'Hitlers slaven' boeken ook doorbraak bij VW

'Hitlers slaven' hebben in hun strijd om genoegdoening een nieuwe doorbraak bereikt. Autoconcern Volkswagen plaatste deze week in een aantal Europese kranten een grote advertentie waarin voormalige dwangarbeiders worden opgeroepen zich te melden voor een schadevergoeding....

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkten ruim twintigduizend buitenlandse dwangarbeiders in de VW-fabrieken. Zij maakten niet alleen auto's, maar ook wapentuig. Zo'n 10 procent van hen is nog in leven. Hoeveel Nederlanders daar bij zijn, is volgens de Vereniging ex-Dwangarbeiders Nederland (VDN) onbekend.

Waarnemend voorzitter A. den Hartog van de VDN noemt de tegemoetkoming van de autofabrikant 'een stap in de goede richting'. Hij zou het echter toejuichen als de Duitse regering een nationaal fonds instelt waaruit alle ex-dwangarbeiders kunnen worden betaald.

'Tussen 1939 en 1945 werkten een half miljoen Nederlanders in alle uithoeken van het groot-Duitse Rijk. Veel van die gebieden behoren allang niet meer tot Duitsland. Een groot aantal bedrijven is na de oorlog geconfisqueerd en veel plaatselijke loodgieters en banketbakkers hebben hun zaak opgedoekt. Meer dan de helft van de Nederlandse dwangarbeiders kan nergens meer verhaal halen.'

Den Hartog stuurde in 1997 een brief naar het Duitse ministerie van Sociale Zaken, maar hij kreeg een 'goedkoop antwoord' terug. Het ministerie schreef dat dwangarbeid 'het noodlot van een oorlog is dat iedereen kan overkomen'.

De laatste maanden lijkt er in die houding een kentering te komen. Het Duitse bedrijfsleven stelde zich jarenlang op het standpunt dat het nazi-regime verantwoordelijk was voor de dwangarbeid in oorlogstijd. Slachtoffers die geld eisten, werden steevast doorgestuurd naar de regering. Bonn verschool zich achter de algehele schuldaflossing die Duitsland na de oorlog betaalde vanwege de nazi-vervolging.

Bij veel bedrijven groeit nu de overtuiging dat zij de morele plicht hebben hun vroegere dwangarbeiders te betalen. Naast Volkswagen heeft ook Siemens een 'humanitair fonds' opgericht. Daarnaast gaan er steeds meer stemmen op om een nationaal fonds in het leven te roepen.

Volgens baron K. von Münchhausen, politicoloog aan de universiteit van Bremen, spelen morele overwegingen echter een veel minder grote rol dan het bedrijfsleven wil doen geloven. De processen en debatten over het nazi-goud, de rol van de Zwitserse banken en de houding van Duitse verzekeringsmaatschappijen hebben de druk op de concerns sterk vergroot. 'Ze zijn doodsbenauwd voor kostbare processen en negatieve publiciteit', zegt hij. Niet alleen in Duitsland, ook in de Verenigde Staten lopen rechtszaken tegen Duitse ondernemingen.

Von Münchhausen heeft zich de afgelopen jaren opgeworpen als pleitbezorger van voormalige dwangarbeiders en is de schrik geworden van het Duitse bedrijfsleven. Begin dit jaar onderhandelde hij intensief met VW, maar pas nadat hij had gedreigd met een monsterproces, kreeg hij het bedrijf op de knieën.

Het bedrag van tienduizend gulden dat Volkswagen maximaal per ex-dwangarbeider wil betalen, noemt hij echter 'een schijntje.' Hij adviseert de ex-dwangarbeiders van VW om op hun aanvraag duidelijk te maken dat tienduizend gulden veel te weinig is. 'Laat ze opschrijven dat ze jarenlang onder barre omstandigheden hebben gewerkt en dat ze daar nog altijd last van hebben. Het werk in de fabrieken was zo zwaar, dat veel arbeiders het niet hebben overleefd. Dan hoeven ze zich niet te laten afschepen met een fooi.'

Het curatorium dat het bedrijf heeft opgericht, zal volgens Von Münchhausen iedere aanvraag afzonderlijk beoordelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden