VOORBESCHOUWING

Hoe betrouwbaar zijn verklaringen Syriëganger Bontinck?

Voorbeschouwing van het proces Sharia4Belgium

Jejoen Bontinck is kroongetuige én verdachte in het Belgische proces tegen 46 jihadisten. Hoe betrouwbaar is hij?

Beeld Sakir Khader

Is Sharia4Belgium een terroristische organisatie die tientallen jihadstrijders, Belgen en Nederlanders, voor Syrië ronselde? Over deze vraag buigt de rechtbank van Antwerpen zich vanaf vandaag.

In totaal staan 46 verdachten terecht, onder wie Fouad Belkacem (alias Abu Imran), de spirituele leider van de inmiddels opgeheven organisatie. Slechts acht verdachte jihadi's wonen de zaak zelf bij. De anderen strijden in Syrië en Irak of zijn inmiddels gesneuveld.

Een belangrijke rol in het megaproces speelt Jejoen Bontinck (19). Hij werd eind vorig jaar met veel publicitair vertoon uit Syrië teruggehaald door zijn vader, de Belgische ex-militair Dimitri Bontinck. Vader en zoon (moeder blijft op de achtergrond) verbleven korte tijd in Zierikzee, waarna Jejoen zich aangaf bij de Belgische autoriteiten. Hij zou nog wel moslim, maar niet meer radicaal zijn.

Fouad Belkacem. Beeld belga

Dubbelrol

In het proces speelt Jejoen Bontinck een dubbelrol: hij is zowel verdachte als kroongetuige. Hij heeft belastende verklaringen afgelegd over zijn voormalige 'broeders' ook over vermeende Nederlandse strijders, zo bleek eind augustus in de zaak tegen de Somalisch-Nederlandse terreurverdachte Mohamed Abdiuwahab A. (19). Deze ex-Syriëstrijder uit Delft was volgens het Openbaar Ministerie van plan een overval te plegen en met de buit de jihad te financieren.

Tegen de rechter in Dordrecht vertelde A., zoals vrijwel alle teruggekeerde Syriëgangers, alleen humanitaire hulp te hebben verleend in Syrië en niet te hebben gestreden. Ook Bontinck houdt tijdens zijn verhoren vol nooit aan de gewapende strijd te hebben deelgenomen, meldt de Belgische krant Het Laatste Nieuws zaterdag. De krant beschikt over het juridisch dossier-Bontinck.

De jonge Belg, met naar eigen zeggen schone handen, heeft volgens het Nederlandse OM de Delftenaar A. erbij gelapt. Hij heeft hem herkend van een foto en gemarkeerd als strijder voor Islamitische Staat (IS).

Maar hoe betrouwbaar is kroongetuige Bontinck?

Consistent in zijn verklaringen is Jejoen niet bepaald. In een eerste interview, met de Belgische krant Het Laatste Nieuws, vanuit zijn onderduikadres in Zierikzee vertelt hij niet te zijn geronseld door Sharia4Belgium, in zijn eentje naar Syrië te zijn gereisd, daar te hebben gewerkt 'als chauffeur van zieke mensen en voor het transport van medicijnen', en geen enkele Belgische strijder te hebben ontmoet.

Hij zou bij een checkpoint in handen zijn gevallen van de troepen van Assad en zijn opgesloten in een woning, waar hij werd gemarteld. Na zes weken kon hij op miraculeuze wijze (hij vertelt niet hoe) ontsnappen.

Na zijn tweede verhoor stelt Bontinck zijn verhaal bij. Hij is wel degelijk met Sharia4Belgium-leden naar Syrië gereisd. Heeft zich aangesloten bij de groep Maglis Shura, die zich medio 2013 affilieert met IS en heeft een militaire training ondergaan. Maar vechten wil hij niet. Daarom denken zijn 'broeders' dat hij een spion is. Ze zetten hem vast en dreigen hem te executeren.

James Foley

Wereldnieuws wordt Bontinck als in augustus naar buiten komt dat hij in de zomer van 2013 drie weken de cel deelde met de door IS onthoofde journalisten James Foley en John Cantlie. Die informatie is door vader Bontinck naar de media gelekt.

In dat tweede verhoor zegt Jejoen dat zijn 'broeders' hem vrijlieten toen hij beloofde ribaat (grensbewaking) te zullen doen. Hij kreeg een kalasjnikov en een handgranaat en ging wachtlopen voor IS in Duarina.

Diverse bronnen van de Volkskrant zetten vraagtekens bij deze verklaringen. Zou IS een spion dergelijke taken toevertrouwen? Vreemd is dat Bontincks 'broeders' in België en Nederland nog niet op de hoogte zijn van de beschuldiging van spionage als hij na zijn terugkeer door de Belgische politie wordt gearresteerd. Er is intensief contact tussen de strijders daar en de sympathisanten in Europa. Van zo'n ernstige aanklacht zouden Bontincks 'broeders' in Nederland en België op de hoogte moeten zijn geweest.

Maar op de Facebook-account Free Aseer roepen ze op tot steun aan 'de onschuldige vrome broeder Sayfullah' (de alias van Bontinck). Free Aseer voert ook actie voor andere islamitische gevangenen als Fouad Belkacem en voor de in augustus gearresteerde Haagse vermeende ronselaars Abou Moussa en Abou Suhayb.

Verrader

Als bekend wordt dat Jejoen belastende verklaringen heeft afgelegd in het grote jihadproces, draait de stemming om. Hij wordt gezien als een verrader. Op het nieuws van zijn delen van de cel met Foley en Cantlie, reageren zijn voormalige 'broeders' met een felle aanklacht tegen hem.

Onder de kop 'Het ware gelaat van Jejoen Bontinck' gaan ze op sociale media vol in de aanval. Jejoen liegt over de beschuldiging van spionage. Hij is in Syrië door de rebellen gevangengezet op 'verdenking van aanranding en aantasten van de eerbaarheid'. Hij heeft de gelegenheid gekregen berouw te tonen. Heeft dat gedaan en kreeg toen de taak van ribaat.

Het vrouwenjagen lijkt een patroon. Bronnen in Antwerpen rond Jejoens schoolleven vertellen dat hij een lastig ventje was, van de ene school naar de andere hopte (van Sint Lugardis en Sint Godelieve naar Instituut Sint Maria) en meer belangstelling had voor meisjes dan voor de lesstof.

Jejoen Bontinck. Beeld Bob van Mol

Gedesillusioneerd

Dat element komt ook terug in het interview met de Belgische spijtoptant Michael Delefortrie, die na vier weken gedesillusioneerd uit Syrië terugkeerde. Eind januari 2014 vertelt Delefortrie aan Het Nieuwsblad dat Jejoen was opgesloten in een schuurtje naast de villa waar de Belgische en Nederlandse Syriëstrijders verbleven. Delefortrie: 'Jejoen had volgens hen geprobeerd door handoplegging een duivelsuitdrijving te doen bij een vrouw. Maar dat bleek alleen maar een excuus om haar te betasten.'

Ook de Belgische IS-strijder Abu Ibrahiem, die Jejoen nog kent van zijn tijd in Antwerpen bij Sharia4Belgium, vertelt per Whatsapp dat Bontinck is betrapt bij het versieren van vrouwen, onder andere in vluchtelingenkampen. 'Hij vertelde over zichzelf dat hij een bekende artiest was in België, want hij was vroeger een soort danser. Hij heeft meegedaan met een van die programma's. Mohiem zoiets, als Michael Jackson.'

Twijfels over de verklaringen van Jejoen zijn er ook bij El Comandante, de strijder van het Vrije Syrische Leger die vader Bontinck in 2013 bijstond bij diens eerste vergeefse zoektocht naar zijn zoon. Dat Jejoen met Foley een cel heeft gedeeld, vindt El Comandante hoogst onwaarschijnlijk.

'Westerse gijzelaars zijn veel waard. Die worden goed beveiligd en weggestopt', zegt hij telefonisch vanaf de Turks-Syrische grens. 'Het zou best kunnen dat Jejoen Foley moest verzorgen of klusjes moest doen in de gevangenis. Wellicht kent hij hem daarvan.'

Het wordt een lastige klus voor de Belgische en Nederlandse rechters uit die wirwar van verklaringen de waarheid te filteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.