Historisch Museumpje

De canon van de Nederlandse geschiedenis wordt een appetizer. Dat is de uitkomst van een verkenning die het Nederlands Openluchtmuseum (NOM) in Arnhem en het Rijksmuseum in Amsterdam het afgelopen jaar hebben gedaan.

AMSTERDAM - In 2011 kregen ze van toenmalig staatssecretaris Zijlstra van Cultuur de opdracht gezamenlijk een fysieke en digitale presentatie van de canon te realiseren. Dat was vlak nadat de politiek definitief een streep door het Nationaal Historisch Museum had gezet.

Vanaf 1 januari 2013 werken NOM en Rijksmuseum de canon uit in een aantal producten. Later volgen ook een digitale en een multimediale presentatie. Het NOM, dat de regie voert, krijgt voor die ontwikkeling jaarlijks 2 miljoen euro subsidie - een fractie van de 50 miljoen euro die het Nationaal Historisch Museum zou hebben gekregen.

Pieter-Matthijs Gijsbers, directeur van het NOM: 'Ga dus geen gouden bergen verwachten. Er komt geen nieuw gebouw. We worden geen 'Canonmuseum'. Het wordt een educatief hulpmiddel om greep te krijgen op de geschiedenis van ons land.'

Na de eerste afspraak, in augustus 2011, waren Gijsbers en Taco Dibbits, directeur collecties van het Rijksmuseum, er al uit. Dibbits: 'De les die we uit het gesneefde Nationaal Historisch Museum hadden getrokken, was: laten we ons aan die nauwe opdracht van de staatssecretaris houden. Niet te lang filosoferen, maar zo snel mogelijk met een concreet, uitvoerbaar plan komen.'

Het eerste onderdeel waaraan wordt gewerkt, is een compacte zaalpresentatie van de vijftig zogeheten vensters uit de Canon van de Nederlandse geschiedenis. De digitale presentatie volgt later. Dibbits: 'We gaan eerst in Arnhem een presentatie maken aan de hand van verhalen en authentieke objecten waarvoor Het Rijksmuseum een deel in bruikleen zal geven.'

Geschiedenis van alledag

Vervolgens wordt een aantal vensters uitgediept. Het Openluchtmuseum toont daarvan de geschiedenis van alledag: kinderarbeid, veelkleurig Nederland, watersnood. Het Rijksmuseum de officiële geschiedenis van de elite: Rembrandt, de Grachtengordel, Hugo de Groot.

Gijsbers: 'We hebben hier een Molukse barak staan, die laat zien hoe in 1951 KNIL-militairen en hun gezinnen in Nederland werden ondergebracht. Daarin zou je 'kolonisatie' kunnen uitwerken, door er de tasjes van Johan Manusama, Moluks president in ballingschap, tentoon te stellen. De tasjes waarin hij Molukse aarde verzamelde die hij in Nederland in bakstenen heeft laten verwerken. En dat dan samen met het beschadigde portret van Wilhelmina dat nu in het depot van het Rijksmuseum ligt. Het hing ooit in Java en is vermoedelijk met messen ingesneden als protest tegen de bezetter. Zo krijgt het verhaal een politieke en emotionele lading, wat de bezoeker kan stimuleren zich meer in het onderwerp te verdiepen.'

Niet alle thema's worden door de twee musea binnen hun muren gehaald. Gijsbers: 'Voor een hunebed verwijzen we de bezoekers naar Drenthe. En voor de beeldenstorm en de Statenbijbel kun je naar het Catharijneconvent in Utrecht. Daarom noemen we de Canon ook een appetizer. Je start ermee in het NOM, maar waaiert uit over heel Nederland als je er meer over wil weten.'

Een naam krijgt de nieuwe samenwerking niet. Dibbits: 'Voor je het weet heb je dan een Raad van Toezicht en een directie en kantoren. We zullen wel in onze marketing duidelijk maken dat je voor de geschiedenis van Nederland in het Rijksmuseum en het Openluchtmuseum moet zijn.'

En zo moet in 2016 hoge en lage cultuur zijn samengebracht. Het platteland en de stad, 'elitaire' kunst en volkskunst. Gijsbers: 'Cultuur is een samenhangend geheel van verhalen, objecten en tradities. Dat is te lang uit elkaar getrokken. De Aardappeleters van Van Gogh had hier in het Openluchtmuseum kunnen hangen. Dat leven in hutten is in ons park nog te zien. Als je die twee elementen, het object en de kunstzinnige verbeelding ervan, goed bij elkaar weet te brengen, dan veeg je meteen het idee van tafel dat kunst een linkse hobby is. Kunst is van ons allemaal. Dat is de kern van deze samenwerking.'

Het grote project voor een Nationaal Historisch Museum werd een historisch debacle, maar iets van het idee wordt toch werkelijkheid.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden