Hoe 80 miljoen voor het Rijks verdampte

Een half jaar is er gewerkt aan de fondsenwerving voor de aanschaf van de twee Rembrandts door het Rijksmuseum. Na de gezamenlijke aankoop van de portretten door Nederland en Frankrijk krijgt Rijksmuseum-directeur Wim Pijbes het verwijt dat hij niet meer wil meebetalen. Maar de door hem bedachte financiële constructie is dankzij de Frans-Nederlandse deal als een kaartenhuis in elkaar gestort.

Wim Pijbes voor de Nachtwacht.Beeld ap

Allereerst is de financiële steun die het Rijksmuseum zou ontvangen van fondsen, in totaal 12,5 miljoen euro, verdampt. Het museum in Amsterdam benaderde fondsen omdat het de helft bijeen moest brengen van de aankoopsom van 160 miljoen euro. Samen met de 80 miljoen euro van het kabinet zouden dan beide portretten in Nederlandse handen komen. Nu de helft van de portretten in Franse handen komt, is de reden voor de financiële ondersteuning komen te vervallen.

Alle fondsen hebben volgens Pijbes hun toegezegde steun teruggetrokken. Hij wil niet zeggen welke fondsen dat zijn naast de Vereniging Rembrandt, die woensdag al publiekelijk afzag van de beloofde 5 miljoen euro.

Ondertussen op het Binnenhof

Lees hier hoe men in Den Haag heeft gereageerd op de Frans-Nederlandse koppelaankoop.

Uitzichtloos

Maar ook financiële bijstand van particulieren is nu zo goed als uitzichtloos geworden. Minister Dijsselbloem werd dinsdag door de Tweede Kamer gevraagd of de bijdrage van de Nederlandse regering 80 miljoen zou blijven als de schilderijen samen met Frankrijk werden gekocht (zoals een dag later ook gebeurde). Hij antwoordde: 'Het is onze intentie om ook vanuit die private middelen een bijdrage te laten komen. Daarmee zou het bedrag van 80 miljoen niet geheel voor rekening van de Staat zijn'.

Maar door de overeenkomst met Frankrijk is een belangrijk wapen van Pijbes uit handen geslagen, waarmee particulieren nog hadden kunnen bijdragen aan de aankoop van de Rembrandts. Het ministerie van Dijsselbloem heeft enige tijd geleden toestemming gegeven voor een uitbreiding van een bestaande lucratieve regeling rond de belasting die over erfenissen is verschuldigd. Pijbes: 'Deze nieuwe mogelijkheid had Financiën zelf met ons uitgedokterd.'

Regeling

Het Rijksmuseum kreeg daardoor de mogelijkheid om vermogende particulieren mede-eigenaar van de Rembrandts te maken. Een rekenvoorbeeld: wie voor tien miljoen euro meedeed, kon na zijn dood rekenen op twaalf miljoen belastingaftrek op zijn nalatenschap. De eigendom van het stukje Rembrandt - waarde tien miljoen - wordt dan overgedragen aan de staat. Belastingvrije bonus: twee miljoen. Deze regeling kan alleen worden gebruikt bij kunst van nationaal belang. Dat was bij deze Rembrandts zeker het geval.

Na de overeenkomst tussen Nederland en Frankrijk kan Pijbes niet meer gebruikmaken van deze mogelijkheid, want de Nederlandse en Franse staat worden eigenaren van de portretten. Het Rijksmuseum krijgt niks en kan dus geen mede-eigenaarschap meer aanbieden.

'Voor deze regeling was veel animo', zegt Pijbes. 'De positieve kant van het geheel is dat dit voor de toekomst mogelijkheden biedt. We weten nu dat dit vehikel bij een behoorlijke groep particulieren aan de man te brengen is. We hebben de fondsenwerving op een nieuw level gebracht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden