begrotingsbeleid dempt de conjunctuur. Door in goede tijden een financieringsoverschot te kweken remt de overheid de hoogconjunctuur af; door in slechte tijden een financieringstekort te laten ontstaan stimuleert de overheid de economie in een laagconjunctuur. Terwijl de conjunctuur hier stabieler van wordt (dat is de winst), zou het fluctueren van het tekort over de cyclus heen neutraal moeten uitpakken voor de schatkist.

Omdat de laagconjunctuur extreem was (3,7 procent krimp in 2009), liep ook het tekort extreem op (5,6 procent in 2009) - conform plan. Dit tekort is sindsdien teruggebracht tot 3,8 procent dit jaar en, naar verwachting, 3,3 procent in 2013. Sinds 2010 dempt het begrotingsbeleid de conjunctuur niet meer. Dit was niet conform plan: er was de afgelopen jaren immers geen hoogconjunctuur, of iets wat daarop leek.

De redenen om het tekort terug te dringen in een laagconjunctuur waren van een andere aard. Eén: afspraken in Europees verband. Twee: geloofwaardigheid van het begrotingsbeleid voor financiële markten (in een periode waarin die markten daar nadrukkelijk naar keken). Drie: houdbaarheid van de overheidsfinanciën op lange termijn. Zo'n tekort van 5,6 procent als in 2009 tikt hard door in de staatsschuld, waardoor deze dreigt te exploderen.

De optelsom van huidige plannen - Rutte I, Lenteakkoord, Rutte II - voert het overheidstekort de komende jaren stapsgewijs terug tot 1,4 procent in 2017. De veronderstelling die hieraan ten grondslag ligt is dat de economie in deze kabinetsperiode gemiddeld 1,25 procent per jaar groeit - geen hoogconjunctuur dus. Dat is een prima pad. Nederland saneert op een (ook voor financiële markten en Brussel geloofwaardige manier) de openbare financiën. Rust, stabiliteit en vertrouwen wegen nu - ook wat mij betreft - zwaarder.

Sirenen. Waarom het tekort überhaupt omlaagduwen? Als Nederland zich (met Europa) in een laagconjunctuur bevindt, is het dan niet verstandiger dat tekort de komende jaren lekker rond die 3 procent te laten schommelen? Zegt het Internationaal Monetair Fonds ook niet dat, als gevolg van de bijzondere omstandigheden dezer jaren, het dempend effect van een lager tekort groter is dan in een regulier dipje?

Ja, maar het ontbreekt ons aan was (voor in de oren van politici) en touw (om hen aan de mast te binden). Puur economisch gezien ligt een stabiel tekort meer in de rede dan een dalend. Als we politici konden vastpinnen op ruime overschotten in de toekomstige hoogconjunctuur - ja, die komt ook weer - dan was dat het optimale beleid.

De politieke economie dwingt Nederland dus tot suboptimaal begrotingsbeleid: een licht dalend tekort in een laagconjunctuur. Dit als gegeven beschouwend, heeft Teulings gelijk dat het kabinet niet voor een paar tienden nieuwe onzekerheid hoeft te creëren.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden