Hockeyclub als bindend element

Vlak na de oorlog kwam de vrouw van de voorzitter nog met een pannetje soep in de kleedkamer om de sportclub het ware familiegevoel te geven....

VOORZITTER Jan Hagen kan mooi vertellen van de Kampong-familie, de Kampong-cultuur, het Kampong-gevoel en wat er verder nog voor Kampongerigs aan een mens kan zijn. Maar Frits Schilthuizen laat zich op deze zaterdagmiddag niet zo gemakkelijk overtuigen.

En toch zal er bij weinig leden zoveel blauw bloed door de aderen stromen als bij Frits Schilthuizen. De Utrechtse sportvereniging is in 2002 een eeuw oud en dan zal Schilthuizen 54 jaar lid zijn.

Hij begon als voetballer, maar behoort de laatste jaren tot de hockeytak van de familie. Schilthuizen is manager van het eerste mannenelftal en algemeen coördinator van de afdeling. Zo groot is Kampong geworden, dat alleen al het hockey algemeen gecoördineerd moet worden.

Schilthuizen herinnert zich nog goed hoe kleinschalig de club vlak na de oorlog was, hoe de vrouw van de voorzitter 'als een soort Kniertje' in de rust de kleedkamer binnen kwam met een pan soep. Als we het nu toch hebben over een familiegevoel, kan een mens zich meer geborgenheid wensen dan een kommetje soep?

'Maar in feite is het onzinnig om van clubliefde te spreken', zegt Frits Schilthuizen. 'Je doet het alleen omdat je er zelf plezier aan beleeft.' Jan Hagen is het er niet mee eens. 'Maar Frits, er bestaat toch een echte Kampong-cultuur, eentje waarin jij je kennelijk goed thuis voelt.' 'Nee', antwoordt Schilthuizen. 'Ik geloof niet dat dat gevoel anders zou zijn als ik lid zou zijn van Odin, bij wijze van spreken dan.'

We waren bij Kampong terechtgekomen via de hockeybond die als geen andere sportbond de tijdgeest lijkt aan te voelen en daarop handig inspeelt. Hockey moet in sportief èn in sociaal opzicht een centrale rol gaan spelen in het leven van zijn beoefenaars. Hockey moet een bindend element worden in een geïndividualiseerde samenleving.

Het is allemaal vastgelegd in een strategisch plan dat anderhalf jaar geleden werd gepresenteerd. De KNHB hoopt langs de daarin uitgezette lijnen te groeien van 129 duizend leden (1999) naar 175 duizend leden in 2010.

De eerste signalen zijn positief. Begin dit jaar waren er al ruim 4500 geregistreerde hockeyers bijgekomen. Johan Wakkie, de directeur van de bond, wil niet zeggen hoe de vlag er nu bij staat, want dat doet hij altijd op de bondsvergadering in de eerste maand van het nieuwe jaar. Maar zeker is wel dat de groei zich heeft doorgezet.

De eigentijdse pijlers waarop die aanpak rust: naschoolse opvang, een crèche, een clubhuis met de capaciteiten van een restaurant en alternatieve competities op alternatieve tijden. Een grote hockeyclub moet op die manier het hele jaar door, zowel overdag als 's avonds, trefpunt zijn. Om een idee van de aanpak te krijgen, moesten we in Utrecht gaan kijken.

Nu is Kampong niet het meest zuivere voorbeeld, want een omnivereniging, waar zes verschillende sporten worden beoefend. En dat merk je ook, zegt Jan Hagen. Bij Kampong hangt een omnisfeer. 'Heel anders dan bij een club als Bloemendaal.'

Met ruim drieduizend leden, van wie de helft hockeyt, is Kampong misschien wel de grootste sportvereniging van Nederland. Sportpark Maarschalkerweerd telt zes hockeyvelden, vier squashbanen, vier voetbalvelden, twee cricket-grounds en één jeu-de-boulesbaan, waar de krasse knarren elkaar 's zondags treffen. 'Daar wordt het beleid van Kampong bepaald', zegt Jan Hagen met een grijns.

'Dag Jan' en 'dag meneer Hagen', klinkt het van alle kanten als de omnivoorzitter de velden langs loopt. Hij groet even hartelijk terug, soms even twijfelend wie nu ook alweer wie is. Dat krijg je met omniverenigingen.

Eenmaal terug in het clubhuis schetst Hagen enthousiast de contouren van Kampongs toekomst. Daar, in de ruimte waar meisjes B1 het aanstaande duel met Pinoké bespreekt, zal de jeugd van acht tot twaalf na school worden opgevangen. Daar, links van de bar, kunnen de twaalf- tot zestienjarigen straks terecht.

Waar nu de inventaris van de bar ligt opgeslagen, komen computers te staan - uiteraard met aansluiting op internet. En dat aparte gebouwtje achterin bij de tennisbanen, waar nu de fysiotherapeut zit, kan mooi dienst doen als crèche voor de allerjongsten. Hagen: 'Een prima service aan je leden en je sponsors. Ik denk dat het ook wervend werkt.'

Subsidie daarvoor is al aangevraagd bij de Commissie Dagindeling, opgericht door staatssecretaris Verstand van Sociale Zaken. Die commissie is bedoeld om alternatieve oplossingen voor het nijpend tekort aan kinderopvang te wegen. Hagen heeft er alle vertrouwen in dat de balans naar de goede kant doorslaat.

Ook op gemeentelijk niveau ontmoet hij veel begrip voor de plannen met Kampong. 'We zijn natuurlijk ook een voorbeeld voor wat er mogelijk is bij een grote omnivereniging. Niet voor niets dringen gemeenten aan op fusies.

'Vooral voetbalclubs hebben de grootste moeite om vrijwilligers te vinden. Daar hebben ze vaak te maken met allochtonen die deze cultuur niet zijn gewend. Het kind wordt 's morgens afgeleverd en 's middags weer opgehaald. Ik denk dus dat je het in schaalgrootte moet zoeken als je meer wilt maken van sportvereningen.'

Veiligheid en geborgenheid zijn de kernbegrippen waarmee de hockeybond het nieuwe millennium is ingestapt. Het zijn dezelfde woorden die Hagen gebruikt. 'Kampong wil een tweede huis zijn, waar je je kind in het volste vertrouwen kunt achterlaten, waar je 's avonds met vrienden terecht kunt om een hapje te eten. Kampong wil a place to be zijn. Als ik het in termen van deze tijd mag uitdrukken: Kampong wil een kerststal zijn.'

Alsof de woorden van Hagen nog eens onderstreept moeten worden, zijn de ramen van het clubhuis met kersttakken versierd. Deze gure zaterdagmiddag is er eentje om op stal te blijven en zeker niet de meest geschikte dag om de veelzijdige drukte van Kampong te beleven.

Met een normaal competitieprogramma zouden er nu zo'n tachtig vrijwilligers in de weer zijn. Maar het voetbal is weggeregend, getennist wordt er nauwelijks en ook het hockeyprogramma is ondanks zijn kunstgrasvelden beperkt. Zaterdag 16 december is een typische squashdag.

Toch is het nog behoorlijk druk in het clubhuis, de ruimte die voetballers kantine plegen te noemen. Kim en Bart doen dan ook goede zaken met de verkoop van toegangskaarten voor het komende AB-feest, bedoeld voor de oudste jeugdleden. Het feest wordt georganiseerd door de jeugdraad.

Alle acht leden van de jeugdraad hockeyen en zo is het in het algemeen wel bij Kampong. De familie moet het vooral hebben van haar hockeyende zusters en broers. Bart: 'Ze roepen wel altijd dat we kakkers zijn, maar ondertussen komen ze wel naar de feesten.' Hagen: 'De hockey-afdeling is ook de grootste, dus is het ook logisch dat die in alle geledingen sterk vertegenwoordigd is.'

Toch baart het ook hem zorgen dat de voetbaltak van Kampong een lage organisatiegraad kent. De omnivoorzitter zegt er soms 'zo'n dikke corpsjongen' op aan te spreken, niet zonder succes trouwens.

'En op zich loopt het voetbal ook prima. Maar het is natuurlijk niet de bedoeling dat het bestuur alle ballen uit de sloot loopt te rapen. Dat zou gewoon wat ruimer moeten worden opgezet.'

Enfin, daar ligt een mooie taak weggelegd voor de verenigingsmanager die Kampong binnenkort hoopt te begroeten. Zo'n betaalde kracht is een initiatief van NOCNSF dat bij wijze van proef de breedtesport 'een stukje professionalisering' wil bieden. Op kosten van de sportkoepel mag een aantal grote clubs - waaronder Kampong - zo'n manager in dienst nemen. 'En er is beslist behoefte aan', aldus Hagen.

De grotere rol die Kampong zichzelf toedicht, kan niet alleen worden vervuld door een handjevol betaalde krachten en een vrijwillig kader. 'Dat vereist een zeker professioneel management. Alleen moeten we daarbij nooit de menselijke maat uit het oog verliezen. Kampong is en blijft een sportclub, de rest is extra.'

Hagen verdient de kost als consultant met als specialisatie de overheid, om nog preciezer te zijn: het jeugd- en welzijnsbeleid. Het leerde hem de maatschappelijke dimensie van sport te onderkennen en de noodzaak van verbindingen tussen instituten.

'Onze samenleving is niet alleen op menselijk vlak geïndividualiseerd. Om een voorbeeld te geven: sport vindt zijn oorsprong op school, maar die verbinding is helemaal verloren gegaan. Niet voor niets hamert NOCNSF daar zo op. Gymnastiekleraren kunnen ook prima functioneren in een sportclub. En waarom komt een leraar niet op zaterdagmorgen kijken als zijn leerlingen een sport beoefenen? De kinderen zouden dat prachtig vinden.'

Zowel op het werk als in zijn vrije tijd ondervindt Hagen dat de tijd rijp is om dergelijke kwesties aan de orde te stellen. Er is een groeiend besef dat de samenleving wel een beetje cohesie kan gebruiken en dat dat alleen gaat als iedereen zijn steentje bijdraagt.

'Maar wel vanuit een individueel bewustzijn en niet zoals vroeger toen het een soort plichtsbesef was. Maar de mensen realiseren zich gewoon dat het helemaal niet zo leuk is om alles in je eentje te doen. Ik vind dit daarom ook zo'n hartstikke leuke tijd. De kinderen zijn zoveel leuker, zoveel socialer. Ik zie het aan mijn eigen dochters.'

De één zit in de jeugdraad, de ander coachte de jongste hockeyers van Kampong. 'Je krijgt ze met de grootste moeite naar school als het regent. Maar wanneer er iets op Kampong is te doen, maakt dat niet uit.'

Via zijn hockeyende dochters kreeg Hagen toegang tot zijn tweede huis. Sinds mei zit hij in het bestuur van Kampong, sinds september heeft hij de leiding. In de afgelopen maanden is Hagen duidelijk geworden dat de animo om iets te doen voor Kampong is geworteld in een traditie en niet alleen maar een gevolg is van een veranderde tijdgeest.

'Deze club heeft zo'n rijke cultuur met zo'n grote onderlinge verbondenheid. Als de klusjesman 65 jaar wordt, organiseert hockey een groot feest en komt tennis met een lied. Geweldig toch?

'Een grote gebeurtenis vind ik de jaarlijkse kranslegging bij ons oorlogsmonument. Dat geeft een vereniging extra cachet. Het is meer dan sport. Daarom zeg ik ook: Kampong kan iets worden omdat het altijd iets is geweest.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden