Analyse Aids

Hiv-besmettingen op zijn retour, maar we moeten niet te vroeg juichen

Lang niet overal in de wereld neemt het aantal hiv-besmettingen af. Waar twee jaar geleden nog optimisme heerste, slaan aidsbestrijders nu alarm. 

Backstage op vrijdag 23 november bij de jaarlijkse schoonheidswedstrijd voor jongeren met hiv in Oeganda. Beeld Frederic NOY

Het gaat, zou je kunnen zeggen, goed met de aidsbestrijding in de wereld. De ziekte die twintig jaar geleden nog een heel continent – Afrika – dreigde te ondermijnen, lijkt getemd te kunnen worden. Jaar na jaar daalt wereldwijd het aantal nieuwe besmettingen. Elk jaar zijn er minder aidsdoden te betreuren. Het gebruik van hiv-remmers is spectaculair gestegen.

Toch is dat niet de boodschap waarmee het Aidsfonds en de VN-organisatie Unaids naar buiten treden op Wereld Aidsdag, zaterdag. Integendeel, zij slaan alarm. De vooruitgang stokt.

Grootste punt van zorg: in 53 landen neemt hiv toe. Het aantal nieuwe besmettingen was daar in 2017 groter dan het jaar ervoor. Centraal-Azië is een probleemgebied. Enkele landen in Latijns-Amerika en Afrika doen het slecht. Egypte, China, delen van Midden-Europa en de Balkan ook.

Vooral Rusland stemt de aidsbestrijders somber. ‘Rusland is het nieuwe Afrika’, zo opent de Wereld Aidsdag Special van het Aidsfonds, die donderdag werd ingevouwen in de Volkskrant. Het land ‘kent de snelst groeiende hiv-epidemie in de wereld’. Vorig jaar waren er 60 procent meer nieuwe gevallen dan in 2016.

Conservatisme

De oorzaak is een trend die zich ook elders op de wereld voordoet: het groeiend conservatisme. Repressief optreden tegen homomannen, transgenders, drugsgebruikers en sekswerkers maakt deze kwetsbare groepen kopschuw. Uitsluiting van risicogroepen ‘raakt het hart van de aidsbestrijding’.

In de Filipijnen van de rabiate president Duterte, zegt directeur Mark Vermeulen van het Aidsfonds, ‘zijn drugsgebruikers niet langer te bereiken’ voor preventie en behandeling van aids. In Brazilië durven veel homomannen niet meer naar de kliniek. ‘Terwijl Brazilië in de jaren negentig een voorloper was.’

De toon van de boodschap is opmerkelijk, want twee jaar geleden heerste nog optimisme. ‘Het einde van de epidemie was even in zicht’, aldus het Aidsfonds. De VN-assemblee onderschreef de doelstelling van ‘90-90-90’ in het jaar 2020: 90 procent van de besmetten kent zijn status, 90 procent van hen krijgt hiv-remmers, bij 90 procent is de behandeling effectief. In 2030 zou dan de crisis echt over moeten zijn.

Dat streven nu komt in gevaar. ‘De internationale aidsbestrijding raakt van het goede pad af’, aldus het Aidsfonds.

Geldprobleem

Naast de conservatieve golf en de toename van besmetting in 53 landen, is er een geldprobleem. Donoren haken af. Dertien van de zestien westerse donorlanden hebben de afgelopen drie jaar hun bijdragen met een vijfde verminderd. President Donald Trump dreigt 1 miljard dollar te schrappen. Tussen financiële vraag en aanbod in de mondiale aidsbestrijding gaapt een kloof van 20 procent.

Maar wacht, is dat niet óók reden voor het alarm? Hulporganisaties hebben de neiging te benadrukken wat er fout gaat, uitmondend in de oproep: er is geld nodig, veel geld. Aidsfonds (nationaal) en Unaids (internationaal) zijn geduchte fondsenwervers.

Volgens Ralf Bodelier van de organisatie World’s Best News vertroebelt dat ‘halve verhaal’ het zicht op de successen van de aidsbestrijding. Aidsbestrijders zouden ‘van de daken moeten schreeuwen dat dankzij hun inspanningen sterfte door hiv/aids fors daalt’.

Een man tijdens de campagne tegen hiv en aids op de avond voor de wereld aids dag in Kolkata, India. Beeld REUTERS

De cijfers van Unaids bevestigen dat. Het aantal jaarlijkse aidsdoden is gedaald van 1,5 miljoen in 2000 tot 940 duizend in 2017. Het aantal nieuwe besmettingen daalde van 2,8 miljoen rond de eeuwwisseling tot 1,8 miljoen vorig jaar.

Toch overheerst ook in de Wereld Aidsdag Special de zorg. ‘Aidsalarm’ in Rusland. Angela Groothuizen ging naar Oeganda en ‘zag dat we er nog lang niet zijn’. De helft van de hiv-besmette kinderen op de wereld ontbeert medicijnen.

‘Ongekend succes’

Vermeulen is het niet eens met de kritiek. Het Aidsfonds benoemt volgens hem wel degelijk dat er ‘ongekend veel is bereikt’. Dat mensen ‘tot in de verste uithoeken van de wereld’ kunnen beschikken over medicijnen die bovendien veel goedkoper zijn geworden: van 10 duizend dollar per persoon per jaar in 1996 tot 75 dollar nu. Dat het met de aidsbestrijding in Oost- en Zuid-Afrika – het vroegere kerngebied van de crisis – geweldig gaat. ‘In 2008 waren wereldwijd 4 miljoen mensen in behandeling. Nu 22 miljoen. Een ongekend succes.’

Maar de trendbreuk in die 53 landen is een harde realiteit, zegt Vermeulen. Het is zaak tijdig in te grijpen, vóór de epidemie verder ontspoort. In plaats daarvan echter ziet hij afhakende donoren. ‘De brandweer vertrekt voordat de brand is geblust.’ Aidsbestrijding wordt op die manier ‘dweilen met de kraan open’.

Ralf Bodelier kan gerust zijn: dit artikel wordt afgesloten met goed nieuws. In Nederland daalt het aantal nieuwe infecties elk jaar verder. Van de hiv-besmetten gebruikt 93 procent medicijnen. Het Aidsfonds: ‘Nederland kan een van de eerste landen ter wereld zijn met 0 nieuwe hiv-infecties.’

Lees meer

De 18-jarige Sherina wil miss hiv worden, als ambassadeur tegen de vooroordelen
De Oegandese Sherina is 18 jaar en slikt al sinds haar 5de hiv-remmers. Ze raakte geïnfecteerd via haar moeder. Nu doet ze mee aan de jaarlijkse schoonheidswedstrijd voor jongeren met hiv.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.