Hittegolfdebat wordt steeds vinniger

Zelfs als hij niet over broeikasgassen schrijft, zet klimaatonderzoeker James Hansen de boel op stelten. Een onderzoek dat hij deze week publiceerde over de oorzaak van hittegolven, zou 'meer politiek dan wetenschap' zijn.

AMSTERDAM - Hansen is directeur van het Goddard-instituut voor ruimtewetenschappen van NASA en gevierd wetenschapper, maar ook omstreden, omdat hij openlijk en luidkeels actie voert voor minder broeikasgassen.


Deze week haalde hij het nieuws met een studie waarin hij uitrekent dat de kans op een hittegolf de afgelopen dertig jaar tien keer zo groot is geworden ten opzichte van het tijdvak 1951-1980. Hittegolven als die in Europa (2003) en in Moskou en het Midden-Oosten (2010) zouden er 'zo goed als zeker' niet zijn geweest als de aarde niet was opgewarmd, aldus Hansen. Een bewering die hij al voor publicatie van zijn eigenlijke onderzoek breeduit etaleerde in The New York Times en The Washington Post. 'De wetenschap van de situatie is helder - het is tijd dat de politiek volgt', schrijft hij in die eerste krant.


Dat zet kwaad bloed. Een paper die 'voorbijgaat aan de wetenschappelijke consensus', de wetenschap 'vertroebelt' en 'een wig drijft tussen wetenschappers', luiden in de VS unaniem de commentaren van respectabele wetenschapswatchers.


Prominent vertolker van de onvrede is Martin Hoerling van het Amerikaanse klimaatonderzoekscentrum NOAA: 'Feiten zouden ertoe moeten doen, en doen er voor sommigen ook toe', schrijft hij in een azijnzuur commentaar in, wederom, The New York Times. 'De auteur schijnt erop uit te zijn om de angst in plaats van de rede te voeden.'


Onderzoek naar weersextremen zoals hittegolven, koudegolven en orkanen ligt sowieso gevoelig. Het veld zit er vol verraderlijke statistische valkuilen, terwijl de maatschappelijke invloed van extreem weer - en dus de aandacht ervoor - groot is. 'Er gebeurt iets met het weer - een orkaan, hittegolf, tornado, droogte of sneeuwstorm - en een koor van activisten of mediamensen impliceert of beweert expliciet dat het een gevolg is van door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde', mopperde atmosfeerwetenschapper Cliff Moss daarover.


'Het probleem is dat extreme standpunten nu eenmaal gemakkelijker de media halen dan genuanceerde', zegt Geert-Jan Oldenborgh, die namens het KNMI de Moskouse hittegolf bestudeerde. Oldenborgh kwam tot de conclusie dat het maar net is hoe je het bekijkt. Hittegolven zijn inderdaad wat extremer geworden, maar dat zegt niets over de vraag of een hittegolf wel of niet optreedt: dat hangt af van andere factoren. 'Het is onzin om te zeggen: dit kon vroeger niet', zegt Oldenborgh. 'Maar het klopt ook niet om te zeggen: dit is van alle tijden.'


Over Hansens stijl zelf wil Oldenborgh - 'ik ken Hansen niet persoonlijk' - zich pas na enig aandringen uitlaten: 'Hij was een goede klimaatwetenschapper die belangrijk werk heeft gedaan. En ik kan me voorstellen dat hij behoorlijk gefrustreerd is geraakt door alle tegenwerking. Maar echt handig is dit niet.'


Los nog van het onderzoek zelf, waarop technische kritiek is. Zo wijzen Oldenborgh en zijn KNMI-collega Jos de Laat erop dat Hansen er te gemakkelijk van uitgaat dat temperaturen zich laten verdelen als een 'klokcurve', met netjes geordende uitlopers naar beide kanten. 'Bovendien was de periode 1951-1980 om de een of andere reden een heel rustige periode, met weinig hittegolven', zegt Oldenborgh.


De Laat noemt als voorbeeld Nederland: 'We wachten alweer zes jaar op een officiële hittegolf, terwijl we er sinds midden jaren negentig vrijwel ieder jaar een hadden. Wat maar aangeeft dat klimaatextremen ook voor een aanzienlijk deel toeval zijn.'


'Het aardige', merkt De Laat op, 'is dat een discussie als deze normaal wordt gevoerd in de vakliteratuur. Hier wordt het even zichtbaar.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden