Hoe Australië zijn vluchtelingen verwaarloost

Asielzoekers die worden aangerand, zichzelf in brand steken of anderszins verminken. Het is een naargeestig beeld dat opdoemt uit de uitgelekte verslagen van misstanden in een detentiecentrum op het eiland Nauru in de Stille Oceaan, waar Australië honderden bootvluchtelingen heeft ondergebracht. Zolang niets erop wijst dat het strenge Australische immigratiebeleid zal veranderen lijkt de situatie van de gedetineerden op Nauru uitzichtloos.

Het eiland Nauru.

Dagblad The Guardian publiceerde deze week documenten waarin over een periode van twee jaar ruim tweeduizend gevallen van onder meer seksueel misbruik en mishandeling worden gemeld. In meer dan de helft van de gevallen gaat het om kinderen. De Australische minister Peter Dutton van Immigratie toonde zich niet onder de indruk. Integendeel: hij beschuldigde asielzoekers ervan valse getuigenissen af te leggen om Australië binnen te kunnen komen.

'Ik ben op de hoogte gebracht van sommige incidenten, valse beschuldigingen van aanranding. Mensen hebben mensensmokkelaars betaald en willen naar ons land komen', zei Dutton. 'Sommigen zijn zelfs zover gegaan dat ze zichzelf hebben verwond om Australië te bereiken.' Volgens de minister zijn het asieladvocaten die de vluchtelingen tot deze handelingen aanzetten.

De oppositionele Laborpartij reageerde voorzichtig op de harde woorden van Dutton. De sociaaldemocraten herhaalden hun voornemen om een wetsvoorstel in te dienen dat werknemers in detentiekampen verplicht gevallen van kindermisbruik te melden. De Groenen waren scherper. 'Weerzinwekkend', zei senator Sarah-Hanson-Young over de opmerkingen van de minister. Een hulpverlener in het kamp op Nauru noemde het 'beledigend' om te stellen dat vluchtelingen liegen over misstanden.

Het ligt niet voor de hand dat de documenten die The Guardian publiceerde voornamelijk valse beschuldigingen bevatten, zegt jurist Patrick van Berlo, die onderzoek doet naar het Australische immigratiebeleid. Van Berlo, als promovendus verbonden aan het Instituut voor Strafrecht en Criminologie van de Universiteit Leiden, wijst erop dat de gepubliceerde verslagen afkomstig zijn van medewerkers in de kampen en bestemd voor intern gebruik. 'Het zijn voor een deel eigen waarnemingen. De verslagen waren niet bedoeld om uit te laten lekken.'

Het is niet voor het eerst dat melding wordt gemaakt van wantoestanden in de detentiekampen op het eilandstaatje Nauru en op het eiland Manus, dat deel uitmaakt van Papua Nieuw-Guinea. 'Tropische hellegaten', zijn ze genoemd door de Australische organisatie Doctors for Refugees. Journalisten worden niet toegelaten. In het kamp op Nauru verblijven volgens de laatste cijfers 450 vluchtelingen, op Manus 850.

Wie verantwoordelijk is voor de omstandigheden in de kampen is niet erg duidelijk, zegt Van Berlo. Er zijn drie partijen betrokken: de Australische overheid die bootvluchtelingen deporteert en de kampen betaalt, de autoriteiten op Nauru en in Papua Nieuw-Guinea die de asielverzoeken in behandeling nemen, en de werknemers in de kampen die meestal in dienst zijn van particuliere bedrijven. Van Berlo: 'Als er misstanden worden gerapporteerd wijzen zij naar elkaar.'

Het deporteren van bootvluchtelingen die het land vaak via Indonesië proberen te bereiken, gebeurt al enkele jaren. Het is een aanpak die door internationale en Australische mensenrechtenorganisaties fel wordt bekritiseerd. Desondanks heeft de conservatieve regering meer dan eens onderstreept niet van plan te zijn het strenge immigratiebeleid, dat kan rekenen op ruime steun in het parlement, te wijzigen. Volgens de regering is de harde hand nodig om te voorkomen dat asielzoekers, die vaak in gammele bootjes de zee op gaan, verdrinken. 'No way you will make Australia home', luidt de waarschuwende slogan.

Beeld de Volkskrant

De asielzoekers op Nauru en Manus hoeven er niet op te rekenen dat ze ooit tot Australië worden toegelaten. Hun opties zijn beperkt, aldus Van Berlo. Ze kunnen vrijwillig terug naar eigen land, maar niet elk thuisland is veilig. De meeste gedetineerden zijn afkomstig uit Iran, Sri Lanka, Pakistan, Bangladesh, Afghanistan en Irak.

Als ze de vluchtelingenstatus krijgen kunnen ze worden toegelaten tot Nauru, Papua Nieuw-Guinea of een ander land dat meewerkt, zoals Cambodja. Van die laatste mogelijkheid wordt nauwelijks gebruik gemaakt. Gedetineerden mogen niet naar een land worden gestuurd waar hun leven in gevaar is of waar ze het risico lopen te worden vervolgd. Van Berlo: 'Velen zitten vast: ze kunnen niet terug naar eigen land, zijn langdurig in afwachting van hun asielaanvraag en blijven dus in detentie.'

De onthullingen over Nauru hebben 'een systeem blootgelegd van routinematig disfunctioneren en wreedheid', zegt onderzoeker Anna Neistat van Amnesty International. 'Toen Amnesty en Human Rights Watch tegen alle verwachting in werden toegelaten op Nauru zagen we de verschrikkelijke misstanden met eigen ogen. De Australische regering heeft herhaaldelijk ontkend dat er sprake is van dit soort misstanden. Ze heeft gelogen.'

Incidenten

Enkele van de 2000 incidenten die zich tussen mei 2013 en oktober 2015 zijn gerapporteerd op Nauru, zoals gemeld door The Guardian.

Pas nadat een vader drie keer had gedreigd zijn kinderen te vermoorden en zelfmoord te plegen, werden de kinderen bij de man weggehaald. Hij zei dat hij hen wilde doden omdat hij vond dat hij als vader faalde. Hij dreigde een langdurig zieke dochter met kokend water te overgieten als zij niet zou worden opgenomen door de gezondheidsdienst van het detentiekamp.

In 2014 en 2015 werden ten minste 60 incidenten gemeld rond een meisje van onder de zes jaar. Ze werd gepest door andere kinderen en mishandeld door haar vader. Personeel zag dat een ouder kind haar herhaaldelijk seksueel benaderde. Het kind heeft twee keer geprobeerd zichzelf te verminken.

Een bewaker begon te lachen toen hij zag dat een meisje haar lippen had dichtgenaaid.

Getraumatiseerde kinderen vertonen soms abnormaal gedrag. In juli 2014 kleedde een meisje van onder de tien jaar zich uit voor een groep volwassenen. Die vroeg ze hun vingers in haar vagina te steken.

In het najaar van 2014 verminkten tientallen gedetineerden zichzelf. Er waren protesten en er hing een crisissfeer. Sommigen waarschuwden voor een massale zelfmoordpoging.

Een gedetineerde slikte wasmiddel nadat hij had gezegd dat hij vergif zou willen om zichzelf van het leven te beroven.

Een vrouw kerfde de naam van haar man, die zich in Australië bevond, in haar borst. Zes dagen later probeerde ze zelfmoord te plegen. Dat mislukte.

Een leerkracht meldde dat een meisje van een mannelijke bewaker toestemming had gekregen om wat langer te douchen als zij hem seksuele gunsten zou verlenen. Of dit ook daadwerkelijk is gebeurd, heeft het meisje niet gezegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden