Nieuws Hittedoden

Hittegolf eist relatief weinig slachtoffers – hoe kan dat?

De sterfte als gevolg van de hittegolven deze zomer is beperkt gebleven, concludeert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Tijdens de extreem warme weken in juli en augustus stierven wekelijks gemiddeld honderd mensen meer dan tijdens een gemiddelde zomermaand. Dit lijkt veel, maar in 2006 veroorzaakte extreem zomerweer bijna vierhonderd extra doden per week.  

Bewoners van een verzorgingshuis koelen hun voeten tijdens de hittegolf. Foto ANP

‘Een mogelijke verklaring voor de daling vergeleken met 2006 is dat mensen beter weten hoe ze op de hitte moeten reageren’, zegt CBS-woordvoerder Marjolijn Jaarsma in een toelichting op de vrijdag gepubliceerde cijfers. ‘Er is een nationaal hitteplan en er wordt meer op ouderen gelet.’

De beperkte sterfte zou ook te maken kunnen hebben met het extreem koude voorjaar. De gure oostenwind, met een gevoelstemperatuur van min 15, ging gepaard met een griepepidemie. Op het dieptepunt in maart stierven in één week tijd 4.093 mensen, voornamelijk tachtigplussers met een broze gezondheid. Gemiddeld sterven in dezelfde periode en onder normale omstandigheden 3.142 mensen.

Tijdens de hete zomer beperkte de piek zich tot 2.740 doden in de eerste week van augustus. Het gemiddelde, op basis van de afgelopen drie jaar, schommelt rond de 2.600 doden. ‘Omdat veel mensen tijdens het voorjaar voortijdig zijn overleden, denken we dat de sterfte tijdens de zomer beperkt is gebleven’, zegt Jaarsma.

Meer vrouwen

Hein Daanen, hoogleraar thermofysiologie aan de Vrije Universiteit, vindt deze conclusie iets te makkelijk. ‘Het CBS gaat er vanuit dat bij kou en hitte dezelfde groep mensen sterft, terwijl vrouwen bij een hittegolf zijn oververtegenwoordigd in de sterftecijfers. Tijdens kou is er iets meer oversterfte van mannen.’

Uit de sterftecijfers van het CBS en klimaatgegevens van het KNMI die Daanen combineerde blijkt dat hitte verantwoordelijk is voor 18 procent oversterfte bij vrouwen boven de 80 jaar, tegenover 10 procent bij mannen.

De door Daanen opgemerkte trend is niet terug te zien in de CBS-cijfers. De sterfte onder mannen en vrouwen is zowel bij kou als hitte nagenoeg gelijk.

De grotere oversterfte bij vrouwen dan bij mannen tijdens hitte heeft volgens Daanen mogelijk te maken met het gegeven dat vrouwen minder zweten dan mannen. ‘Daardoor kunnen ze bij hogere temperaturen minder goed koelen.’

Bij kou kan de iets dikkere vetlaag onder de huid bij vrouwen een voordeel zijn. Het zijn vooral ouderen met longaandoeningen of hart- en vaatziekten die vatbaar zijn voor infecties die in de wintermaanden door de lucht zweven.

Lastige vergelijking

De hittegolven tussen 2006 en 2018 laten zich volgens Daanen lastig vergelijken omdat er tal van factoren een rol spelen bij sterfte. ‘Belangrijk is om het verloop van de hitte mee te wegen. Een mens past zich geleidelijk aan bij langzaam oplopende hitte. Maar als de hittegolf meteen fel van start gaat, dan vallen de grote klappen aan het begin.’

Sterfte, zo vervolgt de hoogleraar, is bovendien niet alleen aan temperatuur gerelateerd. ‘Ook vochtigheid en wind spelen een rol. Als het heel warm is, maar ook waait, dan gaan minder mensen dood.’

Het is belangrijk om meer onderzoek te doen naar het effect van hitte op sterfte, benadrukt Daanen. ‘We hebben te maken met vergaande urbanisatie. Steden worden groter en warmer. Daarnaast hebben we de klimaatverandering en natuurlijk de vergrijzing.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.