Reportage

Hoe bespreek je Turkse politiek in het klaslokaal?

Na de mislukte coup in Turkije zijn in Nederland overal de spanningen voelbaar, ook in de klas. Hoe pak je dat aan? Docente Bahar Karadavut gaat met haar leerlingen in debat.

Docente Bahar Karadavut en haar klas tijdens de les waarin de Turkse kwestie wordt besproken.Beeld Ton Koene

De armen van docente Bahar Karadavut (36) gaan theatraal de lucht in. 'Jongens. Ik kap ermee als het zo doorgaat.' Het constante geroezemoes dat al de hele les zacht brommend door het lokaal zoemt, is zojuist tot een gonzend hoogtepunt gekomen. Alle blikken zijn gericht op de hoek van de klas, waar de 15-jarige Britney blozend een hand door haar lange blonde haar haalt.

'Het is toch zo', herhaalt ze. 'Omdat hún erbij zijn, kunnen wij niet alles zeggen.' Ze knikt naar de andere kant van het klaslokaal, waar een groepje leerlingen van Turkse komaf bij elkaar zit. Haar buurvrouw valt haar bij in Rotterdamse tongval: 'Het is niet dat wij een harde mening hebben of zo, maar als we die wel hadden, konden we het niet zomaar zeggen.'

In lokaal 300 van de Schiedamse scholengemeenschap Spieringshoek is de sfeer verhit. Voor de derde keer sinds de zomervakantie gaat de les maatschappijleer over de nasleep van de couppoging in Turkije. Dat de gevolgen daarvan merkbaar zijn tot op het Nederlandse schoolplein is bekend. Een bezoek aan de les van havo 4 maakt duidelijk hoezeer de Turkse twisten ook binnen de muren van de school nagalmen.

Bij eerdere lessen over de mislukte staatsgreep heeft docente Karadavut de gebeurtenissen en begrippen als 'democratie' en 'rechtsstaat' besproken. Nu staat de les in het teken van drie stellingen, die Karadavut in groene hoofdletters op het bord zal schrijven.

Stelling 1: De Turkse stammenoorlog mag niet in Nederland worden uitgevochten

'Wie wil hier wat over zeggen?', vraagt Karadavut. 29 paar ogen staren haar glazig aan. De Schiedamse scholengemeenschap Spieringshoek is, in de woorden van Karadavut, 'een redelijk witte school'. Deze klas telt zes leerlingen van Turkse origine.

'Alperen, wat vind jij ervan?', vraagt ze aan een 16-jarige jongen met een vetkuif. Aan het begin van de les heeft hij verteld hoe hij tijdens zijn vakantie in Turkije de mislukte coup van dichtbij heeft meegemaakt. 'Het was echt een levenservaring', zegt hij. 'We gingen elke dag de straat op om de democratie te vieren.'

Karadavut: 'Vind je dat alle Gülen-scholen gesloten moeten worden?'

'Ja'

'Waarom?'

'Omdat ik zelf voor Erdogan ben, en hun (aanhangers van de Turkse prediker Gülen, red.) willen gewoon alles kapot hebben. Ze willen de macht pakken in Turkije.'

'Ik zie het probleem niet zo', reageert een meisje van achter uit de klas. 'Ik snap dat hele conflict niet. Hoezo zijn die Gülen-mensen terroristen? Ik denk dat veel Nederlandse mensen dat hebben.'

Scholen en leraren worstelen met het bespreekbaar maken van de Turkse problematiek. Karadavut merkt het aan collega's op andere scholen. 'Van sommige docenten maatschappijleer weet ik dat ze de couppoging niet aansnijden. Ze hebben veel Turkse leerlingen in de klas en zijn bang dat de boel escaleert.'

Na tien jaar voor de klas is Karadavut wel wat gewend. Ze behandelde al de aanslagen in Parijs en in Brussel. Die raakten de leerlingen ook. 'Maar dit thema gaat een deel van de kinderen persoonlijk aan, het is emotioneel beladen.'

De Turkse kwestie ligt gevoeliger dan andere, zegt ook Hay Janssen, docent aan de lerarenopleiding maatschappijleer van Fontys hogeschool. 'Het debat raakt een deel van de leerlingen direct in hun identiteit.' Het gevolg: meer en hevigere discussies. 'We hebben studenten in de klas die het beleid van Erdogan vurig verdedigen. Wij proberen ze te leren de situatie te analyseren en zo afstand te nemen van hun emoties.'

Voor Karadavut zijn de lessen extra ingewikkeld omdat ze zelf van Turkse komaf is. 'Ik ben bang dat leerlingen me daardoor bevooroordeeld vinden, terwijl ik met geen van beide kampen sympathiseer: niet met Erdogan en niet met Gülen.'

Nederlandse Turken betogen in juli bij de Erasmusbrug in Rotterdam tegen de mislukte staatsgreep in Turkije.Beeld anp

Stelling 2: Turkse Nederlanders die zich meer bezighouden met 'Turkse zaken' moeten terug naar Turkije

Een jongen in een rode polo steekt zijn vinger op. 'Dan zou half Nederland dus weg moeten.' De jongen, zijn donkerblonde haren in een strakke zijscheiding gekamd, houdt zich naar eigen zeggen veel bezig met de Verenigde Staten. 'Moet ik dan ook naar Amerika? Dat lijkt me te extreem.'

Achter in de klas neemt Britney het woord. 'Hoe kunnen we hier nou echt over discussiëren? Ik ben het niet eens met de stelling, maar als dat wel zo was, zou ik het niet zeggen met hén erbij.'

Opeens begint iedereen door elkaar te praten. 'Jongens', probeert Karadavut. 'Stilte. Naar elkaar blijven luisteren.' Als het geroezemoes enigszins bedaard is: 'Dit is wel een belangrijk punt. Juist bij maatschappijleer moet het mogelijk zijn om je mening te uiten.'

Karadavut maakt zich zorgen over de verdeeldheid in de klas, zegt ze tijdens een tussenuur. Ze fronst haar wenkbrauwen, plukt aan een van haar geblondeerde pijpenkrullen. 'Ik wil het wij-zij-denken zo veel mogelijk voorkomen. Zowel bij de Turkse leerlingen onderling, als tussen de Turkse en Nederlandse leerlingen.'

In haar eigen omgeving merkt ze wat de impact van de mislukte coup kan zijn op Turkse gezinnen. 'Ik krijg ook de Whatsappjes met oproepen om Gülen-aanhangers aan te geven bij de kliklijn. Ik word ook gewaarschuwd om bepaalde winkels te mijden omdat de eigenaren Gülen-aanhanger zouden zijn.'

De docent ziet vrienden en kennissen snel veranderen. 'Mensen die dicht bij me staan en zich nooit interesseerden voor politiek zijn sinds hun vakantie in Turkije ineens helemaal verliefd op Erdogan.'

Het is beangstigend om te zien hoe de blik van sommige Turkse Nederlanders steeds vaster op Turkije gefixeerd raakt, zegt ze. 'Het gevaar is dat Turkse kinderen zich op deze manier nooit helemaal thuis gaan voelen in Nederland.'

Haar eigen puberzoon wilde na de mislukte staatsgreep met zijn vrienden naar het Turkse consulaat om steun te betuigen aan de president. 'Terwijl hij de dag ervoor nog nauwelijks wist wat een coup was.'

Tijdens de les vertelt een leerling dat ze na de mislukte aanslag met haar ouders naar de Rotterdam is gereden om mee te lopen in de demonstratie van Erdogan-aanhangers.

'Waarom gingen jullie daarheen?', vraag Karadavut.

'Omdat ik dat heel graag wou.'

'Waarom wilde je er graag bij zijn?'

'Kweenie', zegt het meisje.

Stelling 3: Na de mislukte coup mag Erdogan er alles aan doen om de veiligheid in Turkije te waarborgen

'Er bestaat een heel simpele regel', de jongen in de rode polo heeft opnieuw het woord genomen. 'In liefde en oorlog mag alles.'

Hij kijkt grijnzend om zich heen en oogst zijn succes: de klas lacht.

Karadavut: 'Dus je zegt eigenlijk: Erdogan heeft nu de vrije hand?'

'Hij laat zich waarschijnlijk een beetje gaan', zegt de jongen. 'Maar het gaat om de veiligheid.'

Er wordt instemmend geknikt.

'Dus het opsluiten van journalisten, het ontslaan van ambtenaren, dat is allemaal oké?'

'Ik denk dat het goed is om effe opnieuw te beginnen.'

Achter in de klas steekt de 16-jarige Aygun haar hand op. Ze was deze zomer ook met haar familie in Turkije, in de periode na de mislukte coup.

'Er moeten wel grenzen zijn', zegt ze zacht. 'Er moet eerst goed gekeken worden of iemand wel echt een bedreiging is, denk ik. Ze kunnen niet zomaar mensen gaan opsluiten.'

Ze heeft haar zin nog niet afgemaakt of de bel gaat. De les is afgelopen en daarmee de discussie in lokaal 300. Zo sloom als de leerlingen de les aan het begin van het uur binnensjokten, zo snel weten ze nu de uitgang te vinden.

Karadavut wappert zichzelf koelte toe. 'Zo druk als vandaag zijn ze niet vaak.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden