Analyse Misbruiktop Vaticaanstad

Hoe bijzonder de misbruiktop ook was, bij veel slachtoffers overheerst de teleurstelling

Paus Franciscus heeft de vierdaagse misbruiktop in Vaticaanstad met ongekend harde woorden afgesloten. Het was in wel meer opzichten een unieke week voor de kerk, maar het zero-tolerancebeleid waar vele slachtoffers op hoopten bleef uit. ‘De bisschoppen kunnen gewoon met een gerust hart naar huis vertrekken.’

De Paus tijdens de misbruiktop in Vaticaanstad. Beeld AP

‘Afgrijselijke misdaden die van de aardbodem moeten worden gewist’, noemde paus Franciscus het misbruikschandaal dat zijn kerk al zo lang teistert. Hij sprak over een ‘plaag’, over ‘vraatzuchtige wolven’ en legde uit hoe ‘hypocriet’ zijn eigen instituut er al die jaren mee om was gegaan. En belangrijker nog: hij beloofde beterschap. ‘De tijd is nu echt aangebroken om dit kwaad samen uit te roeien’, zei hij.

De woorden waarmee paus Franciscus zondag de vierdaagse top over misbruik afsloot, waren hard en voor een paus zelfs ongekend; zoals eigenlijk deze hele week een ongekende was in Vaticaanstad. Nooit eerder vroeg een paus de leiders van alle bisschoppenconferenties ter wereld naar Rome te komen, nooit eerder werd er zo uitvoerig over seksueel misbruik binnen de kerk gesproken en nooit eerder beloofde een paus zo veel beterschap. Toch overheerst bij veel misbruikslachtoffers de teleurstelling. Want hoe daadkrachtig al die woorden ook mogen klinken, ze verplichten nog altijd niet tot concrete daden.

‘De vrucht van deze paar dagen is dat we wereldwijd over dit probleem gesproken hebben’, zegt bisschop Hans van der Hende, die deze week namens Nederland aanwezig was en in een werkgroep zat met onder meer bisschoppen uit Myanmar, Maleisië, Zambia, Ethiopië en de Filipijnen. Die werkgroepen – elf in totaal – waren bewust zo internationaal mogelijk gemaakt omdat de paus voor eens en voor altijd duidelijk wilde maken dat misbruik een probleem is dat overal ter wereld speelt en overal even zwaar moet worden aangepakt.

Paus Franciscus begeleidt de aanwezigen op het Sint-Pietersplein in gebed. Beeld EPA

Nieuwe huisregels

Dat bewustwordingsproces lijkt te zijn geslaagd. Zo zeiden alle aanwezige kardinalen en bisschoppen die deze week een journalist tegen het lijf liepen, dat de neuzen binnen de kerk nu echt dezelfde kant op staan: iedere bisschop ter wereld – of hij nu in Mumbai of Boston woont – weet nu dat het misbruiken van kinderen iets zwaar misdadigs is, net als het toedekken ervan.

Het bewustwordingsproces is bovendien pas een eerste stap in een veel langere ‘pelgrimage’ op weg naar beterschap, aldus de organisatoren van de misbruiktop. Zo sprak paus Franciscus donderdag al tijdens zijn openingstoespraak over ‘concrete en efficiënte maatregelen’ en presenteerde de moderator van de top, pater Federico Lombardi, ter afsluiting ‘drie concrete punten’ aan de en masse toegestroomde wereldpers.

Lombardi beloofde dat het Vaticaan zijn eigen huisregels binnenkort zal aanpassen omtrent misbruik en het verhullen daarvan (welke aanpassingen dat precies zijn, bleef onbekend). Ook wordt er binnenkort een ‘taskforce’ opgetuigd die bisschoppen met weinig geld en personeel kan helpen misbruik te bestrijden. En vooral: er wordt gewerkt aan een handboek waarin staat wat bisschoppen moeten doen als ze straks in hun eigen bisdom worden geconfronteerd met misbruik.

De laatste dag van de misbruiktop. Beeld REUTERS

Geen controlemechanisme 

Maar, zo reageerden de vele misbruikslachtoffers die deze week in Rome waren samengekomen, de kerk heeft helemaal geen nieuw handboek nodig, de kerk heeft een nieuw wetboek nodig. Zij hoopten op voorhand dat de paus zijn bisschoppen zou verplichten voortaan een zero-tolerancebeleid in te voeren voor priesters die seksueel misbruiken, net als een zero-tolerancebeleid voor het toedekken van seksueel misbruik. Een van de weinige woorden die paus Franciscus zondag echter niet in zijn mond nam, was het woord ‘zero-tolerance’.

Anne Barrett Doyle, oprichtster van de anti-misbruikorganisatie Bishop Accountability, noemde de top zondagmiddag daarom ‘bijzonder teleurstellend’. ‘Hoe je het ook wendt of keert: de bisschoppen kunnen na vandaag gewoon met een gerust hart naar huis vertrekken. Als ze zichzelf de vraag stellen: moet ik voortaan iets anders doen omdat ik anders misschien mijn baan verlies, is het antwoord: nee. Niets wat deze week besloten is, bedreigt hun macht. Het ligt allemaal zo ver verwijderd van wat we vooraf hoopten; van wat we echt nodig hebben.’

Het grootste probleem is volgens Barrett Doyle niet zozeer alle beloftes en goede bedoelingen die deze week zijn gedaan, maar het ontbreken van een controlemechanisme waarmee in de toekomst kan worden getoetst of die beloftes en goede bedoelingen ook daadwerkelijk zijn ingewilligd.

Een veeg teken was in dat kader een vraag die op zondag werd gesteld aan de Duitse pater Hans Zollner, een van de organisatoren van de top. De vraag ging over de acht misbruikslachtoffers wiens getuigenissen tijdens de top waren voorgelezen, zoals het verhaal van een Afrikaanse vrouw die dertien jaar lang was verkracht door een priester die haar bovendien tot drie abortussen dwong, en van een man die toen hij jong was minstens honderd keer werd misbruik door dezelfde priester.

Toen een journalist aan Zollner vroeg of de acht mannen die deze slachtoffers hadden misbruikt, inmiddels uit het priesterambt waren gezet, volgde een veelzeggend antwoord van de voorzitter van de pauselijke Commissie voor de Bescherming van Minderjarigen. ‘Ik weet het niet’, zei Zollner.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden