Hoe betrouwbaar is de begroting van Dijsselbloem?

Van de begroting die minister Jeroen Dijsselbloem vanmiddag presenteert, berust één kant, die van de belastinginkomsten, al jaren op nattevingerwerk. Wat de fiscus binnenkrijgt, blijft steeds miljarden achter bij de begroting. Hoe komt dat?

Minister Jeroen Dijsselbloem presenteert in de Tweede Kamer het koffertje met de miljoenennota aan de pers.Beeld anp

Miljarden belastinggeld gaan ze opbrengen, de bezuinigingsplannen van het kabinet. De versobering van het pensioensparen, het ontmoedigen van stamrecht-bv's, de verhoging van de assurantiebelasting, het beëindigen van de levensloopregeling - samen moeten ze de schatkist vullen tot die niet meer dicht kan. Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem voorspelt op de euro nauwkeurig hoeveel belastinggeld elk plannetje hem oplevert. Hij weet kennelijk precies wat hij doet?

Dat is niet waar. Wat een minister van Financiën uitgeeft en uit gaat geven, weet hij vrij exact: zelfs het ramen van uitkeringen en zorguitgaven - van oudsher te vinden onder de tegenvallers - lukt tegenwoordig vrij exact. Maar wat er binnenkomt is een kwestie van hopen en bidden, en van afwachten of er genoeg belastinginkomsten zijn om alle geplande uitgaven uit te betalen. Of er kortom iets van de begroting klopt - althans, aan de inkomstenkant.

Jojobeleid
Neem de pensioenen. Daar mag u vanaf 1 januari minder geld belastingvrij voor opzijleggen. Dus kunnen de pensioenpremies omlaag, zegt het kabinet, en dan kunnen de lonen omhoog. Mooi voor de schatkist, want aan loonbelasting komt daardoor meer binnen. En wel 1.452 miljard euro, zo begroot Dijsselbloem.

Alleen: het kabinet gáát niet over de pensioenpremies. De pensioenfondsbesturen wel, en die zijn huiverig om de premies te verlagen, omdat er nieuwe spelregels komen die hen mogelijk weer verplichten de premies te verhogen. De fondsen voelen niets voor zulk jojobeleid - en maken zo de begroting van Dijsselbloem boterzacht.

Voor elke parlementsverkiezing produceert een club van knappe topambtenaren en specialisten een advies voor de aanstaande minister van Financiën, over hoe het best te begroten. Deze Studiegroep Begrotingsruimte ziet, terugkijkend, jaar-in-jaar-uit de inkomsten tegenvallen. Dat kan niet alléén komen door de crisis, zeggen ze. Door grofweg twee oorzaken is inkomsten begroten zo enorm moeilijk: het onvoorspelbare gedrag van de belastingbetaler en het feit dat de belastingopbrengsten op een grote hoop worden gegooid.

Twee vrouwen met oranje kleding tonen een replica van het koffertje van de Miljoenennota op Prinsjesdag 2014.Beeld anp

Slag in de lucht
Wanneer weten we precies hoe groot die tegenvaller is? Nooit. Want gissen naar hoe dat geld anders zou zijn uitgegeven, en welke belasting dan zou zijn ontweken of betaald, dat blijft een slag in de lucht.

Al een paar crisisjaren zitten de ministers van Financiën er finaal naast met hun verwachte belastinginkomsten, met 2009 als dieptepunt. Toen kwam er bij de fiscus 22 miljard euro minder binnen dan gepland. In 2010 was de begroting te pessimistisch en viel de werkelijke opbrengst 3 miljard mee. Ook in 2012 en vorig jaar was het mis: er kwam bijna 12- en ruim 10 miljard minder binnen dan begroot.

In de jaren voor de crisis kwamen ook wel miljardentegenvallers voor. Die kon de minister vaak wegstrepen tegen meevallers. Dat kan sinds de crisis vrijwel niet meer. Nu zorgen de onvoorspelbare inkomstentegenvallers voor een tekort op de begroting en vergroting van de staatschuld.

Alleen als Dijsselbloem geen enkele nieuwe maatregel toestaat die effect heeft op de belastinginkomsten, komt hij niet meer voor onaangename verrassingen te staan. Of hij haalt twee varianten van zijn begroting uit zijn derdedinsdagkoffertje: eentje voor als het vriest en eentje voor als het dooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden