Hitsig genie

De recensent zou kunnen wijzen op Rodins tekentalent en virtuositeit. Maar de tekeningen lijken vooral een voorwendsel voor de kunstenaar om jonge meiden in allerlei compromitterende posen te kunnen bekijken. Nu te zien in Laren.

Een erotische tekening lijkt wel een beetje op een seksscène in een roman. Bij zowel tekening als boek gaat het erom de fantasie van de lezer/kijker op een beschaafde manier op hol te laten slaan. En net als de schrijver bevindt de tekenaar zich daarbij op een dun koord: de tekening moet suggestief zijn, maar niet vaag, expliciet, maar niet klinisch. Ergens tussen tuttige krullendraaierij en botte ranzigheid bevindt zich een plekje waar 't werkelijk geil wordt. Die plek laat zich niet makkelijk vinden.


De Franse beeldhouwer Auguste Rodin (1840-1917), de eerste superster van het fin de siècle, beroemd om zijn realistische figuren, was heel goed in het maken van zinnenprikkelende kunst. Aan zijn erotische tekeningen wijdt museum Singer Laren nu een expositie.


Rodin was 19de-eeuws zoals Flaubert en Delacroix 19de-eeuws waren: episch, alomvattend, rijk aan materialen: brons, marmer, steen, klei, papier en met een aanzienlijk oeuvre van meesterwerken: Le Baiser, La Porte de l'Enfer, Le Penseur. Je kunt je nauwelijks voorstellen dat het allemaal uit één hoofd komt.


Belangrijkste thema: het menselijk lichaam. Rodin beeldhouwde veel figuren, danseressen, jonge koppels, bejaarde schrijvers en die figuren verbeeldden een scala aan gemoedstoestanden: wanhoop, verdriet, extase, lust - vooral lust. Rodins lichamen zijn altijd sensueel en vaak erotisch. Ze kronkelen, draaien, strelen, aaien, grijpen, kussen; ze stoten af en versmelten; ze reiken naar elkaar zoals in Fugit Amor, of ze raken langzaam met elkaar verstrengeld zoals in Le Baiser. Die laatste sculptuur, een van Rodins beroemdste, staat ook op de tentoonstelling in Laren en toont dat bekende moment dat een zoen overgaat in iets anders. Daar krijg je gewoon een droge keel van.


Het ondubbelzinnigst erotisch, maar bij lange na niet het mooist, zijn de dessins instantanés: de tekeningen van meisjes en vrouwen die Rodin na 1890, toen hij zijn reputatie als beeldhouwer al gevestigd had, begon te maken, impressionistisch, vluchtig, teer. Vanuit een kunsthistorisch perspectief - maar wie interesseert dat nog? - waren ze zeer vernieuwend. Ze braken met de academische dogma's: klassieke maatverhoudingen en die bekende Leni Riefenstahl-achtige graad van perfectie, en hadden grote invloed op latere kunstenaars. Op Matisse, bijvoorbeeld, die een tijdje Rodins buurman was (en diens invloed altijd ontkende). Op de Oostenrijkers Klimt en Schiele. Op Picasso.


Museum Singer Laren toont nu een stuk of zeventig van die tekeningen en aquarellen afkomstig uit de collectie van het Musée Rodin, Parijs: modeltekeningen, fatale vrouwen, lesbische koppels. Het is een gemankeerde tentoonstelling: dun uitgesmeerd, vol haastige krabbels en B-werk, een zaal vol afschuwelijke aquarellen het dieptepunt, en toch is ze de moeite waard. De reden: Rodin. Hij kon niet echt slecht zijn. Zelfs op zwakke momenten blijft zijn werk interessant. 'De meest scabreuze omhelzingen', schreef een tijdgenoot bewonderend, 'alles met een verbijsterende kracht, zekerheid en gezwindheid op papier gebracht.'


Het meest 'scabreus' is het zogenaamde 'GEHEIM MUSEUM' (de kapitalen zijn van de kunstenaar), de pornografische tekeningen die oorspronkelijk niet voor publiek bestemd waren; Rodin exposeerde ze pas aan het eind van zijn leven. 'Het zijn de werken van een geïnspireerd genie', schrijft Singer-directeur Jan Rudolph de Lorm in de inleiding van de catalogus, 'niet van een voyeur' (alsof die elkaar zouden uitsluiten), maar zulke disclaimers lijken vooral ingebouwd om het keurige Larense publiek zonder gewetensbezwaren te laten gluren; de tekeningen zijn juist uitgesproken voyeuristisch. Het GEHEIM MUSEUM ademt onverdroten hitsigheid en lijkt eerst en vooral een voorwendsel voor de kunstenaar om jonge meiden in allerlei compromitterende posen te kunnen bekijken. Opvallende trend: naarmate Rodin ouder werd, namen die posen ingewikkelder vormen aan.


Mooi voorbeeld: Offrande a Venus, een tekening van potlood op papier. Het toont een vrouw in het soort act waarvoor ze in smoezelige Thaise nachtclubs speciale namen hebben, maar waarvoor hier het woord 'acrobatisch' volstaat. Haar lichaam is naakt. De benen zijn gespreid. Het gezicht: ondefinieerbaar. Was ik een connaisseur, dan zou ik nu wijzen op Rodins tekentalent, op de virtuositeit waarmee de benen in verkort zijn neergezet, op de chirurgische koelbloedigheid waarmee het potlood de vorm van de restvorm snijdt, de doortastende tekenhand, het gevoel voor volume.


Maar als ik kijk naar een vrouw met haar benen in de nek, voelt dat allemaal een tikkeltje belachelijk. De werkelijke betekenis laat zich in twee woorden samenvatten: seksuele sublimatie. Oude baas begeert jong mokkel - vruchteloos. Denk de geruststellende bonhommerie en de plichtmatige kunsthistorische chic even weg, en wat je hebt is Michael Fassbender in Shame, masturberend achter de laptop; zo'n titel als Offer aan Venus klinkt heel statig en verantwoord, maar de contemporaine pendant is Teengirl showing her pussy.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden