Verkiezingen Turkije Istanbul

Historische dreun voor Erdogan: hij verliest vrijwel zeker ook thuisbasis Istanbul

De Turkse regeringspartij AKP heeft hoogstwaarschijnlijk ook Istanbul verloren aan de oppositiepartij CHP. Was het verlies van de hoofdstad Ankara bij de verkiezingen zondag al een gevoelige klap voor president Recep Tayyip Erdogan, dat van zijn thuisbasis Istanbul, waar hij ooit burgemeester was, is een historische dreun.

Ekrem Imamoglu, burgemeesterskandidaat van de oppositiepartij CHP, omarmt een van zijn supporters, in Istanbul. Beeld REUTERS

Het verlies van de regeringszetel Ankara en van de metropool Istanbul, de grootste stad en het economisch hart van het land, is van grote symbolische betekenis. ‘Het begin van een nieuw tijdperk’, zegt politicoloog Yücel Demirer van de Universiteit van Kocaeli. Beide steden zijn 25 jaar lang bestuurd door Erdogans AK-partij.

Erdogan had de inzet van de lokale verkiezingen hoog gemaakt. Het was een ‘kwestie van overleven’, zei hij in de campagne. Door het resultaat in de grote steden keren die woorden zich nu tegen hem. Veel kiezers vonden de stijgende kosten van levensonderhoud belangrijker dan de door Erdogan opgeroepen dreiging door ‘buitenlandse vijanden’.

‘De uitslag toont aan dat het tijdperk-Erdogan op zijn eind loopt’, zegt analist Halil Karaveli, auteur van het boek Why Turkey is Authoritarian. ‘Dat is niet meer dan natuurlijk. Elke partij die lang aan de macht is, zakt na verloop van tijd weg.’ Sinds de verkiezingen van november 2015 heeft Erdogans coalitie telkens lager gescoord.

Verschil van 25 duizend stemmen

De president, die een stevig mandaat heeft tot 2023, benadrukte in een verklaring zondagavond dat zijn regeringspartijen hun meerderheid hebben behouden. Hij sprak zelfs van een ‘ruime marge’. Ondanks de tegenvallende resultaten blijft de AKP met ruim 44 procent de grootste partij van Turkije. Landelijk kreeg de Volksalliantie (de coalitie van de AKP met de rechts-nationalistische MHP) ruim 51 procent, 3 procentpunten minder dan in de parlementsverkiezingen van juni vorig jaar.

‘Die 44 procent geeft hem een zekere opluchting’, zegt Karaveli. ‘Dat de AKP in deze economische omstandigheden toch nog zo groot is gebleven, zou je een soort succes kunnen noemen. Niet veel partijen in andere landen zou dat gelukt zijn.’

Maandagmiddag stond de burgemeesterskandidaat van de oppositiepartij CHP in Istanbul, Ekrem Imamoglu, volgens de kiesraad ruim 25 duizend stemmen voor op zijn rivaal van de AKP, oud-premier Binali Yıldırım. Op dat moment was 99,95 procent van de stemmen geteld.

Yıldırım was echter nog niet bereid zijn nederlaag toe te geven. Hij wees op de ruim 300 duizend ongeldige stemmen. Die moeten volgens hem worden herteld. Met het minieme verschil is de kans groot dat nog geruime tijd onzekerheid blijft bestaan over de definitieve uitslag in Istanbul. De partijen hebben drie dagen om beroep aan te tekenen.

Zelfs in Ankara, waar CHP’er Mansur Yavas ruim won van AKP-kandidaat Mehmet Ozhaseki (50,9 tegen 47,1 procent), heeft de AKP hertelling gevraagd.

Communistische burgemeester

In heel Turkije kon zondag worden gestemd voor nieuwe burgemeesters en gemeente- en provinciale raden. De ongemeen spannende strijd pakte vooral in stedelijk gebied slecht uit voor de AKP. De regeringspartij moest toezien dat de CHP de burgemeestersposten veroverde in zeven van de twaalf grootste steden. ‘Het volk heeft gekozen voor de democratie’, zei oppositieleider partijleider Kemal Kılıçdaroğlu.

Volgens Turkije-kenner Joost Lagendijk is het verkiezingsresultaat een ‘grote stimulans’ voor de oppositie. ‘Daar heerste een zeker defaitisme. Men dacht: ‘Wat heeft het nog voor zin? We winnen toch nooit, Erdogan wint altijd.’ Ik denk dat de uitslag veel tegenstanders van de regering weer het vertrouwen geeft zich te organiseren en oppositie te voeren.’

Een novum had de provinciehoofdstad Tunceli in het oosten van Turkije. Daar werd Fatih Mehmet Macoglu van de Communistische Partij van Turkije (TKP) tot burgemeester gekozen. Het is voor het eerst in Turkije dat de TKP een burgemeester levert.

Verkiezingsuitslag heeft ‘grote gevolgen voor het presidentieel systeem’

Het verlies van de AKP gaat volgens burgemeesterskandidaat Hisyar Özsoy voor de oppositiepartij HDP een debat losmaken over de grondwetswijziging. Die wijziging heeft president Recep Tayyip Erdogan twee jaar geleden doorgevoerd en het staatshoofd veel meer macht gegeven, ten koste van het parlement en de ministerraad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden