Nieuws

Hoe Ahold Delhaize zijn marktmacht inzet tegen de concurrentie

null Beeld Arno Bosma
Beeld Arno Bosma

Retailreus Ahold Delhaize, eigenaar van Albert Heijn, zet zijn marktmacht in om concurrenten en zelfs zakenpartners van concurrenten onder druk te zetten. Daarbij gaat het bedrijf soms uitzonderlijk ver, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Dit terwijl in de supermarktbranche de euro’s binnenrollen, dankzij de coronacrisis.

Staan de kruidenpotjes van Euroma volgend jaar nog in de schappen van Albert Heijn? Het is plotseling onzeker voor het bedrijf uit Zwolle, met vijfhonderd medewerkers een voorname Europese specerijenproducent. De top van Ahold Delhaize, eigenaar van Albert Heijn, dreigt Euroma eruit te gooien. Zo oefent de multinational uit Zaandam druk uit op het moederbedrijf van Euroma, omdat dit bedrijf betrokken is bij een conflict met de concurrentie.

Het is een van manieren waarop Ahold Delhaize alles op alles zet om in Nederland de grootste te blijven. Daarbij gaat het bedrijf soms uitzonderlijk ver, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Het gebeurt in een jaar waarin door de coronacrisis juist de supermarktbranche buitengewoon goed draait, terwijl een groot deel van de detailhandel worstelt om te overleven.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Volgens een groeiend aantal critici stelt het machtige Ahold Delhaize, veruit de grootste retailer van Nederland, zich te hard op. Tegenover concurrenten, andere spelers in de detailhandel, en leveranciers. Het afgelopen coronajaar kreeg Ahold Delhaize het met de een na de ander aan de stok: met directe concurrenten zoals Jumbo, en met bedrijven buiten de supermarktbranche, zoals Hema en Blokker.

De vraag dringt zich op: hoort dit er nu eenmaal bij, in de top van de fel competitieve retailsector, of gaat Ahold Delhaize over de randen van het toelaatbare heen?

null Beeld

Zinspelen

Euroma, de Zwolse kruidenmaker, dreigt slachtoffer te worden van een strijd die zich ver boven zijn hoofd afspeelt. Euroma is eigendom van investeringsmaatschappij Parcom. Dat bedrijf gebruikt kapitaal van onder meer vermogende ondernemersfamilies en pensioenfondsen om andere bedrijven geheel of gedeeltelijk op te kopen. De bedoeling is om die bedrijven beter te laten renderen en later met winst weer van de hand te doen.

Onlangs maakte Parcom een klapper: het fonds kocht 50 procent van Hema, dat na een jarenlange worsteling te koop stond. Parcom heeft ook belangen in zeker zeventien andere bedrijven, van superjachtenbouwer Royal Huisman tot onlinecursus-bedrijf Goodhabitz. Twee van die bedrijven leveren aan de supermarktbranche, waaronder aan Albert Heijn. Behalve Euroma is dat ook Group of Butchers, moederbedrijf van een aantal vleesmerken.

Parcom kocht de ene helft van Hema, maar de ándere helft kwam in handen van de familie Van Eerd. Die familie is oprichter en eigenaar van supermarktketen Jumbo. Dat bedrijf is met afstand de grootste concurrent van Albert Heijn. En wie trokken de nieuwe eigenaren van Hema aan om het bedrijf te gaan leiden? Een hoge medewerker van Ahold Delhaize: Etos-directeur Saskia Egas Reparaz.

Toen besloot Ahold Delhaize in te grijpen.

Meerdere bronnen met directe kennis van de gang van zaken melden dat Parcom vanuit de Ahold Delhaize-top te verstaan is gegeven dat het aantrekken van Egas Reparaz weleens consequenties zou kunnen hebben voor Parcom-deelnemingen die nu nog aan Albert Heijn leveren, zoals Euroma. Volgens betrokkenen bij het consortium rond Hema heeft een hoge bestuurder van Ahold Delhaize de waarschuwing aan Parcom persoonlijk overgebracht. Parcom zelf wil vragen van de Volkskrant niet beantwoorden.

‘Zo’n waarschuwing komt niet per aangetekende brief met een bedreiging erin’, zegt een bron uit kringen rond Hema. ‘Wat Ahold Delhaize doet, is zinspelen op gevolgen. Het zijn opmerkingen als: ‘Parcom moet er rekening mee houden dat, het zou zonde zijn als.’ Op die toon is het gegaan, tijdens meerdere gesprekken over meerdere dagen na de benoeming van Egas Reparaz, direct vanuit de top van Ahold Delhaize.’

Gevraagd naar een reactie ontkent Ahold Delhaize dat deze boodschap is overgebracht. ‘Dit is onjuist, er is geen sprake van.’

null Beeld

Solidariteit

De afgelopen maanden lag Ahold Delhaize vaker onder vuur. In januari viel Hema-directeur Tjeerd Jegen de directie van Ahold Delhaize en Albert Heijn persoonlijk aan op netwerksite LinkedIn. De lockdown was net afgekondigd, en niet-essentiële winkels zoals Hema moesten dicht. Plots kreeg Jegen de AH-bonusfolder voor de week van 4 tot en met 10 januari onder ogen: Walra badmatten en handdoeken, 1+1 gratis.

‘Dit is blijkbaar retail-solidariteit midden in een lockdown waarbij niet-essentiële winkels gesloten worden en de supermarkten niet-essentiële non-foodproducten in de ramsj gooien’, schreef Jegen op LinkedIn. Hij sprak daarbij de top van Albert Heijn en Ahold Delhaize persoonlijk aan. ‘Dank voor jullie steun: Marit van Egmond, Wouter Kolk, Frans Muller!’ (Respectievelijk de Albert Heijn-directeur, de directeur van Ahold Delhaize Europa, en de hoogste baas van Ahold Delhaize.) Volgens Albert Heijn waren de folders voor de bonusactie al besteld voordat de lockdown werd afgekondigd.

Een maand later deed Blokker-eigenaar Michiel Witteveen ook een duit in het zakje, in vakblad Distrifood, en klaagde dat Ahold Delhaize zich als huurbaas hard opstelt tegenover het worstelende Blokker. ‘Wij huren twintig panden van Ahold Delhaize, en Ahold Delhaize wil ons geen huurkorting geven (veel bedrijven in moeilijkheden door de coronacrisis vragen een tijdelijke korting op de huursom aan vastgoedeigenaren, red.). Ik vind dat op z’n zachtst gezegd erg slecht, Ahold laat zich hier nu niet van zijn beste kant zien.’ In overleg met de eigenaar van Blokker is inmiddels een oplossing gevonden, stelt Albert Heijn, eigenaar van de panden.

Nog voordat februari voorbij was, verscheen in Het Financieele Dagblad een artikel over nieuwe ‘niet-onderhandelbare’ voorwaarden die Albert Heijn heeft opgelegd aan een deel van zijn leveranciers. Daarin sluit Albert Heijn ‘epidemieën en pandemieën’ expliciet uit als overmacht bij vertraagde leveringen, en acht een leverancier in gebreke als die 98 procent of minder van een afgesproken order levert. Albert Heijn kan dan 80 procent van de orderwaarde incasseren.

‘Kennelijk heeft Albert Heijn besloten dat hier juridisch gezien nog een gaatje gedicht kon worden’, zegt een bron in de levensmiddelenindustrie, die anoniem wil blijven om zijn relatie met de retailsector te beschermen. ‘Dat is op zich niet gek; aan het begin van de crisis heeft Albert Heijn een paar keer met lege schappen gezeten doordat leveranciers het niet konden bijbenen, en nu kijkt het bedrijf hoe het de risico’s daarop kan beperken.

‘Maar je kunt je afvragen of dat moet leiden tot een beleid waarbij alle risico’s op leveranciers worden afgewend. Je zou ook iets solidairder in de wedstrijd kunnen zitten: Albert Heijn boert goed tijdens de coronacrisis. Ook Bol.com (eigendom van Ahold Delhaize, red.) doet het uitstekend. Maar Ahold Delhaize trekt de teugels maximaal aan. Zaandam geeft geen krimp.’

Dat zegt ook retaildeskundige Rupert Parker Brady. ‘Ahold Delhaize is spijkerhard, maar dat zijn andere partijen in de branche – bijvoorbeeld supermarktketen Jumbo – ook. Alleen: als marktleider in Nederland kan Ahold Delhaize de druk nog een tandje verder opvoeren dan anderen. Daarbij zoekt het de grenzen op.’

null Beeld

Extra bonus

Albert Heijn wijst er in een reactie op dat het bedrijf een cruciale functie heeft in de voedselzekerheid voor Nederlanders, ook in tijden van crisis, en bovendien voorwaarden in samenspraak met leveranciers opstelt. ‘Albert Heijn heeft het afgelopen jaar geen enkele boete opgelegd aan leveranciers die als gevolg van corona niet aan de leveringsafspraken konden voldoen’, aldus de supermarkt. ‘Zolang de pandemie voortduurt, zullen we dat ook niet doen.’

Een van de partijen die met de nieuwe voorwaarden te maken heeft gekregen, een grote leverancier, weerspreekt dat de coronaclausule in overleg tot stand is gekomen. De 98 procent leveringsverplichting staat volgens hem gewoon in de nieuwe voorwaarden per 2021.

Dit is het punt van wrevel bij critici van Ahold Delhaize, zoals de Hema- en Blokker-bazen, en de reden dat zij de Zaanse multinational beschuldigen van een gebrek aan solidariteit: het is een tijd van veel verliezers, maar de coronacrisis kent ook grote winnaars. Zoals de supermarktbranche; nu mensen niet uit eten en nauwelijks op vakantie gaan, gooien ze hun karretjes in de supermarkt extra vol. Albert Heijn, net als overigens andere supermarkten, loopt binnen.

Muller zelf ontving over 2020 een forse extra bonus als dank voor de omzetgroei van Ahold Delhaize. Daarmee kwam zijn totale inkomen op zes miljoen euro, anderhalf miljoen euro meer dan in 2019.

Non-actief

Het conflict met Jumbo / Hema culmineerde eind januari in de slag om Egas Reparaz, de vrouw die dacht dat ze in de lente al aan het roer van Hema zou staan. Niets bleek minder waar.

Toen Etos-directeur Saskia Egas Reparaz op vrijdag 22 januari het gesprek met haar directe leidinggevende – Wouter Kolk, directeur Europa en Indonesië van Ahold Delhaize – uitkwam, leek er nog geen vuiltje aan de lucht. Kolk, de tweede man binnen het bedrijf, vatte Egas Reparaz’ beslissing om na 22 jaar de schoot van Ahold Delhaize te verlaten goed op. Jammer, maar veel succes.

Die reactie viel reuze mee, zeker gezien het feit dat Egas Reparaz overstapt naar een partij gelieerd aan de concurrentie: ze begint als ceo van Hema, sinds kort deels in handen van de eigenaren van supermarktketen Jumbo. Egas Reparaz spreekt die vrijdag af met Kolk dat ze de week erop kijken hoe ze de overgang contractueel precies vormgeven.

Maar op maandag gaat bij Egas Reparaz thuis in Amsterdam de telefoon. De stemming bij ‘de top’ van Ahold Delhaize is tijdens het weekend volledig omgeslagen, wordt haar duidelijk gemaakt. De top heeft besloten in te grijpen. Op dinsdag, een volgende boodschap: ‘Sorry Saskia, maar je wordt per direct op non-actief gesteld.’ Ze moet nog diezelfde week haar telefoon en laptop inleveren.

De top, vermoeden bronnen met kennis van de gesprekken, dat kan alleen Frans Muller zijn, de hoogste baas van Ahold Delhaize. Aan de telefoon is onder anderen Wouter Kolk, dezelfde man die Egas Reparaz een paar dagen eerder nog succes wenste met de overstap.

Een bron met kennis van de overwegingen bij Ahold Delhaize geeft een andere lezing van de gebeurtenissen dat weekend. ‘Op zaterdag kwam een bericht van Hema-eigenaar Parcom met de mededeling: de media weten dat Hema een nieuwe ceo krijgt en weten mogelijk ook dat het om Egas Reparaz gaat, dus wij gaan die benoeming dinsdag al publiek bekendmaken,’ aldus deze bron. ‘Daardoor kwam er bij Ahold Delhaize druk op de ketel te staan; ze moesten snel handelen. Kolk was daarvoor verantwoordelijk, niet Muller.’

Ahold Delhaize besluit op dat moment om Egas Reparaz, die zelf geen vragen van de Volkskrant wil beantwoorden, strikt te houden aan het concurrentiebeding in haar arbeidscontract. Daarin staat dat zij na vertrek bij Ahold Delhaize zes maanden lang niet bij een concurrent aan de slag mag. ‘Zo’n concurrentiebeding is heel gebruikelijk voor bepaalde functies’, zegt Ahold Delhaize begin februari.

Bij haar nieuwe werkgever denkt men daar anders over. ‘Etos verkoopt cosmetica en verzorgingsproducten, maar dat is bij Hema hooguit tien procent van het assortiment ’, zegt de bron nabij Hema. ‘Dus hoezo concurrentie? Volgens die redenering kan de ceo van een fietswinkelketen ook niet naar Hema overstappen, want Hema verkoopt fietspompen. Bovendien zijn alle Hema-winkels nu gesloten. Het is rancune; bij Ahold Delhaize zijn ze gewend te regeren over de markt. En nu gaan er ineens mensen bij ze weg, in plaats van andersom.’

Shortlist

Ahold Delhaize’s acties zijn moeilijk los te zien van het feit dat Hema deels in handen is van de eigenaren van Jumbo. Formeel zijn Hema en Jumbo gescheiden bedrijven, maar Hema-producten liggen al in honderden Jumbo-supermarkten. De financiële topman van Jumbo zit in de raad van commissarissen bij Hema. Bovendien zat Egas Reparaz in het Europese directieteam van Ahold Delhaize. ‘Daardoor heeft ze strategische kennis van toekomstige plannen’, aldus de bron nabij Ahold Delhaize.

Deel van de wrijving komt mogelijk ook door Ahold Delhaize’s pogingen om zelf Hema te verwerven. Toenmalig Hema-eigenaar Marcel Boekhoorn zocht daarover contact met Ahold Delhaize-topman Muller, en Ahold Delhaize was tot in een ver stadium in beeld als overnamekandidaat. De vertrekkend directeur van Hema, Tjeerd Jegen, gaf met zijn team in 2020 een uitgebreide presentatie voor Ahold Delhaize-topmensen – waaronder Europa-directeur Kolk – in een Amsterdams hotel.

‘Maar er was interne weerstand, met name bij het invloedrijke management van Albert Heijn’, zegt de bron nabij Hema. Een ander sleutelfiguur rond Hema, met eveneens directe kennis van het verkoopproces destijds: ‘Ahold Delhaize heeft zich pas heel laat in het proces teruggetrokken.’

En toen liepen de Jumbo-eigenaren ermee weg, samen met hun partners bij Parcom. Extra pijnlijk voor Ahold Delhaize is dat Egas Reparaz binnen het bedrijf op de shortlist stond om Hema te gaan leiden, als dat bedrijf vorig jaar inderdaad in de stal van Ahold Delhaize was beland.

Paal en perk

‘Ik zie het conflict rond Egas Reparaz vooral als een erkenning door Ahold Delhaize van de stevige positie van Jumbo’, zegt Kitty Koelemeijer, hoogleraar marketing aan Nyenrode Business University. ‘Jumbo was altijd ‘slechts’ een supermarkt, terwijl Ahold Delhaize in allerlei takken zit: levensmiddelen, non-food, drogisterijen, drank. Maar Jumbo gaat in razend tempo de breedte in; eerst kochten ze La Place, toen maakten ze een enorme sprong met Hema, en nu halen ze een topmanager weg bij Ahold Delhaize. Die laatste heeft kennelijk de conclusie getrokken: we moeten paal en perk gaan stellen aan Jumbo’s groei.’

De manier waarop Ahold Delhaize zich opstelt naar leveranciers en concurrenten, zoals de Volkskrant die beschrijft, ‘is op de rand van het betamelijke’, zegt Koelemeijer. ‘Zeker in deze tijd. Ik vraag me wel af of het bestuur van Ahold Delhaize dit allemaal weet: er zitten een hoop lagen onder die vaak zelfstandig handelen. Maar de toon en het gedrag aan de top sijpelen door naar de bedrijfscultuur. Als de top de moral high ground kiest, nemen medewerkers dat óók over: zo doen wij zaken.’

En Egas Reparaz, na weken doelwit te zijn geweest van de toorn vanaf de Olympus? Op 23 maart kwam er toch witte rook, in de vorm van een middenweg die Ahold Delhaize medio februari op tafel legde: Egas Reparaz hoeft slechts drie van de zes maanden van haar concurrentiebeding uit te zitten, en kan per 1 juni aan de slag als de nieuwe ceo van Hema. De datum, stelt het persbericht van Hema, is overeengekomen ‘in constructief overleg met Ahold Delhaize.’

Dit artikel kwam tot stand na gesprekken met meer dan twintig personen, voornamelijk uit de levensmiddelenindustrie en detailhandel. De meesten van hen willen anoniem blijven om hun relatie met Ahold Delhaize niet in gevaar te brengen. Namen zijn bekend bij de hoofdredactie.

Algemene reactie Ahold Delhaize:

‘We vinden het onterecht dat deze berichten zo aan elkaar geknoopt worden, en dat daarmee een onjuist beeld geschetst wordt. Vanuit onze rol in de samenleving ondersteunen wij de gemeenschappen waar wij werken, met de steun van onze leveranciers, en dat is waar we ons iedere dag voor inzetten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden