Reconstructie de dood van Al-Baghdadi

Hoe Abu Bakr Al-Baghdadi aan zijn eind kwam

President Donald Trump vertelt zondag in het Witte Huis over de dood van IS-leider Al-Baghdadi in Syrië. Beeld AP

In hoeverre kwam de dood van IS-leider Al-Baghdadi op het conto van de Amerikanen? Ook anderen claimen een belangrijke inbreng. En kon president Trump inderdaad weten wat er zich afspeelde in de tunnel? Reconstructie aan de hand van acht hoofdrolspelers. 

De aanval op Al-Baghdadi

Het was een heel rijtje, zondag. ‘Ik wil de naties van Rusland, Turkije, Syrië en Irak bedanken’, zei de Amerikaanse president Donald Trump in de toespraak waarin hij de dood aankondigde van Abu Bakr al-Baghdadi, de leider van terreurbeweging Islamitische Staat. En, voordat hij ze vergat, ‘ook de Syrische Koerden, voor bepaalde hulp die ze ons hebben gegeven’.

De eerste plaats was dus voor de Russen, de laatste plaats voor de Koerden. Nu, drie dagen na de aanval, is in grote lijnen duidelijk wat de opmaat en rolverdeling van de operatie was.

1. De Amerikanen

Ze noemden de operatie naar Kayla Mueller, de ontvoerde Amerikaanse hulpverleenster die door Al-Baghdadi gevangen werd gehouden en verkracht en die in 2015 in Syrië stierf. Met acht helikopters vertrokken zo’n honderd commando’s van de Delta Force en de Army Rangers zaterdag even na middernacht van de basis Al-Asad in Irak. Ze hadden de missie de dagen daarvoor geoefend in Erbil, met name om een gat in de muur rond het complex te blazen waar Al-Baghdadi zich bevond, uit angst voor boobytraps bij de voordeur. Ze vlogen laag over Syrië tot bij Barisha, een dorpje vlak bij de Turkse grens in het westen van het land, waar ze vanaf de grond werden beschoten. Na geland te zijn riepen ze de bewoners op zich over te geven. Daarop kwamen een paar volwassenen en elf kinderen naar buiten. De commando’s gingen naar binnen, doodden vijf strijders bij vuurgevechten en achtervolgden Al-Baghdadi in tunnels onder het complex. Daar stuurden ze een (waarschijnlijk in Nederland getrainde) hond op hem af. Al-Baghdadi blies zich op, met drie van zijn kinderen. Ook twee van zijn vrouwen kwamen om.

2. De Irakezen

Al jaren zaten westerse, Russische, Turkse en Arabische inlichtingendiensten achter Al-Baghdadi aan. Een doorbraak kwam in 2018, schreef persbureau Reuters maandag, toen een van zijn vertrouwelingen werd gearresteerd door Turkse agenten (we weten niet waar en hoe). Deze Ishmael al-Ethawi werd overgedragen aan de Iraakse inlichtingendienst, die hem wisten te ‘draaien’: hij werd een mol in de top van de organisatie van al-Baghdadi. Hij vertelde hoe de leider zich als marktkoopman verplaatste in met groenten geladen minibusjes, waarin hij ook overleg voerde. Al-Ethawi gaf de Irakezen informatie over de andere mannen in de top van Islamitische Staat. Halverwege 2019 zouden de Irakezen, samen met de Turken en de CIA, een aantal topfunctionarissen (vier Irakezen en een Syriër) hebben gearresteerd. Zij zouden hebben verteld in welke regio Al-Baghdadi zich bevond: Idlib, in het noordwesten van Syrië. Daarop werd het gebied overspoeld met spionnen.

3. De Turken

De Turken waren dus nog betrokken bij de zoektocht, en stonden met de arrestatie (of met het overlopen?) van Al-Ethawi dus aan het begin daarvan. Maar daarna werden ze steeds meer buitengesloten. De Amerikanen vertrouwden de Turken niet; ze verdenken de inlichtingendienst van banden met jihadisten en waren dus bang voor lekken. Dat betekende ook dat de Amerikanen niet hun nabijgelegen regionale luchtmachthoofdkwartier in Inçirlik als uitvalsbasis voor de operatie gebruikten, maar een veel verder gelegen vliegveld in Irak.

4. De Syrische Koerden

Hoe het huis van Al-Baghdadi in Barisha precies is gevonden, is nog niet duidelijk – er zijn verschillende versies, die elkaar deels overlappen. Volgens Reuters, dat zijn informatie van Iraakse bronnen heeft, was het Al-Ethawi die op een gegeven moment spullen kocht op de markt, werd herkend, en door spionnen naar het huis is gevolgd. Dat roept vragen op: waarom moest hij worden gevolgd, als hij toch al voor de Irakezen werkte? Of werd hij vervolgens door een ándere inlichtingendienst herkend, die op die manier óók achter de locatie van Al-Baghdadi kwam?

Hoe dan ook komen vanaf dat moment de Syrische Koerden in beeld. Zij gaven ‘essentiële informatie’ aan de CIA, zeiden Amerikaanse betrokken de afgelopen dagen tegen onder meer The New York Times. Volgens Polat Can, een woordvoerder van de door Koerden gedomineerde verzetsbeweging SDF, stal een Koerdische spion een onderbroek uit het huis van Al-Baghdadi, waaraan genoeg dna zat om te bevestigen dat de terroristenleider die had aangehad. SDF-commandant Mazloum Abdi vertelde aan Amerikaanse media dat de Koerden een informant ‘binnen het complex’ hadden, die alles wist over de beveiliging van het gebouw, de indeling en zelfs de tunnels. De informant zou ook hebben gewaarschuwd dat Al-Baghdadi op het punt stond te verkassen naar een andere locatie, nog dichter bij de Turkse grens.

Ook The Washington Post maakte dinsdag melding van een mol, die tijdens de aanval binnen zou zijn geweest. Was dit de Koerdische informant? Was dit Al-Ethawi? Of weer iemand anders? Volgens de Amerikanen gaat het om een Arabier die wraak wilde nemen omdat een van zijn familieleden is vermoord door Islamitische Staat. Of is dit allemaal dezelfde persoon? De informant is daarna in elk geval door de Amerikanen is ‘geëxfiltreerd’, weggehaald dus, en zit nu ergens op een veilige plek. Volgens de bronnen van de krant zou hij aanspraak kunnen maken op de beloning van 25 miljoen dollar, of een deel daarvan, die op het hoofd van Al-Baghdadi stond.

Hoe dan ook: Amerikaanse bronnen zeiden tegen The New York Times dat de rol van de Syrische Koerden ‘groter was dan die van alle andere landen bij elkaar’.

5. De Russen

Ter voorkoming van ongelukken (deconflicteren heet dat in militair jargon) is het waarschijnlijk dat de Amerikanen tegen de Russen hebben gezegd dat ze het door hen gecontroleerde luchtruim boven Syrië zouden binnenvliegen. Maar de Russische majoor-generaal Igor Konasjenkov zei zondag tegen het Russische persbureau RIA dat hij geen weet had van ‘welke beweerde assistentie dan ook’ aan de Amerikaanse operatie’.

6. De Syriërs

Onduidelijk is wat zij hebben gedaan. Is er met hen overleg geweest? Is het luchtruim vrijgemaakt? Was de mol een Syriër?

7. De president

Donald Trump zat zaterdag in de Situation Room van het Witte Huis live mee te kijken met de commando-overval en gaf zichzelf zondag nogal wat schouderklopjes voor de operatie. Maar met de overhaaste en onverwachte terugtrekking van Amerikaanse speciale troepen uit Noord-Syrië, drie weken geleden, heeft hij de operatie juist bemoeilijkt, zeiden militairen naderhand tegen The New York Times. Want de Koerden hadden daardoor ineens andere dingen aan hun hoofd dan het schaduwen van Al-Baghdadi. Ook zou de operatie lastiger worden zonder de aanwezige commando’s, spionnen en drones in Syrië. Door Trumps besluit werd het uiteindelijk een haastklus – al is het succesvolle resultaat uiteindelijk het enige wat telt.

Trump hoorde dingen en zag dingen ‘als op een film’ die hij nooit kan hebben gezien of gehoord, want de film werd gemaakt door rondvliegende drones. Het Pentagon gaf donderdag de eerste, korrelige beelden vrij. De commando’s hadden geen helmcamera’s en als ze bij hoge uitzondering wel lichaamscamera’s droegen, waarmee ze dan de laatste momenten van Al-Baghdadi filmden, werden die beelden, om bemoeienis vanuit het Witte Huis te voorkomen, niet live uitgezonden, maar zijn ze hooguit gemaakt voor een eventuele nabespreking van de operatie. Trump bagatelliseerde de rol van de Koerden (‘erg weinig hulp’) maar prees de rol van de hond, zoals hij vrouwen vaak prijst (‘mooi, talentvol’).

8. Al-Baghdadi

De man om wie het ging, blies zich met een bomvest op, waardoor zijn hoofd waarschijnlijk intact bleef. Daarmee was een eerste visuele identificatie mogelijk. Dna-identificatie zal een paar uur hebben gevergd. Zijn stoffelijke resten zijn door de Amerikanen in zee gegooid, naar zij zeggen met de gepaste rituelen. Het gebouw waarin hij zich bevond is grotendeels met grond gelijkgemaakt, is te zien op de eerste vrijgegeven videobeelden. Dat was altijd al het plan, aldus het leger, om te voorkomen dat het gebouw een soort bedevaartsoord zou worden. 

Natuurlijk is Al-Baghdadi al vaak doodverklaard, maar dat hij dit heeft overleefd, of dat hij al dood was, lijkt steeds onwaarschijnlijker. Hij leefde in elk geval kort geleden nog: in maart was hij nog op een propagandafilmpje te zien. En na zondag beweren niet alleen de Amerikanen dat hij bij de aanval is omgekomen, maar ook de Koerden denken dat hij het was. Wie de spionagebijdrage van de Koerden gelooft, moet ook geloven dat zij weten wie zich in dat huis bevond. Definitieve bevestiging kan alleen van Islamitische Staat komen, maar hun woordvoerder werd zondag gedood bij een Koerdisch-Amerikaanse vervolgoperatie.

Meer lezen:

De al vele malen doodverklaarde IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi is nu dan toch echt gedood, meldt Trump.

Abu Bakr al-Baghdadistrateeg, religieus leider, massamoordenaar.

Na zo’n dertienduizend leugens als president kondigde Donald Trump zondag met opmerkelijke woorden een voor zijn land, voor de wereld, maar ook voor zijn herverkiezing belangrijke gebeurtenis aan. Nu is de vraag: welke woorden moeten we geloven?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden