REPORTAGE

Hoe Bert Koenders volstrekt geruisloos Frans Timmermans opvolgt

Zoals een ervaren voetballer zelfverzekerd het veld opsprint, is Bert Koenders weer de Haagse politieke arena ingestapt.

Natalie Righton
Ministers Koenders en minister Hennis van Defensie in de Tweede Kamer. Beeld anp
Ministers Koenders en minister Hennis van Defensie in de Tweede Kamer.Beeld anp

Halverwege een kabinetsperiode aantreden als minister is als een spelerswissel bij een voetbalwedstrijd. Het kan het team uit evenwicht brengen. Bert Koenders zit nu drie weken als minister van Buitenlandse Zaken op de stoel van Frans Timmermans en vriend en vijand beamen: het gaat bijzonder soepel.

Tekenend voor de goede sfeer in het team: woensdag om drie uur 's nachts staat Koenders uitgelaten te praten met een groep diplomaten in de Tweede Kamer. Ze schudden uitbundig handen. Koenders is net zonder kleerscheuren zijn eerste grote begrotingsdebat doorgekomen. Diplomaten twitteren: 'Topprestatie! Goed gewerkt!'.

'Een geduchte tegenstander'

Koenders' negenjarige ervaring als Kamerlid, zijn eerdere ministerschap van Ontwikkelingssamenwerking, zijn werk als VN-chef in Mali: het was de perfecte voorbereiding. Zoals een ervaren voetbalspeler zelfverzekerd het veld opsprint, zo is Koenders weer de Haagse politieke arena ingestapt, vertellen ingewijden. De wereld om hem heen mag dan veranderd zijn, met meer brandhaarden dan ooit, de eerste indruk die hij geeft is standvastig en capabel.

Zelfs de oppositie moet tandenknarsend toegeven: het gaat best goed. 'Een geduchte tegenstander', zegt SP-Kamerlid Harry van Bommel. 'Het debat met hem was aangenaam. Hij heeft veel kennis, kon het goed aan.' GroenLinksleider Bram van Ojik: 'Hij is een geboren minister van Buitenlandse Zaken. Ik twijfel niet aan zijn ervaring, inzet en engagement.'

Koenders' achilleshiel is zijn liefde voor de Palestijnen, werd voorafgaand aan het debat gefluisterd. Als Kamerlid ging hij graag de confrontatie aan met Israëlsympathisanten, die hij beschuldigde van het 'collectief straffen' van de Palestijnen in Gaza. Zijn nieuwe baan vergt een gematigdere toon. Kan hij dat?

Koenders in de Nederlandse ambassade in Kiev... Beeld anp
Koenders in de Nederlandse ambassade in Kiev...Beeld anp

Balanceren

Zodra Koenders het vredesproces in het Midden-Oosten woensdagnacht ter sprake brengt, staat Van Bommel al bij de interruptiemicrofoon. 'Mag ik eerst even mijn zin afmaken?', vraagt Koenders rustig. 'We kunnen ons niet veroorloven partij te kiezen. We zijn niet voor of tegen Israël. Niet voor of tegen Palestijnen', zegt Koenders vervolgens, alsof hij het al jaren vindt. Meer sancties tegen Israël? Gaat voorlopig niet gebeuren. Erkenning van de Palestijnse Staat? Ook nog niet.

VVD-kamerlid Han ten Broeke hangt tevreden achterover in zijn Kamerstoel. Dit gaat helemaal goed, hoor je hem bijna denken. Het opvallende is: PvdA-Kamerlid Michiel Servaes heeft eenzelfde houding. Als een acrobaat balanceert Koenders keurig tussen het Midden-Oostenbeleid van VVD en PvdA: beide buitenlandwoordvoerders kijken tevreden. De VVD is blij omdat in hun ogen niets verandert, de PvdA is blij omdat Koenders 'een belangrijke stap voorwaarts zet' door het erkennen van de Palestijnse Staat al mogelijk te maken tijdens de vredesonderhandelingen en het niet louter te zien als eindpunt van de vredesgesprekken.

Is er een verschil tussen Koenders en Timmermans? Inhoudelijk niet veel, qua karakter wel. 'Hij is opener', wordt gezegd. 'In een debat staat hij open voor suggesties', zegt D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma. CDA-Kamerlid Raymond Knops: 'Hij legt zijn mening neer, maar luistert ook naar de Kamer.'

...en met zijn Japanse ambtsgenoot in Tokyo. Beeld afp
...en met zijn Japanse ambtsgenoot in Tokyo.Beeld afp

Ego

Zijn vermeende ijdelheid en grote ego - vermeld in sommige media - blijken alleszins mee te vallen, meldt Louis Bontes (ex-PVV): 'Ik dacht van tevoren, daar komt weer zo'n ijdele kwast of arrogant mannetje. Maar dat is honderd procent meegevallen. Koenders komt tijdens de lunch gewoon even bij je staan om te vragen hoe het gaat.'

Is er dan niets mis met Koenders? Jawel. 'Zo iemand als Poetin is een übermacho, daar moet je hard tegen zijn. Maar Koenders is daarvoor te diplomatiek, denk ik', zegt Bontes. De verwachtingen voor de toekomst zijn hoog gespannen: met zowel een vuist als uitgestoken hand afstappen op Russen, Israeliërs en vele anderen. Van Ojik: 'Hij zal zijn nek af en toe flink moeten uitsteken.' CDA'er Knops: 'Koenders stelt dat de wereld onveiliger is geworden. Dan moet het kabinet ook middelen vrijmaken om daar wat aan te doen. Anders verliest hij zijn geloofwaardigheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden