Interview Canon van Nederland

Historicus James Kennedy: ‘De Canon kan geen politieke speelbal zijn’

Al bij de presentatie van de eerste historische Canon in 2006, was duidelijk dat de keuze van de onderwerpen van tijd tot tijd moet worden herzien. Een commissie onder leiding van historicus James Kennedy buigt zich daar nu over. Nog vóór hij is begonnen, knettert het al.

James Kennedy, historicus en decaan van het University College in Utrecht, is voorzitter van de commissie die de vernieuwde Canon van Nederland gaat samenstellen. Naast hem, bij de presentatie, Barbera Wolfensberger, directeur-generaal Cultuur en Media bij OCW. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

James Kennedy heeft genoeg te vrezen, maar zeker geen gebrek aan aandacht. Nog voor zijn commissie zich over de Canon van Nederland heeft kunnen buigen, knetterde het in Den Haag over wat er in de tweede editie van de samenvatting van de Nederlandse geschiedenis moet komen. Geef meer aandacht aan de schaduwkanten, zei minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs). Niets daarvan, tikte het rechterdeel van de Tweede Kamer haar op de vingers.

In dat wespennest begeeft zich nu Kennedy (55), decaan van het University College in Utrecht. De historicus van Amerikaanse afkomst leidt de commissie die de Canon van Nederland gaat doorlichten. Woensdag presenteerde Kennedy zijn achtkoppige commissie in het statige hoofdgebouw van het University College. En bakende hij zijn territorium af: ‘De Canon kan geen politieke speelbal zijn.’

Historisch besef

De Canon ontstond in 2006 als leidraad voor geschiedenislessen op het basis- en voortgezet onderwijs. Aan de hand van vijftig belangrijke figuren, plekken en fenomenen (denk aan Anne Frank, De Republiek en de slavernij) beslaat het werk de periode van 3000 voor Christus tot nu. De Canon moest historisch besef kweken in de roerige periode na de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh, waarin de politiek op zoek was naar een gedeelde Nederlandse identiteit.

Sindsdien is de Canon uitgegroeid tot meer dan een handzame gids voor in het klaslokaal. Als samenvatting van de geschiedenis is hij onderwerp geworden van de strijd om die gedeelde identiteit. Een strijd die in de voorbije dertien jaar enkel heviger is geworden, zegt Kennedy. ‘Ik zie dat als een reactie op de globalisering. Wie zijn Nederlanders? Wat is Nederland?’

Opfrisbeurt

Omdat de kijk op de geschiedenis per generatie verandert, was van meet af aan duidelijk dat de Canon eens een opfrisbeurt zou krijgen. In april 2020 moet Kennedy de tweede versie bij Van Engelshoven afleveren. Diversiteit stond voorop bij het inrichten van de commissie: de helft is vrouw en onder de leden zijn schrijver Abdelkader Benali en slavernijdeskundige Karwan Fatah-Black.

Vragen waar de commissie sowieso een antwoord op gaat formuleren: besteedt de Canon genoeg aandacht aan de natuur, in het licht van de huidige klimaatdiscussie? Besteedt zij genoeg aandacht aan de sociale kwesties? En zijn de onderwerpen voldoende verbonden met wat tegelijkertijd in de rest van de wereld gebeurde?

De uitkomst staat van tevoren niet vast, benadrukt Kennedy keer op keer. ‘De commissie kan straks best zeggen: de schaduwkanten zijn eigenlijk wel genoeg belicht.’

Prof. James Kennedy. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Van Engelshoven twist met de Kamer over de opdracht om de ‘schaduwkanten van de geschiedenis’ te belichten terwijl u nog aan uw taak moet beginnen. Dat lijkt me niet fijn.

‘Volgens mij zegt zowel de minister als de Kamer: wij moeten er niet over gaan, de commissie moet erover gaan. En zo vat ik het ook op.’

Een deel van de Kamer ziet dat van die schaduwkanten als een opdracht aan u.

‘Wat ik zie, is dat de minister in haar opdrachtbrief zegt: kijk of er een evenwicht is. Daarmee laat ze het aan de commissie om te beoordelen of de Canon nu in evenwicht is. Dus die speelruimte hebben we. Als de Tweede Kamer dat nog een keer wil onderstrepen: prima.’

Vindt u dat er meer aandacht moet zijn voor de schaduwkanten? U zult niet voor niets een slavernijdeskundige in uw commissie hebben opgenomen.

‘Ja, ik denk dat daar aandacht aan moet worden gegeven. Maar er zijn meer schaduwkanten dan de slavernij. Zijn andere aspecten van het verleden onderbelicht gebleven? Daar kan ik nog niet op vooruitlopen.’

Uw voorganger, Frits van Oostrom, zei in een interview met de Volkskrant dat hij de opdracht niet had geaccepteerd zoals die aan u is meegegeven.

‘Hij was er net wat voorzichtiger in, hij liet open wat hij zou hebben gedaan. Wat ik met Frits deel, is het idee dat de commissie volkomen vrij moet zijn om te handelen. Ik vertrouw erop dat wij die vrijheid hebben gekregen.’

Van Oostrom zei ook: we moeten onthouden dat de Canon bedoeld is om leerlingen plezier bij te brengen in het vak geschiedenis. Dat lukt niet met allemaal ellende.

‘Er zitten speelse kanten aan de Canon en die waardeer ik. Er moet plek zijn voor luchtigheid naast de ernst. Niet elk venster moet een zware beschrijving zijn van hoe slecht het allemaal in het verleden van Nederland is geweest.’

U kwam 15 jaar geleden van de Verenigde Staten naar Nederland. Zou zo’n Canon er ook in uw geboorteland kunnen komen?

‘Nee. Amerikanen hebben een veel sterker idee van hun identiteit. Hier raakt het debat soms ook verhit, maar toch is het mogelijk om over iets als de Canon een goed gesprek te voeren. Het is een goed teken dat men elkaar nog op die manier kan vinden. In mijn eigen land zou dat niet op dezelfde manier kunnen. In die zin valt het wel mee met de politisering van de Canon.’

Meer aandacht voor ‘schaduwkanten’

Minister Van Engelshoven wil dat de nieuwe Canon speciale aandacht besteedt ‘aan de schaduwkanten van de Nederlandse geschiedenis. Met die opdracht komt minister van Engelshoven van Onderwijs tegemoet aan de aanzwellende roep om meer nuance in het zelfbeeld van Nederland.

‘Hou het uit de klauwen van de politiek’

De discussie over de geschiedeniscanon is ontketend sinds minister Van Engelshoven heeft gezegd dat er meer oog moet komen voor de schaduwkanten van de Nederlandse geschiedenis. Frits van Oostrom, de samensteller van de canon, reageert.

Een dag nadat minister Ingrid van Engels­hoven had aangekondigd dat de Canon opnieuw wordt bekeken , presenteerden The Black Archives hun voorstel voor een minder nationalistische kijk op de geschiedenis. ‘Waarom staat Gouden Eeuw niet tussen aanhalingstekens?’

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden