Nieuws Spanje

Historische linkse coalitie toch nog brug te ver voor Spaanse politiek

De leider van de Spaanse sociaal-democraten, Pedro Sánchez, is er niet in geslaagd een linkse regering te vormen met Podemos. In het parlement waren donderdag meer stemmen tegen zijn kandidatuur dan voor. Dat betekent dat de linkse winst bij de Spaanse verkiezingen, in elk geval voorlopig, niet wordt verzilverd.

Podemos-leider Pablo Iglesias (links) krijgt na zijn toespraak applaus van zijn partijgenoten in het parlement. Een historische linkse coalitie met de sociaal-democratische PSOE komt er voorlopig niet, zo bleek donderdag. Beeld EPA

Nog nooit was een coalitieregering, met ministers van meer dan één partij, zo dichtbij in de Spaanse politiek. De formatie liep echter stuk op de verdeling van de ministersposten.

Het leek nog wel een gemakkelijke formatie te worden. PSOE-leider Pedro Sánchez behaalde bij de verkiezingen in april een onverwacht grote winst. Hij zou zijn kortstondige premierschap, hem toegevallen na een motie van wantrouwen tegen zijn voorganger Mariano Rajoy, nu meer statuur kunnen geven. Voor Podemos zou regeringsverantwoordelijkheid een kans zijn om relevant te blijven: de partij had stevig verloren.

Maar het liep anders. Sánchez bleek slechts schoorvoetend bereid Podemos-voorman Pablo Iglesias een deel van de macht af te staan. Aanvankelijk wilde hij dat Podemos gedoogsteun zou geven zonder zelf ministersposten te bezetten. Vervolgens waren alleen ‘onafhankelijke’ ministers, aangezocht door Podemos maar zonder partijlidmaatschap, welkom.

Uiteindelijk accepteerde Sánchez ministers van Podemos, maar niet Iglesias zelf. Tot ieders verrassing besloot Iglesias eind vorige week de eis, die hij eerst nog ‘ondemocratisch’ had gevonden, in te willigen. ‘Ik zal niet het excuus zijn om geen linkse coalitie te vormen’, aldus de partijleider. PSOE en Podemos werden het erover eens dat Irene Montero, de nummer twee van Podemos en tevens geliefde van Iglesias, vicepremier zou worden.

Verbitterd

Daarna begon het gesteggel over de ministersposten. Luttele minuten voor de stemming legde Podemos-leider Pablo Iglesias een laatste bod op tafel: waar hij eerst het gehele ministerie van Werk had opgeëist, zei hij nu genoegen te nemen met alleen het beleid voor werkzoekenden. De PSOE van Sánchez ging er niet op in. Podemos mocht een vicepremierschap voor Sociale Rechten hebben en de ministersposten van Gelijkheid, Volksgezondheid en Huisvesting, en daar bleef het bij.

Sánchez toonde zich donderdag verbitterd over de weigering van Iglesias om daar genoegen mee te nemen. ´Ik heb nog nooit gehoord dat een linkse leider zich vernederd voelt als hem wordt voorgesteld een vicepremier te leveren’, schamperde hij. ‘Het is een redelijk voorstel, zeker omdat Podemos geen enkele ervaring heeft met regeren, gezien zijn jeugdigheid.’

Onder de koehandel over ministersposten zit een diep gevoeld wederzijds wantrouwen. ‘Er kunnen niet twee regeringen in één regering zitten’, zei Sánchez donderdag.

 Ultrarechtse nieuwkomer

Voor Podemos hoort de PSOE onmiskenbaar bij de politieke ‘kaste’ die lange tijd meer oog heeft gehad voor zijn eigen belang dan voor de burgers. Andersom is binnen de PSOE de weerzin groot om de macht te delen met de nieuwkomers van Podemos. Dat komt deels doordat de twee partijen ook samen geen meerderheid hebben in het parlement. Maar belangrijker nog is een meningsverschil over Catalonië: Podemos heeft veel meer begrip voor het onafhankelijkheidsstreven dan de PSOE, en is zelfs voorstander van een referendum. Dat kan problemen geven, bijvoorbeeld wanneer er in het najaar een uitspraak komt in de rechtszaak tegen de Catalaanse politici, en de regering moet besluiten over gratie - om maar iets te noemen.

Voor de PSOE is het al een hele stap dat Podemos überhaupt regeringsverantwoordelijkheid zou dragen. Liever zouden de sociaal-democraten zich aan de kiezers willen blijven presenteren als de enige linkse bestuurderspartij - heel anders dan het jonge, wilde Podemos. ‘Mijn partij heeft een geschiedenis van 140 jaar, heeft vele jaren geregeerd en de hervormingen die u voorstelt, meneer Iglesias, zijn degene die de PSOE in gang heeft gezet’, merkte Sánchez op tijdens een parlementsdebat eerder deze week. ‘We willen geen politieagent aan onze zijde die ons in de gaten houdt.’

De drie belangrijkste partijen op rechts - PP, Cs en Vox - stemden ook tegen de kandidatuur van Sánchez. Dat was vooral opmerkelijk in het geval van Cs. Ooit begon die groepering als middenpartij, nu is Cs vooral sterk Spaans-nationalistisch. Partijleider Albert Rivera verwijt Sánchez te pas en te onpas dat hij zich heeft overgeleverd aan de ‘staatsgreepplegers’ uit Catalonië.

De Spaanse politieke partijen hebben nu tot 23 september om een regering te vormen. Lukt dat niet, dan moeten de Spanjaarden een tweede keer naar de stembus, net zoals gebeurde in 2016. Iglesias zei echter dat hij handreikingen zou blijven doen om verkiezingen te vermijden. Ook voor Sánchez zouden verkiezingen niet zonder risico zijn. Hij haalde in april een uitzonderlijk goed verkiezingsresultaat - linkse kiezers waren massaal gaan stemmen om tegenwicht te bieden aan de ultra-rechtse nieuwkomer Vox - en zou dat op het spel zetten bij een herhaling van de stembusgang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden