Reportage

Hoe bewijs je treintrillingsschade?

Minstens negentig huizen in het dorp Tricht hebben zichtbare schade

In zeker negentig huizen in Tricht zijn scheuren verschenen sinds het spoor door het dorp op de Betuwelijn is aangesloten. Het komt doordat steeds meer goederentreinen voorbijdenderen, denken de inwoners.

Beeld Marcel van den Bergh

Vanaf het moment dat de eerste scheuren in de achtergevel van zijn honderd jaar oude huis verschenen, houdt Gerard de Laak alles netjes bij. De datum, het tijdstip, het type goederentrein dat door het dorp rijdt. En welke overlast de trein veroorzaakt. 'Zoals deze, om kwart voor vijf 's middags', leest hij voor: 'Het hele huis schudt en de dragende balken van het dak kraken.'

Zeven jaar hebben de inwoners van Tricht, een hecht dorp van tweeduizend inwoners in de Betuwe, last van schade door trillingen. De bewoners zeggen dat het komt door de toename van het aantal goederentreinen die dwars door het dorp rijden sinds het spoor werd aangesloten op de Betuwelijn. Spoorbeheerder ProRail ontkent dat. Dus moeten de bewoners zelf bewijzen dat de scheuren in hun boerderij uit 1870 of rijtjeshuis uit de jaren tachtig niet door ouderdom komen.

'De situatie in Groningen is aanzienlijk erger hoor', zucht buurvrouw Astrid van der Werff, 'maar die mensen werden óók jarenlang niet gehoord, terwijl ze het voor hun ogen erger zagen worden. Het enige wat we kunnen doen, is bewijsmateriaal verzamelen.'

Beeld Marcel van den Bergh

Verzakkingen

Minstens negentig huizen in het dorp hebben zichtbare schade. Scheuren in muren, verzakkingen. Sommige buurtbewoners zeggen het liever niet hardop, bang dat ze hun huis niet meer kunnen verkopen. Ze hebben de afgelopen jaren actie gevoerd, een protestontbijt gehouden, een petitie ingediend. Ook hebben de bewoners gesprekken gehouden met ProRail en de gemeente Geldermalsen, waar Tricht deel van uitmaakt. 'Maar,' zegt Astrid van der Werff, 'het zet allemaal geen zoden aan de dijk'.

Trillingen zijn onontgonnen gebied. Er zijn alleen richtlijnen die gebruikt moeten worden bij de aanleg van een nieuwe spoorlijn, maar een wet voor het vermijden van hinder of schade door trillingen bestaat niet. In 2010 verzocht de Tweede Kamer het Ministerie van Infrastructuur en Milieu om wettelijke normen te stellen. Maar omdat er weinig kennis is over de effecten van trillingen, is dat tot op heden niet gelukt.

Zolang er geen wet is, neemt ProRail geen maatregelen bij overlast. 'Zonder regelgeving krijgen we geen budget van het ministerie om maatregelen te treffen bij bestaande overlast', zegt René Vegter van ProRail. 'Ook wij willen wetgeving, maar het is aan de politiek om daar wat aan te doen.'

In Tricht werden alle schadeclaims door ProRail afgewezen. Volgens de spoorbeheerder is het bij woningen die verder dan 60 meter van het spoor liggen 'niet aannemelijk' dat de schade door de treinen komt. 'Het verband tussen trillingsschade en goederenverkeer is niet bewezen', zegt een woordvoerder van ProRail. 'De kans dat een woning echt schade ondervindt is heel klein, dat komt bijna nooit voor. Maar ik begrijp goed dat de beleving van mensen anders is.'

'ProRail meet maar tot 60 meter van het spoor', zegt Jan van Noord van actiegroep Tricht Trilvrij, die alle schademeldingen van het dorp verzamelt. 'Daarbuiten kan de schade niet door het spoor komen, zeggen ze. Maar huizen tot 140 meter afstand hebben ook scheuren.'

Dorpsbewoner Dennis van Oort laat zijn huis zien, een paar straten verderop. In vrijwel iedere muur zitten scheuren. Ook in de voorgevel van zijn rijtjeshuis uit de jaren tachtig zit een grote barst, van het raamkozijn tot de daklijst. 'Die vul ik op met kit, tegen het lekken. Wat moet ik anders?', zegt hij schouderophalend. 'Ondertussen brokkelt mijn spaarpotje langzaam af.' Ook Dennis' schadeclaim werd afgewezen, al woont hij 40 meter van het spoor.

Beeld Marcel van den Bergh

Extern onderzoek

Om te kijken of de klachten van de bewoners gegrond zijn, schakelde de gemeente externe onderzoekers in. Net als ProRail konden zij geen verband vinden tussen de schade en goederentreinen. Jan van Noord van Tricht Trilvrij: 'Het mooie is: er komen zware treinen voorbij, maar nog veel meer sprinters en intercity's. In het onderzoek staat dan dat de doorsnee overlast naar beneden is gegaan. Terwijl we geen last hebben van een gemiddelde, maar van een paar heel zware treinen.'

Ze zijn ook nog eens te zwaar beladen, betoogt hij: bij acht op de tien treinen die overlast veroorzaken. Dat getal baseert hij op data die ProRail heeft verzameld, gecombineerd met eigen registraties van het dorp. 'Op de Betuwelijn mogen de treinen zwaarder worden beladen dan hier. Natuurlijk houden die vervoerders zich aan de limiet die daar geldt.'

Overbelading? Als je kijkt naar het totale treinverkeer, gebeurt dat maar bij 0,4 procent van de assen, zegt de Inspectie voor Leefomgeving en Transport. 'Trillingen ontstaan omdat de wielen van de trein niet helemaal rond zijn', zegt woordvoerder Lianne Sleutjes. 'En dat is de verantwoordelijkheid van de eigenaar van de goederentrein, niet van ProRail.'

'We worden van het kastje naar de muur gestuurd', zegt Jan van Noord, 'terwijl het duidelijk abnormaal is wat hier gebeurt.'

Op eigen kosten hebben de bewoners een extern bureau ingehuurd dat elk jaar de schade aan de huizen opneemt. Over twee jaar, wanneer een derde spoor bij Tricht wordt aangelegd, bouwt ProRail op twee plaatsen een plaat onder de rails. En, op kosten van de gemeente, een ondergrondse trillingswerende wand. Die maatregelen, onderstreept ProRail, zijn om de trillingen te verminderen. Niet om schade tegen te gaan, want dat de twee verband houden is 'niet aannemelijk'.

Ook elders last

Niet alleen Tricht heeft overlast van goederentreinen. Ook bewoners langs de IJssellijn en de Brabantroute, zoals in Velp, Rheden en Tongelre, klagen over schade door trillingen. Na geluidshinder en treinen die chemische stoffen vervoeren is het een nieuw hoofdstuk in spoorwegoverlast. De komende jaren neemt het goederenverkeer verder toe. Bij Tricht is de verwachting dat het aantal goederentreinen tot 2030 verdubbelt, tot maximaal 45 treinen per dag. Ook langs de IJssellijn en de Brabantroute rijden meer goederentreinen, zo lang er aan de Betuweroute wordt gewerkt.

Heeft u foto's van schade aan uw huis door voorbijrazende goederentreinen? Stuur ze, met een motivatie waarom u denkt of zeker denkt te weten dat het door trillingen door voorbijrijdende treinen komt naar internet@volkskrant.nl.

Ga met uw muis over plaatsnamen voor foto's van trillingschade

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.