Nieuws

Historische uitspraak in klimaatzaak: Shell moet CO2-uitstoot drastisch verminderen

Royal Dutch Shell moet de uitstoot van CO2 dit decennium met 45 procent verminderen ten opzichte van het niveau van 2019. Dat heeft de rechtbank van Den Haag woensdag bevolen in een zaak die was aangespannen door onder andere Milieudefensie. De uitspraak is een eclatante overwinning voor de milieuorganisatie.

Donald Pols, directeur Milieudefensie, juicht na de uitspraak van de rechtbank.  Beeld ANP
Donald Pols, directeur Milieudefensie, juicht na de uitspraak van de rechtbank.Beeld ANP

Volgens de rechtbank is het Haagse hoofdkantoor van Shell verantwoordelijk voor de uitstoot van zijn elfhonderd dochters, die in zo’n zeventig landen actief zijn. Die moeten hun emissies nu fors gaan terugdringen. De offers die Shell hiervoor moet brengen zijn volgens de rechter van minder gewicht dan gevaarlijke klimaatverandering, waarin Shell wereldwijd een aanzienlijke rol speelt.

Een baanbrekende uitspraak, daarover zijn deskundigen het eens. Wat de zaak uniek maakt, zegt Laura Burgers, die aan de Universiteit van Amsterdam vorig jaar promoveerde op klimaatzaken, is dat Shell volgens de rechter een plicht heeft om gevaarlijke klimaatverandering in de toekomst tegen te gaan. ‘Tot nu toe gingen klimaatzaken altijd over schade die al was geleden.’

Aantonen

De rechtbank oordeelt dat een bedrijf als Shell op basis van mensenrechten een eigenstandige verplichting heeft ‘het zijne te doen om gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan’. Ongeacht of de landen waarin het opereert daarnaar streven. ‘Dat is enorm’, zegt Burgers. ‘Nu weten we dat een concern als Shell op matje geroepen kan worden, onder meer omdat het zelf vrijwillige verklaringen heeft ondertekend met de belofte mensenrechten te zullen eerbiedigen.’

De rechter maakt een onderscheid tussen de uitstoot die Shell zelf veroorzaakt en de emissies die afkomstig zijn van toeleveranciers en van afnemers, klanten die benzine, diesel en kerosine tanken. Voor de eigen uitstoot geldt een verplichte vermindering met 45 procent. Bij toeleveranciers en eindgebruikers heeft het concern een ‘zwaarwegende inspanningsverplichting’. Shell moet hier kunnen aantonen dat het zijn best doet om aan de doelstelling te voldoen.

Shell Moerdijk. Volgens de eisers moet het olie- en gasconcern de CO2-uitstoot die het veroorzaakt uiterlijk in 2030 met zeker 45 procent terugbrengen.  Beeld Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers
Shell Moerdijk. Volgens de eisers moet het olie- en gasconcern de CO2-uitstoot die het veroorzaakt uiterlijk in 2030 met zeker 45 procent terugbrengen.Beeld Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers

Hoewel de rechtbank erkent dat Shell recent het duurzaamheidsbeleid heeft aangescherpt, zijn de plannen volgens de rechter niet concreet genoeg. Ook mag Shell als grootvervuiler zijn vergroeningsplannen niet langer koppelen aan de snelheid waarmee de rest van de maatschappij verduurzaamt. In line with society, zoals de disclaimer luidt, ‘is niet genoeg’, oordeelt de rechter. En, voegde zij eraan toe, het bevel te komen tot de 45 procent CO2-reductie komt niet te vervallen als het energieconcern in hoger beroep gaat.

‘Overwinning voor de aarde’

De uitspraak komt voor een groot deel overeen met de eis die Milieudefensie samen met andere maatschappelijke organisaties en 17 duizend burgers had gesteld. Een deel van de eisen werd niet-ontvankelijk verklaard; alleen de eisen met betrekking op Nederland en Nederlandse burgers nam de Haagse rechtbank in behandeling. Milieudefensie spreekt van ‘een mega-doorbraak die wereldwijd gevolgen gaat hebben’. Directeur Donald Pols: ‘Een gigantische overwinning voor de aarde, onze kinderen en ons allemaal.’

Shell erkent dat ‘dringend actie nodig is om klimaatverandering aan te pakken’. Daarom zegt het concern zijn inspanningen te hebben opgevoerd om tegen 2050 een energiebedrijf met netto nul uitstoot te worden. Maar de rechter beoordeelt dit als te weinig concreet en legt een verplichte reductie op voor 2030. Shell wil zijn reactie daarop pas geven als het de uitspraak heeft bestudeerd.

Het concern overweegt in hoger beroep te gaan, zegt een woordvoerder. Hij wijst erop dat tijdens de jongste aandeelhoudersvergadering ruim 88 procent van de beleggers heeft ingestemd met het eigen, aangescherpte klimaatplan.

De aandeelhouders van oliemaatschappij Chevron hebben woensdag in meerderheid voor een klimaatresolutie gestemd. Een motie van de activistische aandeelhouder Follow This riep het Amerikaanse bedrijf op harde doelen te stellen om onder meer CO2-uitstoot te verminderen. Volgens een voorlopige telling stemde 61 procent van de aandeelhouders voor de resolutie tijdens de jaarlijkse investeerdersvergadering van Chevron.

‘Deze meerderheid is een nieuwe overwinning voor het gevecht tegen klimaatverandering’, zegt Mark van Baal, oprichter van Follow This. ‘Institutionele beleggers als pensioenfondsen begrijpen dat geen enkele belegging veilig is in een wereldeconomie die wordt verwoest door rampzalige klimaatverandering.’

De roep om klimaatverandering is ook doorgedrongen bij de Amerikaanse olie- en gasreus ExxonMobil. Het lukte een activistische investeerder woensdag met een piepklein belang in het concern, om een tweetal bestuurszetels te bemachtigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden