Hitsig en met schuld beladen

Het werk van Adrian Lyne gaat over seks, moraal en schuld. In 'Unfaithful' gaat een gelukkig getrouwde vrouw vreemd met een boekenverkoper....

Het is weer zover. Na Nine 1/2 Weeks (1986), Fatal Attraction (1987), Indecent Proposal (1993) en Lolita (1997) maakte Adrian Lyne andermaal een film over seks. En opnieuw luidt de vraag: is seks in zijn werk een serieus thema of voyeuristisch vermaak?

'Ik ben geen man van science fiction of actiethrillers,' zegt de 61-jarige Brit in het Londense Dorchester Hotel, een dag voor de Europese première van zijn film. 'Ik ben geen hard ware-type. Ik houd van herkenbare, kleine dingen. Huis, tuin- en keukendrama's. Seks hoort daar onvermijdelijk bij. En blijkbaar roept seks altijd discussies op. In Amerika, in elk geval, het land waar de dubbele moraal hoogtij viert. Iedereen mag er met een pistool over straat. Maar begin niet over overspel. Dat geldt als duivels.'

Unfaithful gaat over een vrouw (Diane Lane) die vreemdgaat. Het opmerkelijke is dat zij gelukkig is met haar man en kind. Ook met haar baan als fundraiser is niets mis. Totdat ze wordt overvallen door lust. De eigentijdse Madame Bovary waait in Soho letterlijk tegen een Franse boekhandelaar op - in Lyne's wereld is dat een ongeschoren hunk met een Paturain-accent. Het is onmiddellijk gebeurd met de regelmaat; ze kan de flirtende man niet meer uit haar systeem krijgen, gaat terug naar zijn loft, en begint een liefdesrelatie. Hitsig, en met schuld beladen. Lyne: 'Dat vind ik drama. Dat een tevreden persoon tegen iemand op kan lopen en dan volledig ontregeld kan raken. Unfaithful gaat over de grilligheid van trouw. Over het stuurloze ervan.'

Adrian Lyne komt, net als Ridley Scott, Tony Scott en Alan Parker, uit de school van Engelse reclamemakers die in de jaren tachtig de overstap maakten naar de speelfilm. Allemaal waren ze meteen succesvol, maar de filmkritiek reageerde fel: te gelikt, te veel buitenkant. En in het geval van Lyne: te veel lingerie, te weinig ziel.

Ook in Unfaithful bedient Lyne zich van grove metaforen. Kort na de begintitels is een achtergebleven kinderfiets te zien, liggend in een tuin vol wegstuivende bladeren. Effectieve kitsch: hier woont een gezin dat aan het wankelen is gebracht.

Toch is Unfaithful een sobere vertoning vergeleken met Nine 1/2 Weeks. In die kaskraker uit 1986 onderhielden Mickey Rourke en Kim Basinger een sadomasochistische relatie in een wereld die zo uit Playboy leek te zijn gescheurd.

Lyne: 'Ik heb leren leven met de kritiek op mijn stijl. Het is waar dat ik visueel er alles aan doe het verhaal te ondersteunen. Het is ook waar dat ik niet altijd de juiste balans vind. Ik zou Nine 1/2 Weeks nooit meer zo maken. Het is geen film waar ik echt trots op ben, ook al was het een megasucces. Weet je dat vooral vrouwen van de film houden?'

Het werk van Lyne is niet alleen om de stijl spraakmakend. Vier van de zeven films die hij maakte, gaan over het giftige mengsel van seks, moraal en schuld, met alle gevolgen van dien. Fatal Attraction (Glenn Close terroriseert gehuwde Michael Douglas na one night stand) leidde tot een internationaal debat over de zin en onzin van monogamie. De film werd, tot Lyne's verbazing, geannexeerd door conservatieve krachten. Zij interpreteerden Fatal Attraction, waarin de minnares uiteindelijk sterft, als een pleidooi voor familiewaarden en veilige seks - het zijn tenslotte de jaren tachtig en aids maakt zijn opmars.

Ook Indecent Proposal leidt tot discussies. In die film betaalt miljonair Robert Redford één miljoen dollar om de nacht door te brengen met Demi Moore, die daarvoor toestemming krijgt van haar man. Het succes van de productie (die ook Het ondergoed van Demi Moore had kunnen heten) zit in het aanbod: wat zou jij doen, bioscoopbezoeker? Zou jij met een vreemde het bed induiken voor een miljoen?

In 1997 werd Lyne's Lolita ('A forbidden love. An unthinkable attraction. The ultimate price.') in de Verenigde Staten niet uitgebracht. In Engeland wordt de opvallend subtiele film alleen op kleine schaal vertoond.

Lyne heeft de tijd tegen. De aloude discussie over Lolita begint 42 jaar na de verschijning van Nabokovs roman en 35 jaar na Stanley Kubricks verfilming gewoon weer opnieuw.

'Lyne maakt van de roman een liefdesverhaaltje en probeert ons te verkopen dat Humbert Humbert eigenlijk een leuke kerel is', schreef de Engelse Daily Mail. 'Je kunt een kunstwerk niet losmaken van het klimaat waarin het wordt getoond', vond The Independent, verwijzend naar onder meer de Belgische Dutroux-zaak. En: 'Lolita kan worden gezien als een goedkeuring van pedofilie.'

Vijf jaar later reageert Lyne nog altijd furieus op het tumult. 'Truffaut zei eens: ''Amerikanen maken films over helden; Europeanen maken films over mensen met kwetsbaarheden en zwaktes.'' Helaas is de Amerikaanse visie de wereld aan het veroveren. Ook in Europa wordt steeds krampachtiger gereageerd als het over erotiek gaat.'

In Unfaithful, met een ijzersterke rol van Diane Lane, is de seks wild. En er zitten opnieuw ongemakkelijke, moralistische kanten aan; de buitenechtelijke escapades vinden net als in Fatal Attraction hun climax in een thrillerachtig drama. De liefde wordt pas hervonden als het overspel en de leugens met rigoureuze middelen zijn weggepoetst. 'It always winds up causing trouble,' zei een vriendin van Connie al eerder, met een veelbetekenende blik.

Lyne, plotseling fel: 'Ik wil helemaal geen oordeel vellen. Het is niet zo dat de gevoelens van Connie door mij worden afgekeurd. Ik laat alleen zien hoe een rustig leven zomaar overhoop kan liggen. Dit gaat over iedereen. En inderdaad - in films worden de gevoelens uitvergroot. Ik houd erg van Pinteriaanse stiltes, alleen werken die in mijn genre niet.'

Unfaithful, dat is gebaseerd op Claude Chabrols La Femme Infidèle (1968), eindigt in een donkere, lege straat. In dat schuldige landschap moet Connie de dampende seks zien te vergeten.

'Ik ben bang,' zegt ze, haar man verweesd aankijkend. Het zoontje - moe van een bonte avond op school - slaapt op de achterbank.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden