Hoe bang moet je zijn voor big data?

Big data zijn niet altijd een zegen, maar hoeven ook geen vloek te zijn, analyseert

Het was natuurlijk een tikje naïef, de knuppel die ING-directeur Hans Hagenaars deze week in het hoenderhok gooide. Hij wilde een discussie beginnen, maar had overduidelijk de tekenen van de tijd niet goed gelezen. De schat aan betalingsgegevens van ING-klanten gebruiken om adverteerders te trekken? Privacyschending! Het proefballonnetje belandde in een storm van kritiek, die donderdag op RTL Z verder werd aangewakkerd door de opperbaas van de Nederlandse banken, DNB-directeur Klaas Knot zelf: 'Is dit nou het verdienmodel dat banken moeten nastreven?'


Vandaag doet Willem Mestrom, data-expert van verzekeringssite Independer, in de Volkskrant ook een poging tot discussie. Hij zou graag de medische gegevens van zo veel mogelijk klanten willen hebben, om op grond daarvan te voorspellen of zij een verhoogd risico lopen op bepaalde ziekten. Mestrom, geen arts maar wiskundige, kan zich niet voorstellen dat daar niets uit zou komen.


Mestrom kan gerust zijn: discussie gegarandeerd.


Het zijn twee manifestaties van een hype die nu ongeveer een jaar aan de gang is: die van de big data. Elke zichzelf respecterende manager heeft de bestseller van Viktor Mayer-Schönberger en Kenneth Cuckier stukgelezen op zijn nachtkastje liggen: De Big Data Revolutie - Hoe de data-explosie al onze vragen gaat beantwoorden. Sinds de publicatie vorig jaar worden er symposia georganiseerd, worden er cursussen gegeven en rijden consultants het land door met één grote boodschap: gebruik toch die goudmijn aan gegevens die in uw bedrijf, op internet en elders, voor het oprapen liggen.


Correleer, combineer, analyseer en concludeer: de kennis is overal. Data zijn de nieuwe olie.


Parallel aan de heilsleer ontrolde zich het afgelopen jaar ook een schrikbeeld. Spionagediensten als NSA en internetbedrijven als Google, Facebook, Twitter (met in hun kielzog talloze kleine app-bouwers) verzamelen alles, en doen daarmee dingen die we niet meer kunnen controleren, in het belang van het land of van het grote geld. Big data werden synoniem met privacyverlies.


Die twee uitersten vormen maar een deel van de werkelijkheid. Big data zijn niet altijd een zegen, maar hoeven ook geen vloek te zijn. Je kunt er het weer mee voorspellen, fraude mee opsporen, verkeersstromen mee kanaliseren, fabrieken mee verbeteren.


De toepassing in de gezondheidszorg is al helemaal geen gek idee. Big data (vroeger heette dat gewoon statistiek) werden al in 1854 gebruikt door de arts John Snow, die op het idee kwam om in kaart te brengen waar de slachtoffers woonden van de cholera-epidemie die Londen had getroffen. Hij kwam erachter dat ze allemaal in de buurt van één bepaalde waterpomp woonden. Snow ontdekte zo het verband tussen vuil water en cholera, en legde daarmee de basis voor de hygiënedoctrine die de gemiddelde levensduur met tientallen jaren zou verlengen.


Mestrom staat in die traditie. Hij is niet de enige: dit jaar wil IBM zijn supercomputer Watson, winnaar van schaakwedstrijden en het quiz-programma Jeopardy, gaan inzetten om huisartsen te helpen bij het diagnosticeren van ziekten. Watson kijkt naar de patiënt, zijn symptomen en vergelijkt die vervolgens met informatie uit alle medische databases die beschikbaar zijn. Dit onder het motto: miljoenen weten meer dan één. De arts blijft wel de eindverantwoordelijke.


Natuurlijk blijft de privacy een groot punt. Vooral als gegevens worden gebruikt door partijen waarvoor ze nooit waren bedoeld, rijzen er problemen. Ook kunnen in big data patronen worden gevonden die eigenlijk alleen maar ruis zijn.


En als big data worden gebruikt om voorspellingen te doen waarop mensen worden beoordeeld (een hogere verzekeringspremie), leidt dat tot een onrechtvaardiger maatschappij.


Maar big data kunnen van pas komen. Tussen Snow en Snowden, de grote klokkenluider, zit een grijs gebied dat hoe dan ook moet worden verkend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden